Η κυβέρνηση της Ισλανδίας ετοιμάζει πρόταση για ημερομηνία δημοψηφίσματος σχετικά με την επανεκκίνηση ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ. Η συζήτηση τροφοδοτείται από ζητήματα ασφάλειας στο βόρειο Ατλαντικό και το στρατηγικό «δίλημμα Γροιλανδίας».
Η Ισλανδία επαναφέρει στο τραπέζι ένα ζήτημα που θεωρούνταν κλειστό εδώ και μια δεκαετία: το ενδεχόμενο ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας, η κυβέρνηση σκοπεύει σύντομα να προτείνει ημερομηνία για δημοψήφισμα σχετικά με την επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, σηματοδοτώντας αλλαγή κλίματος σε μια χώρα που είχε εγκαταλείψει επίσημα την υποψηφιότητά της το 2015.
Από την απόσυρση στην «επείγουσα» επανεξέταση
Η Ισλανδία υπήρξε υποψήφια προς ένταξη στην ΕΕ μετά την κρίση του 2008, αναζητώντας τότε αγκυροβόλιο στα ευρωπαϊκά θεσμικά πλαίσια. Ωστόσο, η βελτίωση των οικονομικών της μεγεθών, η ευρεία πρόσβαση στην ενιαία αγορά μέσω του ΕΟΧ και η ισχυρή στήριξη του status quo οδήγησαν την πολιτική τάξη να αποσύρει την αίτηση, χωρίς δημοψήφισμα.
Σήμερα, όπως εξηγεί ο καθηγητής πολιτικής επιστήμης Eirikur Bergmann του Πανεπιστημίου Bifröst, «η παράμετρος της ασφάλειας και το δίλημμα γύρω από τη Γροιλανδία έχουν ενισχύσει την αίσθηση επείγοντος για ένα δημοψήφισμα σε μερίδα της ισλανδικής κοινωνίας». Η τοποθέτησή του προς το France 24 αποτυπώνει ευρύτερους προβληματισμούς για τη γεωπολιτική πραγματικότητα στον αρκτικό και βόρειο-ατλαντικό χώρο.
Η Ισλανδία, μέλος του ΝΑΤΟ αλλά εκτός ΕΕ, βρίσκεται σε περιοχή όπου διασταυρώνονται τα στρατηγικά συμφέροντα ΗΠΑ, ΕΕ και Ρωσίας, ενώ η γεωγραφική εγγύτητα με τη Γροιλανδία (αυτόνομη δανική επικράτεια εκτός ΕΕ) αναδεικνύει νέα ερωτήματα για την ασφάλεια, τους θαλάσσιους διαδρόμους και τους φυσικούς πόρους της Αρκτικής.
Το «δίλημμα Γροιλανδίας» και οι στρατηγικοί υπολογισμοί
Το λεγόμενο «δίλημμα Γροιλανδίας» αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Ισλανδία ισορροπεί ανάμεσα στη στενή της σχέση με τις ΗΠΑ, τον ρόλο της Δανίας και της Γροιλανδίας στο ΝΑΤΟ και την πιθανή ενίσχυση της φωνής της μέσω συμμετοχής στην ΕΕ. Η αυξανόμενη σημασία της Αρκτικής –λόγω τήξης πάγων, νέων ναυτιλιακών οδών και προσδοκιών για υδρογονάνθρακες και σπάνιες γαίες– καθιστά την περιοχή πεδίο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
Σε αυτό το περιβάλλον, ένα μέρος της ισλανδικής ελίτ εκτιμά ότι η παραμονή εκτός ΕΕ μπορεί να περιορίζει την ικανότητα της χώρας να επηρεάζει ευρωπαϊκές αποφάσεις που αφορούν άμεσα τη γειτονιά της. Από την άλλη πλευρά, η αλιευτική πολιτική, η διατήρηση εθνικού ελέγχου σε θαλάσσιους πόρους και η ευρεία δυσπιστία προς τις Βρυξέλλες παραμένουν ισχυρά επιχειρήματα όσων αντιστέκονται σε μια νέα ευρωπαϊκή πορεία.
Το υπό διαμόρφωση δημοψήφισμα δεν θα αφορά άμεσα την ένταξη, αλλά την επανάληψη των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, στην πράξη θα λειτουργήσει ως «πρόβα τζενεράλε» για το αν η κοινωνία είναι πρόθυμη να επανεξετάσει ριζικά τη θέση της χώρας στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Η συγκυρία έχει ευρύτερη σημασία και για την ΕΕ. Μια πιθανή νέα υποψηφιότητα εντάσσεται σε ένα σκηνικό γενικευμένης συζήτησης για διεύρυνση – από τα Δυτικά Βαλκάνια έως την Ουκρανία – αλλά και για εμβάθυνση της ευρωπαϊκής άμυνας και της ενεργειακής ασφάλειας. Η Ισλανδία, με το προφίλ σταθερής φιλελεύθερης δημοκρατίας και ανεπτυγμένης οικονομίας, θα μπορούσε να θεωρηθεί «εύκολη» προσθήκη, αλλά η ίδια η κοινωνία της είναι αυτή που θα κληθεί να αποφασίσει αν τα οφέλη υπερτερούν των κόστους και των συμβολισμών.
Σε κάθε περίπτωση, όποτε κι αν οριστεί η ημερομηνία του δημοψηφίσματος, η συζήτηση για την ΕΕ αναμένεται να επαναφέρει στο προσκήνιο θεμελιώδη ερωτήματα για την κυριαρχία, την ασφάλεια και το οικονομικό μοντέλο της Ισλανδίας – ερωτήματα που απασχολούν σε διαφορετική κλίμακα και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Σχόλιο 
: Η πιθανή επιστροφή της Ισλανδίας στο ευρωπαϊκό τραπέζι δείχνει ότι η ασφάλεια και η γεωπολιτική –από την Αρκτική έως τη Γροιλανδία– επανέρχονται ως βασικά κριτήρια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, πέρα από την κλασική οικονομική ανάλυση κόστους–οφέλους. Για την ΕΕ, μια τέτοια συζήτηση είναι υπενθύμιση ότι η αξιοπιστία της ως παράγοντας ασφάλειας θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό και την ελκυστικότητά της προς μελλοντικούς υποψήφιους.
#Ισλανδία #ΕΕ #Δημοψήφισμα #Αρκτική #Γροιλανδία
