Η Αυστραλία εφαρμόζει εδώ και δύο μήνες την πρώτη πλήρη απαγόρευση πρόσβασης σε social media για κάτω των 16 ετών, ενώ όλο και περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν ανάλογα μέτρα. Ωστόσο, τα πρώτα δεδομένα και οι τεχνικοί περιορισμοί δείχνουν ότι το μοντέλο κάθε άλλο παρά «μαγική λύση» αποτελεί.
Καθώς η δημόσια συζήτηση στην Ευρώπη για την προστασία των παιδιών από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης κλιμακώνεται, η Αυστραλία λειτουργεί ως ζωντανό εργαστήριο πολιτικής. Από τις 10 Δεκεμβρίου έχει τεθεί σε ισχύ εθνική απαγόρευση χρήσης social media από κάτω των 16 ετών, με την εφαρμογή να βασίζεται στην αυτορρύθμιση των ίδιων των πλατφορμών.
Το αυστραλιανό μοντέλο και τα πρώτα αποτελέσματα
Η απαγόρευση καλύπτει μεγάλες πλατφόρμες όπως Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok, X, YouTube και Reddit, αλλά δεν περιλαμβάνει υπηρεσίες μηνυμάτων όπως το WhatsApp ή online gaming. Σύμφωνα με την αρμόδια επίτροπο eSafety της χώρας, Τζούλι Ίνμαν Γκραντ, μόνο στο πρώτο μισό του Δεκεμβρίου αφαιρέθηκε η πρόσβαση σε περίπου 4,7 εκατ. λογαριασμούς που εντοπίστηκαν ως ανήκοντες σε κάτω των 16 ετών.
Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι τα εντυπωσιακά νούμερα δεν αποτυπώνουν την πλήρη εικόνα. Ο καθηγητής σπουδών διαδικτύου Τάμα Λίβερ από το Πανεπιστήμιο Curtin στο Περθ σημειώνει ότι δεν υπάρχει ανάλυση του αριθμού αυτού, ούτε στοιχεία για το πόσοι νέοι λογαριασμοί δημιουργήθηκαν την ίδια περίοδο από εφήβους που δήλωσαν ψευδή ηλικία. Επιπλέον, πολλοί έφηβοι 13–15 ετών φαίνεται να παρακάμπτουν την απαγόρευση ή να αποκλείονται από ορισμένες πλατφόρμες αλλά όχι από άλλες, αναδεικνύοντας τα τεχνικά όρια των μεθόδων επαλήθευσης ηλικίας (selfies, αυτοματοποιημένα εργαλεία κ.λπ.).
Ευρωπαϊκό ενδιαφέρον και προειδοποιήσεις
Στην Ευρώπη, η πολιτική δυναμική είναι ισχυρή: στη Γερμανία, την Ισπανία και τη Γαλλία η ηγεσία υποστηρίζει σθεναρά αυστηρούς περιορισμούς, ενώ Νορβηγία, Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο, Δανία, Ιταλία και Ολλανδία συζητούν διάφορες εκδοχές απαγόρευσης. Το κλίμα ενισχύεται από ανησυχίες για ψυχική υγεία, άγχος, κατάθλιψη και διαδικτυακή βία σε βάρος ανηλίκων.
Ωστόσο, η Σούζαν Σόγιερ, από το Murdoch Children’s Research Institute, τονίζει ότι οι κυβερνήσεις «κινούνται υπερβολικά γρήγορα» χωρίς επαρκή αξιολόγηση των πραγματικών επιπτώσεων του αυστραλιανού μέτρου. Υπενθυμίζει ότι τα ισχυρότερα αρνητικά αποτελέσματα χρήσης social media καταγράφονται στις ηλικίες 10–13, ιδίως στα κορίτσια, και ότι οι αλλαγές θα είναι «αργής καύσης», καθώς σταδιακά αλλάζουν οι κοινωνικοί κανόνες γύρω από την πρώτη πρόσβαση σε smartphone και πλατφόρμες.
Ο Λίβερ υποστηρίζει ότι η εφαρμογή θα έπρεπε να είναι κλιμακωτή και να συνοδευτεί από ουσιαστική διαβούλευση με τα ίδια τα παιδιά. Η πιο «μπερδεμένη» ομάδα, όπως λέει, είναι οι 13–15 ετών που είχαν ήδη λογαριασμούς, αποκλείστηκαν και θα επανέλθουν στα 16, δημιουργώντας ένα αίσθημα ότι η πολιτική επιβλήθηκε «πάνω τους» και όχι «μαζί τους».
Τα νομικά και τεχνολογικά όρια στην ΕΕ
Για την Ευρώπη, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν η απαγόρευση είναι επιθυμητή, αλλά και αν είναι νομικά και τεχνικά εφαρμόσιμη. Ο Στέφαν Ντράιερ, από το Ινστιτούτο Έρευνας των Μέσων Leibniz στο Αμβούργο, επισημαίνει ότι ο ήδη ισχύων Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act) αντιμετωπίζει πολλές από τις ανησυχίες ασφαλείας. Η επιβολή εθνικών απαγορεύσεων μέσω των ίδιων των πλατφορμών θα συγκρουόταν με την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και το ισχυρό πλαίσιο θεμελιωδών δικαιωμάτων και προστασίας δεδομένων (GDPR).
Ο Ντράιερ υπογραμμίζει ότι η αυστραλιανή εμπειρία αποκαλύπτει το χάσμα ανάμεσα στην πολιτική γοητεία μιας «σκληρής απαγόρευσης» και στην περίπλοκη, συχνά παρεμβατική, τεχνολογική υποδομή που απαιτείται για μαζική επαλήθευση ηλικίας. Οι διαθέσιμες λύσεις είτε οδηγούν σε ευρύ έλεγχο όλων των χρηστών είτε σε αβέβαια προφίλ, με σημαντικό κόστος για την ιδιωτικότητα.
Σχόλιο 
: Η πίεση για γρήγορες, συμβολικές απαντήσεις στο πρόβλημα της έκθεσης των ανηλίκων στα social media είναι πολιτικά κατανοητή, αλλά η αυστραλιανή περίπτωση δείχνει ότι χωρίς στιβαρά δεδομένα, τεχνολογικά ώριμες λύσεις και ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των παιδιών, οι απαγορεύσεις κινδυνεύουν να είναι και αναποτελεσματικές και βαθιά παρεμβατικές. Για την Ευρώπη –και την Ελλάδα– το πραγματικό στοίχημα δεν είναι ένα ακόμη απαγορευτικό σύνθημα, αλλά η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των ανηλίκων, τα ψηφιακά δικαιώματα και μια ρεαλιστική, εφαρμόσιμη ρύθμιση.
#socialmedia #ανήλικοι #Αυστραλία #ΕΕ #ψηφιακάΔικαιώματα #προστασίαΠαιδιών #τεχνολογία
