Η Κνεσέτ εξετάζει νομοσχέδιο για υποχρεωτική θανατική ποινή σε Παλαιστίνιους, προκαλώντας έντονη εσωτερική και διεθνή κατακραυγή. ΟΗΕ και οργανώσεις δικαιωμάτων μιλούν για κατάφωρη παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή και θεσμοθετημένη διάκριση.
Το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με μία από τις πιο διχαστικές θεσμικές συζητήσεις των τελευταίων δεκαετιών: την επαναφορά και ουσιαστική διεύρυνση της θανατικής ποινής, αποκλειστικά για Παλαιστίνιους που καταδικάζονται από στρατοδικεία. Το σχετικό νομοσχέδιο, το οποίο πέρασε την πρώτη ανάγνωση στην Κνεσέτ τον Νοέμβριο του 2025, συνδέεται άμεσα με το σοκ της επίθεσης της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και αξιοποιείται πολιτικά από την ακροδεξιά πτέρυγα του κυβερνητικού συνασπισμού.
Περιεχόμενο του νομοσχεδίου και θεσμικές συνέπειες
Η πρόταση νόμου, που προωθείται από το ακροδεξιό κόμμα Jewish Power με τη στήριξη βουλευτών του Likud και του Yisrael Beitenu, προβλέπει υποχρεωτική θανατική ποινή για όποιον προκαλεί τον θάνατο Ισραηλινών πολιτών «εκ προθέσεως ή από αδιαφορία», με κίνητρο «ρατσισμό ή εχθρότητα» και με σκοπό τη βλάβη του «Κράτους του Ισραήλ και της εθνικής αναγέννησης του εβραϊκού λαού στην πατρίδα του».
Καίριο σημείο είναι ότι το μέτρο εφαρμόζεται μόνο σε Παλαιστίνιους που δικάζονται από στρατιωτικά δικαστήρια στη Δυτική Όχθη, τα οποία ήδη λειτουργούν υπό στρατιωτικό καθεστώς και εφαρμόζουν στρατιωτικό δίκαιο. Το νομοσχέδιο επιτρέπει την επιβολή θανατικής ποινής με απλή πλειοψηφία των δικαστών και αποκλείει ρητά κάθε δυνατότητα χάριτος ή μετατροπής της ποινής.
Η ασάφεια στη διατύπωση –τι συνιστά «βλάβη στο κράτος» ή στην «εθνική αναγέννηση»– δημιουργεί τεράστιο περιθώριο ερμηνείας, κάτι που ανησυχεί βαθύτατα νομικούς και οργανώσεις δικαιωμάτων, καθώς ανοίγει τον δρόμο για πολιτικά ή ευρέως ερμηνευόμενα αδικήματα.
Εσωτερικές αντιδράσεις και διεθνής κατακραυγή
Παρά το κλίμα οργής μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, η αντίδραση στο εσωτερικό του Ισραήλ είναι εκτεταμένη. Πρώην δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ανώτατοι αξιωματικοί ασφαλείας, γιατροί και ραβίνοι υπέγραψαν ανοικτή επιστολή, χαρακτηρίζοντας το νομοσχέδιο «ιδιαίτερα ακραίο και εξαιρετικό». Ο πρόεδρος της Ισραηλινής Ένωσης Ιατρών Δημόσιας Υγείας, Χαγκάι Λεβίν, τόνισε ότι πρόκειται για «ρατσιστική» ρύθμιση που παρακάμπτει κάθε σοβαρή στάθμιση και μετατρέπει τη δικαιοσύνη σε εργαλείο εκδίκησης.
Αντιρρήσεις φέρεται να έχει εκφράσει και η εσωτερική υπηρεσία ασφαλείας Shin Bet, η οποία παραδοσιακά βλέπει τη θανατική ποινή ως μέτρο που μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για περαιτέρω επιθέσεις, αντί να λειτουργήσει αποτρεπτικά.
Στο διεθνές επίπεδο, ειδικοί του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ ζήτησαν την απόσυρση του νομοσχεδίου, επισημαίνοντας ότι παραβιάζει το δικαίωμα στη ζωή και εισάγει θεσμοθετημένη διάκριση εις βάρος των Παλαιστινίων στα κατεχόμενα εδάφη. Η παλαιστινιακή οργάνωση Addameer μιλά για «σοβαρή κλιμάκωση» σε ένα ήδη βεβαρημένο πλαίσιο, όπου καταγγέλλονται εκατοντάδες εξωδικαστικές εκτελέσεις.
Ιστορικό, πολιτικό πλαίσιο και προεκλογικοί υπολογισμοί
Η θανατική ποινή τυπικά υφίσταται στο ισραηλινό δίκαιο για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, αλλά έχει εφαρμοστεί μόνο δύο φορές: σε έναν Ισραηλινό αξιωματικό το 1948, ο οποίος αργότερα αθωώθηκε μεταθανάτια, και στον Ναζί εγκληματία πολέμου Άντολφ Άιχμαν το 1962. Έκτοτε, ακόμη και όταν επιβλήθηκε σε στρατοδικεία, οι ποινές μετατράπηκαν σε ισόβια μετά από έφεση.
Η σημερινή πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια γενικότερη σκλήρυνση της πολιτικής σκηνής και σε ένα προεκλογικό κλίμα ενόψει των εκλογών του Οκτωβρίου 2026, οι οποίες μπορεί να επισπευσθούν. Ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ο οποίος χαρακτηρίζει το νομοσχέδιο «το σημαντικότερο στην ιστορία του Ισραήλ», το χρησιμοποιεί ως κεντρικό εργαλείο πολιτικής του καμπάνιας, απειλώντας κατά καιρούς ακόμη και με αποχώρηση από τον συνασπισμό.
Παράλληλα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγράφουν αύξηση καταγγελιών για κακομεταχείριση και βασανιστήρια Παλαιστινίων κρατουμένων, ενώ, σύμφωνα με την ισραηλινή ΜΚΟ HaMoked, δεκάδες Παλαιστίνιοι έχουν πεθάνει σε φυλακές ή στρατιωτικά κέντρα κράτησης από την έναρξη του πολέμου μέχρι τον Αύγουστο του 2025.
Το αν το νομοσχέδιο θα φτάσει τελικά σε δεύτερη και τρίτη ανάγνωση παραμένει αβέβαιο. Ωστόσο, ακόμη και η συζήτησή του βαθαίνει το ρήγμα ανάμεσα σε Ισραηλινούς και Παλαιστινίους και δοκιμάζει τα όρια του κράτους δικαίου σε μια ήδη εκρηκτική περιοχή.
Σχόλιο 
: Η στοχευμένη επαναφορά της θανατικής ποινής αποκλειστικά για Παλαιστίνιους δεν είναι απλώς ποινικό μέτρο, αλλά βαθιά πολιτική επιλογή που θεσμοθετεί τη διάκριση στο ίδιο το σώμα του δικαίου. Αν προχωρήσει, θα αποτελέσει επικίνδυνο προηγούμενο για όλη την περιοχή και θα υπονομεύσει περαιτέρω κάθε προοπτική πολιτικής λύσης, καθώς μετατρέπει τη δικαιοσύνη σε προέκταση της σύγκρουσης και όχι σε μηχανισμό περιορισμού της.
#Ισραήλ #Παλαιστίνη #ΘανατικήΠοινή #ΑνθρώπιναΔικαιώματα #ΟΗΕ
