Η σύμπλευση Λευκού Οίκου και τεχνολογικών δισεκατομμυριούχων αλλάζει ριζικά το τοπίο των αμερικανικών ΜΜΕ, με ενίσχυση της προπαγάνδας και αποδυνάμωση της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας. Οι στρατηγικές επενδύσεις σε «φιλικό» περιεχόμενο και οι μαζικές περικοπές σε παραδοσιακά μέσα συνθέτουν ένα ανησυχητικό μωσαϊκό αυταρχικής στροφής.
Δύο πρόσφατα γεγονότα στις ΗΠΑ φωτίζουν, σύμφωνα με την αρθρογράφο Nesrine Malik, τη νέα αρχιτεκτονική των μέσων ενημέρωσης υπό την προεδρία Τραμπ και την επιρροή των τεχνολογικών μεγιστάνων. Από τη μία, η Amazon δαπανά 75 εκατ. δολάρια για τα δικαιώματα του ντοκιμαντέρ «Melania», μιας γυαλιστερής αφήγησης για την επιστροφή της Μελάνια Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Από την άλλη, η ίδια επιχειρηματική αυτοκρατορία, μέσω του Τζεφ Μπέζος, προχωρά σε περικοπές έως και 200 θέσεων εργασίας στην Washington Post, κυρίως στο διεθνές ρεπορτάζ και στον πυρήνα της αίθουσας σύνταξης.
Η μετατόπιση από την ενημέρωση στην ιδεολογική διαμόρφωση
Η Malik υποστηρίζει ότι αυτές οι αποφάσεις δεν είναι ουδέτερες επιχειρηματικές κινήσεις, αλλά αποτυπώνουν τη σύμπλευση κεφαλαίου και αυταρχισμού. Η επένδυση σε περιεχόμενο με χαρακτηριστικά κρατικής προπαγάνδας και η ταυτόχρονη αποδυνάμωση του παραδοσιακού Τύπου που ελέγχει την εξουσία, συνιστούν, όπως σημειώνει, πρακτική βγαλμένη από το «εγχειρίδιο του φασισμού».
Παρόμοια δυναμική καταγράφεται και στην περίπτωση του CBS News. Μετά την εξαγορά της Paramount – που ελέγχει το δίκτυο – από τον Λάρι Έλισον, στενό σύμμαχο του Ντόναλντ Τραμπ, και τον γιο του Ντέιβιντ, στην ηγεσία του CBS News τοποθετήθηκε η Μπάρι Γουάις, γνωστή για τις «αντι-woke» θέσεις της. Η Γουάις, σύμφωνα με τις αναφορές, συγκρούστηκε με έμπειρους δημοσιογράφους, κατηγορούμενη ότι δικαιολογεί ρεπορτάζ που εμφανίζονται ευνοϊκά για την κυβέρνηση Τραμπ, ενώ ετοιμάζει επίσης περικοπές στο newsroom.
Το κρίσιμο ερώτημα, σημειώνει η αρθρογράφος, είναι τι μένει όρθιο μέσα σε αυτά τα ΜΜΕ. Η απάντηση φαίνεται να είναι: περισσότερη άποψη, λιγότερο ρεπορτάζ. Η Γουάις μιλά για «τεράστια έμφαση στα scoops ιδεών και εξηγήσεων», ενώ ο Μπέζος έχει ήδη δηλώσει ότι η στήλη γνώμης της Washington Post θα υπερασπίζεται καθημερινά «δύο πυλώνες: τις ατομικές ελευθερίες και τις ελεύθερες αγορές», αποκλείοντας αντίθετες οπτικές. Για τη Malik, αυτό σημαίνει «περισσότερη θερμότητα, λιγότερο φως».
