Η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς υπερασπίζεται ως «δίκαιο και λογικό» το πάγωμα του ορίου εισοδήματος για την αποπληρωμή φοιτητικών δανείων, παρά τις κατηγορίες ότι παραβιάζεται η άτυπη «σύμβαση» με μια ολόκληρη γενιά αποφοίτων. Η αντιπαράθεση αναδεικνύει τις κοινωνικές εντάσεις γύρω από το κόστος της ανώτατης εκπαίδευσης στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Στο επίκεντρο πολιτικής θύελλας βρίσκεται η βρετανική κυβέρνηση μετά την απόφαση της υπουργού Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς να παγώσει για τρία χρόνια το όριο εισοδήματος από το οποίο οι απόφοιτοι αρχίζουν να αποπληρώνουν τα φοιτητικά τους δάνεια του λεγόμενου «Σχεδίου 2».
Η Ριβς χαρακτήρισε το σύστημα «δίκαιο και λογικό», υποστηρίζοντας ότι οι αλλαγές εξορθολογίζουν τα διάφορα καθεστώτα αποπληρωμής και «ισορροπούν» τη σχέση φόρων και δαπανών. Ωστόσο, οικονομικοί αναλυτές και εκπρόσωποι των δανειοληπτών μιλούν για κρυφή φορολογία σε βάρος των νέων.
Το πάγωμα του ορίου και ο μηχανισμός «έλξης»
Στον προϋπολογισμό του Νοεμβρίου, η Ριβς ανακοίνωσε ότι από τον Απρίλιο του 2027 το όριο εισοδήματος για την αποπληρωμή των φοιτητικών δανείων Σχεδίου 2 θα παγώσει στις 29.385 λίρες ετησίως για τρία χρόνια. Σήμερα το όριο είναι 28.470 λίρες.
Οι κάτοχοι δανείων Σχεδίου 2 – φοιτητές που ξεκίνησαν σπουδές στην Αγγλία και την Ουαλία μεταξύ Σεπτεμβρίου 2012 και Ιουλίου 2023 – καταβάλλουν 9% επί του εισοδήματος που υπερβαίνει το αντίστοιχο όριο. Με το πάγωμα, καθώς οι μισθοί αυξάνονται με τον πληθωρισμό αλλά το όριο μένει στάσιμο, περισσότερο εισόδημα υπόκειται σε αποπληρωμή. Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως «δημοσιονομική έλξη» (fiscal drag), οδηγεί σε υψηλότερες ετήσιες καταβολές από ό,τι αν το όριο ακολουθούσε τον πληθωρισμό.
Η κίνηση έρχεται να προστεθεί στην ήδη ανακοινωμένη παράταση του παγώματος των ορίων για τον φόρο εισοδήματος και τις εισφορές Εθνικής Ασφάλισης, εντείνοντας την αίσθηση ότι το Δημόσιο αυξάνει έμμεσα τα έσοδά του χωρίς ονομαστικές αυξήσεις φορολογικών συντελεστών.
Κατηγορίες για «ανήθικη» πολιτική και παραβίαση άτυπης σύμβασης
Ο γνωστός ειδικός προσωπικών οικονομικών και ιδρυτής του Money Saving Expert, Μάρτιν Λιούις, κάλεσε δημόσια τη Ριβς να «ξανασκεφτεί» την πολιτική της, υποστηρίζοντας ότι αντιμετωπίζει τα φοιτητικά δάνεια σαν φόρο, ενώ αποτελούν συμβατική υποχρέωση. «Δεν είναι ηθικό να παγώνετε το όριο αποπληρωμής με αυτόν τον τρόπο», τόνισε, υπενθυμίζοντας ότι οι νέοι υπέγραψαν συμβάσεις χωρίς επαρκή ενημέρωση για τους κινδύνους.
Την κριτική ενισχύουν οι υψηλοί τόκοι των δανείων Σχεδίου 2. Το επιτόκιο συνδέεται με τον δείκτη τιμών λιανικής (RPI) συν έως 3 ποσοστιαίες μονάδες ανάλογα με το εισόδημα. Για εισοδήματα από 51.245 λίρες και άνω, το επιτόκιο φθάνει σήμερα στο 6,2%, τη στιγμή που οι κάτοχοι δανείων Σχεδίου 1 (πριν το 2012) και Σχεδίου 5 (από το 2023 και μετά) επιβαρύνονται με 3,2%.
Απόφοιτοι όπως ο Λουκ Πιερ, οικονομικός διευθυντής που αποφοίτησε το 2019, καταγγέλλουν ότι «μια ολόκληρη γενιά έχει ουσιαστικά παραπλανηθεί» για τη φύση αυτών των δανείων. Παρά χιλιάδες λίρες σε πληρωμές, ο ίδιος εξακολουθεί να οφείλει «πολύ πάνω από 50.000 λίρες», όπως λέει, κάνοντας λόγο για «τρελά υψηλό» επιτόκιο RPI + 3%.
Υπερασπίσεις, διαφορές μεταξύ σχεδίων και πολιτικές προεκτάσεις
Ο Νικ Χίλμαν, από το Institute for Higher Education Policy, προειδοποιεί να μην «εμμονεύει» η κοινή γνώμη με τα φοιτητικά δάνεια, επισημαίνοντας ότι το Σχέδιο 2 ενσωματώνει σημαντικές δικλίδες ασφαλείας: η αποπληρωμή γίνεται μέσω του φορολογικού συστήματος και το υπόλοιπο διαγράφεται μετά από 30 χρόνια αν δεν έχει εξοφληθεί. Αντίθετα, τα νεότερα δάνεια (Σχέδιο 5) έχουν χαμηλότερο επιτόκιο, αλλά διαγράφονται μετά από 40 χρόνια, επιβαρύνοντας διαφορετικά τις επόμενες γενιές.
Η συζήτηση αγγίζει τον πυρήνα του βρετανικού μοντέλου χρηματοδότησης της ανώτατης εκπαίδευσης από το 2012, όταν η τότε συγκυβέρνηση Συντηρητικών–Φιλελεύθερων Δημοκρατών τριπλασίασε τα δίδακτρα έως και τις 9.000 λίρες τον χρόνο και εισήγαγε τα δάνεια Σχεδίου 2. Σήμερα, με υψηλότερο πληθωρισμό, αυξημένο κόστος ζωής και πίεση για δημοσιονομική πειθαρχία, το ερώτημα είναι αν το σύστημα παραμένει βιώσιμο και κοινωνικά αποδεκτό ή αν μετατρέπεται σε ένα ακόμη εργαλείο επιβάρυνσης της νεότερης γενιάς.
Σχόλιο 
: Η βρετανική διαμάχη για τα φοιτητικά δάνεια είναι προειδοποιητικό καμπανάκι και για χώρες όπως η Ελλάδα: όταν η ανώτατη εκπαίδευση χρηματοδοτείται όλο και περισσότερο με ιδιωτικό χρέος, κάθε «τεχνική» αλλαγή σε όρια και επιτόκια μετατρέπεται σε βαθιά πολιτική σύγκρουση για το ποιος πληρώνει τελικά τον λογαριασμό της γνώσης.
#ΗνωμένοΒασίλειο #φοιτητικάδάνεια #ΡέιτσελΡιβς #δημόσιαοικονομικά #ανώτατηεκπαίδευση
