Η κινεζική Zijin Mining έχει επενδύσει δισ. ευρώ στα μεταλλεία χαλκού και χρυσού σε Μπορ και Μάιντανπεκ, μετατρέποντας τη βορειοανατολική Σερβία σε κόμβο εξόρυξης για την Κίνα. Πίσω από την έκρηξη εξαγωγών κρύβονται βίαιες απαλλοτριώσεις, περιβαλλοντική καταστροφή και μια de facto κινεζική αποικιοποίηση, όπως τη βιώνουν οι τοπικές κοινότητες.
Η πόλη Μπορ και η γειτονική Μάιντανπεκ στη βορειοανατολική Σερβία χτίστηκαν πάνω σε μερικά από τα σημαντικότερα κοιτάσματα χαλκού και χρυσού στην Ευρώπη. Για δεκαετίες τροφοδότησαν τη βαριά βιομηχανία της Γιουγκοσλαβίας· σήμερα αποτελούν πεδίο μιας επιθετικής κινεζικής επέκτασης με υψηλό οικονομικό αλλά και κοινωνικό, περιβαλλοντικό και γεωπολιτικό κόστος.
Η εξαγορά από την Zijin και το νέο κινεζικό αποτύπωμα
Από το 2018, το μεταλλευτικό σύμπλεγμα πέρασε στον έλεγχο της κινεζικής κρατικής Zijin Mining, η οποία έχει επενδύσει περίπου 2,3 δισ. ευρώ για να αυξήσει δραστικά την παραγωγή. Η επένδυση έχει αλλάξει ριζικά το τοπίο: ορυχεία ανοιχτού λάκκου επεκτείνονται, νέες εγκαταστάσεις χτίζονται, ενώ ολόκληροι οικισμοί συρρικνώνονται ή εξαφανίζονται για να ανοίξει χώρος στην εξόρυξη.
Η κινεζική παρουσία δεν είναι μόνο οικονομική. Χιλιάδες εργαζόμενοι από την Κίνα έχουν μεταφερθεί στην περιοχή και στεγάζονται σε κλειστές κατασκηνώσεις εντός του μεταλλείου, με ελάχιστη επαφή με τον τοπικό πληθυσμό. Μόνο στελέχη και διευθυντικά στελέχη επιτρέπεται να κυκλοφορούν εκτός των εγκαταστάσεων, γεγονός που ενισχύει την αίσθηση ενός παράλληλου, απομονωμένου κόσμου. Το ίδιο το συμβόλαιο μεταξύ Βελιγραδίου και Zijin παραμένει απόρρητο, τροφοδοτώντας υποψίες για τους όρους και τη νομιμότητά του.
Απαλλοτριώσεις, περιβαλλοντική κρίση και υγειονομικοί κίνδυνοι
Για τους κατοίκους χωριών όπως η Σλάτινα και το Κρίβελι, η επέκταση του ορυχείου σημαίνει απώλεια γης, σπιτιών και βιοπορισμού. Αγροτικές οικογένειες βλέπουν τα κτήματά τους να απαλλοτριώνονται, συχνά με όρους που θεωρούν άδικους, και στρέφονται στα δικαστήρια εναντίον της εταιρείας. Πολλοί καταλήγουν να εργάζονται για τη Zijin, καθώς άλλες θέσεις εργασίας είναι ανύπαρκτες.
Παράλληλα, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις είναι δραματικές. Έκθεση του 2024 κατέγραψε συχνές αιχμές διοξειδίου του θείου στην ατμόσφαιρα της Μπορ, καθώς και αιωρούμενα σωματίδια με βαρέα μέταλλα όπως μόλυβδο, κάδμιο, νικέλιο και αρσενικό. Η υγεία των κατοίκων επιβαρύνεται, με αναφορές για αυξημένα περιστατικά αναπνευστικών νοσημάτων και καρκίνου, χωρίς όμως να έχει γίνει συστηματική επιδημιολογική μελέτη μετά την ανάληψη των επιχειρήσεων από τη Zijin.
Ο ποταμός Borska Reka θεωρείται πλέον «νεκρός», με τα επίπεδα ρύπανσης σε χαλκό, αρσενικό και νικέλιο να ξεπερνούν τα όρια αποκατάστασης. Η ρύπανση μεταφέρεται μέσω του Τιμόκ μέχρι και τον Δούναβη, με επιπτώσεις που υπερβαίνουν τα σερβικά σύνορα.
Γεωπολιτική διάσταση και κοινωνική αντίδραση
Η Σερβία έχει εξελιχθεί σε κομβικό σημείο της κινεζικής παρουσίας στα Δυτικά Βαλκάνια και την Κεντρική-Ανατολική Ευρώπη. Το 2022, οι κινεζικές επενδύσεις στη χώρα ισοφάρισαν για πρώτη φορά το άθροισμα των επενδύσεων και των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, εγείροντας ερωτήματα για την οικονομική εξάρτηση και την απώλεια κυριαρχίας.
Η συζήτηση οξύνθηκε μετά την κατάρρευση κινεζοανακαινισμένου σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ το 2024, που στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους και πυροδότησε διαδηλώσεις κατά της κυβέρνησης και της διαφθοράς. Στην περιοχή της Μπορ, τοπικές οργανώσεις, όπως η «Ne damo Jadar», απαιτούν αυστηρή τήρηση των περιβαλλοντικών κανόνων και αξιοπρεπείς λύσεις μετεγκατάστασης για τους κατοίκους, συχνά αντιμετωπίζοντας βία από ιδιωτικές εταιρικές φρουρές.
Παρά το γεγονός ότι ο δήμος Μπορ συγκαταλέγεται πλέον στους πλουσιότερους της Σερβίας σε φορολογικά έσοδα, οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί και ο κοινωνικός ιστός διαλύεται. Χωριά αδειάζουν, παραδοσιακές ταβέρνες κλείνουν και οικογένειες ζουν με την αβεβαιότητα αν –και πότε– θα κληθούν να εγκαταλείψουν για πάντα τα σπίτια τους.
Σχόλιο 
: Η περίπτωση Μπορ είναι εργαστήριο για το πώς η κινεζική χρηματοδότηση διεισδύει σε ευρωπαϊκά «γκρίζα» σημεία, προσφέροντας άμεσο κεφάλαιο σε αντάλλαγμα για χαλαρή ρύθμιση, αδιαφάνεια συμβολαίων και αποδοχή σοβαρών περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων. Για τις Βρυξέλλες, είναι προειδοποίηση ότι το κενό επενδύσεων στα Δυτικά Βαλκάνια δεν μένει ποτέ κενό – το γεμίζει το Πεκίνο με τους δικούς του όρους.
#Σερβία #Κίνα #ZijinMining #μεταλλεία #περιβάλλον #επενδύσεις