Αισθητικοποίηση της πολιτικής και διάβρωση της δημόσιας σφαίρας
Η μετατόπιση από την ενημέρωση στην άποψη εντάσσεται, σύμφωνα με το άρθρο, σε μια ευρύτερη τάση: η πολιτική μετατρέπεται σε παράσταση, όπου τα ΜΜΕ καλλιεργούν φόβο και διχασμό, ορίζοντας ποιος είναι «φίλος» και ποιος «εχθρός». Έτσι, οι πραγματικές δομές εξουσίας μένουν στο απυρόβλητο, ενώ η δημόσια συζήτηση αναλώνεται σε συναισθηματική πόλωση.
Η Malik επικαλείται τον Βάλτερ Μπένγιαμιν και την έννοια της «αισθητικοποίησης της πολιτικής» υπό τον φασισμό: η πολιτική δεν στοχεύει πλέον σε ουσιαστικές αλλαγές, αλλά σε εντυπώσεις και αφηγήματα. Σε αυτό το πλαίσιο, οι θέσεις της κυβέρνησης Τραμπ – ακόμη και όταν αφορούν τη στοχοποίηση Αμερικανών πολιτών ως «τρομοκρατών» που «δικαίως σκοτώθηκαν» από τις αρχές ασφαλείας – παρουσιάζονται ως «γνώμες» που πρέπει να ακουστούν, παρά ως επικίνδυνες παραβιάσεις δικαιωμάτων.
Παράλληλα, η επίθεση δεν περιορίζεται στα ενημερωτικά μέσα. Η παρέμβαση Τραμπ σε πολιτιστικούς θεσμούς, όπως το πρώην Kennedy Center ή το Smithsonian, ερμηνεύεται ως προσπάθεια επαναπλαισίωσης ολόκληρης της αμερικανικής πολιτιστικής μνήμης. Οι θεσμοί του «παλαιού καθεστώτος» αντιμετωπίζονται ως εργαλεία που πρέπει να επαναχρησιμοποιηθούν υπέρ της νέας ιδεολογικής ηγεμονίας.
Ο ρόλος των δισεκατομμυριούχων και το μέλλον της δημοσιογραφίας
Κατά την αρθρογράφο, η κρίση βιωσιμότητας των παραδοσιακών ΜΜΕ και η διάβρωση της προσοχής στην ψηφιακή εποχή είναι υπαρκτά προβλήματα. Ωστόσο, οι «λύσεις» που προτείνουν και εφαρμόζουν οι δισεκατομμυριούχοι ιδιοκτήτες – όπως ο Μπέζος και οι Έλισον – κινούνται σταθερά προς την ενίσχυση δεξιών φωνών, την προτεραιοποίηση της έκφρασης γνώμης έναντι της ερευνητικής δημοσιογραφίας και τη συρρίκνωση της διεθνούς κάλυψης.
Η Malik υπογραμμίζει ότι δεν πρόκειται για καλοπροαίρετους θεματοφύλακες της ενημέρωσης, αλλά για παράγοντες στενά συνδεδεμένους με μια κυβέρνηση που έχει κηρύξει πόλεμο στα ΜΜΕ με τον χαρακτηρισμό «fake news» και έχει προχωρήσει ακόμη και σε συλλήψεις δημοσιογράφων. Το αποτέλεσμα, όπως προειδοποιεί, είναι μια σταδιακή διάβρωση του ίδιου του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνίες επικοινωνούν, μαθαίνουν και αναπτύσσουν ενσυναίσθηση για τον «άλλον».
Σχόλιο 
: Η ανάλυση της Malik λειτουργεί ως προειδοποιητικό σήμα και για την Ευρώπη και την Ελλάδα: όταν η ενημέρωση μετατρέπεται σε προϊόν ολιγαρχικής ιδιοκτησίας και πολιτικής πίστης, η δημοκρατία αποδυναμώνεται σιωπηρά, πολύ πριν εμφανιστούν θεαματικές θεσμικές εκτροπές.
#ΗΠΑ #ΜΜΕ #Trump #Bezos #Δημοκρατία
