Η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ανέδειξε μια νέα, πιο ρεαλιστική ευρωπαϊκή προσέγγιση: διατήρηση της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας, αλλά με σαφή επιτάχυνση της ευρωπαϊκής αυτονομίας σε βιομηχανική και επιχειρησιακή ισχύ. Οι Βρυξέλλες μιλούν για εκατοντάδες δισ. ευρώ επενδύσεων και νέες συμμαχίες, με τις ΗΠΑ πλέον όχι αυτονόητο κέντρο βάρους.
Η φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου λειτούργησε ως καθρέφτης της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας για την Ευρώπη: η αμερικανική δέσμευση θεωρείται ακόμη κρίσιμη, αλλά δεν είναι πλέον δεδομένη. Στο επίκεντρο των παρεμβάσεων Ευρωπαίων αξιωματούχων βρέθηκε η ανάγκη η ήπειρος να αναλάβει πολύ μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την ίδια της την άμυνα, χωρίς όμως να υποκαταστήσει το ΝΑΤΟ.
Αύξηση δαπανών, αλλά ζητούμενο η «έξυπνη» ισχύς
Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλας, περιέγραψε τη Ρωσία ως τη μεγαλύτερη απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τονίζοντας ότι ο στόχος της Μόσχας δεν περιορίζεται στο Ντονμπάς, αλλά αφορά ευρύτερη αποσταθεροποίηση της περιοχής. Υπενθύμισε ότι η Ρωσία ήδη χρησιμοποιεί κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές σε υποθαλάσσια καλώδια, ενεργειακό εκβιασμό και παραπληροφόρηση, μαζί με την πυρηνική απειλή.
Ως «ασπίδα» της Ευρώπης, η Κάλας έθεσε μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας, τη διεύρυνση της Ένωσης και την υπογραφή εμπορικών και ταυτόχρονα ασφαλιστικών συμφωνιών με εταίρους όπως η Ινδία, οι χώρες της Mercosur και η Αυστραλία. Η λογική είναι σαφής: οικονομική διασύνδεση και ασφάλεια πλέον βαδίζουν μαζί.
Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανέφερε ότι η ΕΕ κινητοποιεί έως και 800 δισ. ευρώ για επενδύσεις σε κρίσιμες στρατιωτικές ικανότητες – από αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα μέχρι drones και στρατιωτική κινητικότητα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών εκτοξεύθηκαν από 251 δισ. ευρώ το 2021 σε περίπου 381 δισ. ευρώ το 2025, ως άμεση απάντηση στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Ο πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και νυν υπουργός Οικονομικών της Νορβηγίας, Γενς Στόλτενμπεργκ, υπογράμμισε ότι η κριτική της Ουάσιγκτον δεν αφορά το ΝΑΤΟ ως θεσμό, αλλά τους συμμάχους που δεν πληρώνουν το μερίδιό τους. Κατά την εκτίμησή του, οι Ευρωπαίοι –υπό την πίεση της κυβέρνησης Τραμπ– έχουν πλέον αρχίσει να «παραδίδουν» σε επίπεδο δαπανών και ικανοτήτων.
Πέρα από τις ΗΠΑ: νέες συμμαχίες, όχι ευρωπαϊκός στρατός
Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη για καλύτερο συντονισμό και κοινές προμήθειες. Η Κάλας επισήμανε ότι ο κατακερματισμός των προτύπων και των οπλικών συστημάτων αυξάνει κόστος και χρόνους, ζητώντας ενιαία ευρωπαϊκή αγορά άμυνας. Ο Εσθονός ΥΠΕΞ Μάργκους Τσάχκνα παρουσίασε την Ουκρανία ως «ευκαιρία» για την Ευρώπη: ένα πεδίο δοκιμασμένων δυνατοτήτων που μπορεί να ενσωματωθεί στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και καινοτομία.
Την ίδια στιγμή, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έσπευσαν να κλείσουν τη συζήτηση περί αυτόνομου ευρωπαϊκού στρατού ως εναλλακτικής του ΝΑΤΟ. Ο Τσάχκνα υπογράμμισε ότι η Συμμαχία παραμένει το μοναδικό ρεαλιστικό πλαίσιο συλλογικής άμυνας, με πραγματικά σχέδια και δεσμεύσεις, ενώ η πρόεδρος της επιτροπής Άμυνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μαρί-Άγκνες Στρακ-Τσίμερμαν, τόνισε ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τις συμβατικές και κυβερνο-ικανότητές της ώστε να «ανακουφίσει» τις ΗΠΑ, παραμένοντας όμως κάτω από την αμερικανική πυρηνική ομπρέλα.
Ενδεικτικό της στροφής ήταν ότι η φον ντερ Λάιεν, μιλώντας για τους «πλησιέστερους εταίρους» της Ευρώπης για νέες συμφωνίες ασφαλείας, ανέφερε Νορβηγία, Ισλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο και Καναδά – χωρίς να κατονομάσει τις ΗΠΑ. Αμερικανοί γερουσιαστές, όπως ο Κρις Κουνς, επιχείρησαν να καθησυχάσουν τους Ευρωπαίους, μιλώντας για ανάγκη «αναδόμησης εμπιστοσύνης» και δίκαιης κατανομής βαρών.
Σχόλιο 
: Η Ευρώπη δείχνει να εγκαταλείπει τις αυταπάτες είτε της πλήρους εξάρτησης από τις ΗΠΑ είτε μιας φαντασιακής «στρατηγικής αυτονομίας» εκτός ΝΑΤΟ. Το πραγματικό στοίχημα είναι αν θα καταφέρει να μετατρέψει τα αυξημένα δισ. σε διαλειτουργική ισχύ, κοινή αγορά άμυνας και πολιτική βούληση για χρήση αυτής της ισχύος – χωρίς να διαρραγεί ο διατλαντικός δεσμός που παραμένει, ειδικά πυρηνικά, αναντικατάστατος.
#ΕΕ #ΝΑΤΟ #Άμυνα #Ρωσία #Ουκρανία #Ασφάλεια #ΗΠΑ
