Η επιλογή της AfD να συνδέσει συμβολικά το συνέδριό της με ναζιστικές επετείους αποκαλύπτει συνειδητή στρατηγική αμφισημίας. Η ηθική καταδίκη δεν αρκεί για να ανακοπεί η άνοδος της γερμανικής ακροδεξιάς.
Η συζήτηση γύρω από την άνοδο της ακροδεξιάς στη Γερμανία αποκτά νέα ένταση, καθώς η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) επιλέγει να φλερτάρει ανοιχτά με το ναζιστικό παρελθόν, χωρίς όμως να το υιοθετεί ρητά. Η απόφαση του κόμματος να διοργανώσει το συνέδριό του στις αρχές Ιουλίου στην Έρφουρτη, ακριβώς έναν αιώνα μετά από ένα καθοριστικό ναζιστικό συλλαλητήριο στη Θουριγγία, δεν είναι μια απλή χρονική σύμπτωση αλλά μια κλιμάκωση της στρατηγικής του συμβολισμού και της «εύλογης άρνησης».
Συμβολική επιλογή ημερομηνίας και τόπου
Στις 3 και 4 Ιουλίου 1926, ο Αδόλφος Χίτλερ συγκέντρωσε τους οπαδούς του στη Βαϊμάρη, τότε πρωτεύουσα της Θουριγγίας. Εκεί βαφτίστηκε η Χιτλερική Νεολαία και παρουσιάστηκαν δημόσια κεντρικά τελετουργικά του ναζισμού, όπως ο χαιρετισμός. Η Θουριγγία υπήρξε νωρίς «ασφαλές καταφύγιο» για το ναζιστικό κίνημα, αίροντας γρηγορότερα από άλλα κρατίδια τις κυρώσεις σε βάρος του Χίτλερ μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 1923.
Σήμερα, η AfD υποστηρίζει ότι αγνοούσε τη συγκεκριμένη ιστορική σύμπτωση και κατηγορεί όσους επισημαίνουν τον παραλληλισμό για «εμμονική εργαλειοποίηση της ιστορίας». Ωστόσο, η παντελής απουσία πραγματικής αποστασιοποίησης από τη ναζιστική κληρονομιά και η ψυχρή, υπολογισμένη απάντηση του κόμματος δείχνουν ότι είχε προεξοφλήσει την κατακραυγή και θεωρεί πως αυτή δεν το βλάπτει εκλογικά – ίσως μάλιστα το ενισχύει.
Η στρατηγική της αμφισημίας και η κοινωνική βάση
Η AfD κινείται σε μια λεπτή γραμμή: αποφεύγει ρητή ταύτιση με τον ναζισμό, αλλά αφήνει ανοιχτά παράθυρα συμβολικών αναφορών. Ο ηγέτης της στη Θουριγγία, Μπγιορν Χέκε, έχει ήδη καταδικαστεί δύο φορές για χρήση ναζιστικού συνθήματος, ενώ παραλλαγές του «Όλα για τη Γερμανία» επανεμφανίζονται σε συνθήματα υποστηρικτών της ηγεσίας του κόμματος. Παρά τις νομικές κυρώσεις και τη δημόσια οργή, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν την AfD να κινείται σε επίπεδα αντίστοιχα με το κυβερνών CDU σε ομοσπονδιακό επίπεδο και να κυριαρχεί σε κρατίδια όπως η Θουριγγία.
Οι αναλυτές διακρίνουν δύο βασικούς πυλώνες εκλογικής της στήριξης: έναν σκληρό ιδεολογικό πυρήνα, που δεν αποθαρρύνεται από ναζιστικούς υπαινιγμούς, και μια πολύ μεγαλύτερη δεξαμενή ψηφοφόρων που στρέφονται στην AfD από οργή για το κοινωνικοοικονομικό αδιέξοδο και την κρίση εμπιστοσύνης στα παραδοσιακά κόμματα. Ιδίως στην πρώην Ανατολική Γερμανία και σε αποβιομηχανοποιημένες περιοχές, η εκλογική γεωγραφία της AfD συμπίπτει με ζώνες βαθιών δομικών προβλημάτων και πολιτικής αποξένωσης.
Τα όρια της ηθικής καταγγελίας
Η ιστορική εμπειρία της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης δείχνει ότι η δημόσια κατακραυγή και η ηθική καταδίκη, όσο δικαιολογημένες κι αν είναι, δεν αρκούν για να ανακόψουν την άνοδο ριζοσπαστικών δυνάμεων. Τότε, όπως και τώρα, τα ΜΜΕ και το πολιτικό σύστημα προειδοποιούσαν για τον κίνδυνο, αλλά δεν αντιμετώπισαν έγκαιρα τις κοινωνικές και οικονομικές ρίζες της δυσαρέσκειας.
Σήμερα, ιστορικοί επισημαίνουν ότι η AfD χρησιμοποιεί συνειδητά τον διπλό κώδικα: η αμφισημία της διατηρεί μια «βιτρίνα αστικής αξιοπρέπειας» προς τους μετριοπαθείς ψηφοφόρους, ενώ ταυτόχρονα στέλνει σήματα ριζοσπαστισμού σε ακροατήρια που νοσταλγούν ή σχετικοποιούν το ναζιστικό παρελθόν. Η συνεχής σύγκριση με τον Χίτλερ, χωρίς παράλληλη ουσιαστική απάντηση στα πραγματικά προβλήματα –ανισότητες, ανασφάλεια, απογοήτευση από την πολιτική– κινδυνεύει να λειτουργήσει ως δωρεάν διαφήμιση για την AfD.
Για να περιοριστεί η επιρροή της, δεν αρκεί η ηθική απονομιμοποίηση. Απαιτείται στοχευμένη πολιτική απάντηση στις κοινωνικές ρίζες της διαμαρτυρίας, ρεαλιστικές λύσεις για τις περιφέρειες που αισθάνονται «χαμένες» από την παγκοσμιοποίηση και πειστική ανασυγκρότηση της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Σχόλιο 
: Η περίπτωση της AfD λειτουργεί ως προειδοποιητικό σήμα και για την υπόλοιπη Ευρώπη: όταν οι κοινωνικές ανισότητες και η πολιτική απαξίωση αφήνονται να χρονίζουν, η ακροδεξιά δεν χρειάζεται να κρύβει τις ιστορικές της αναφορές· αρκεί να τις ντύνει με αμφισημία και να πατά πάνω σε υπαρκτή οργή. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο ηθική, αλλά κυρίως πολιτική, κοινωνική και οικονομική.
#Γερμανία #AfD #Ακροδεξιά #Ευρώπη
