Οι Βρετανοί Συντηρητικοί υπό την Κέμι Μπάντενοκ υπόσχονται μείωση επιτοκίων σε παλαιά φοιτητικά δάνεια, ανοίγοντας νέο μέτωπο πολιτικής αντιπαράθεσης. Η κυβέρνηση Ρέιβς–Φίλιπσον υπερασπίζεται το ισχύον σύστημα, ενώ πιέζεται από βουλευτές όλων των κομμάτων για ελάφρυνση του φοιτητικού χρέους.
Η συζήτηση για το κόστος της ανώτατης εκπαίδευσης στο Ηνωμένο Βασίλειο επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς η ηγέτις του Συντηρητικού Κόμματος Κέμι Μπάντενοκ δεσμεύεται να μειώσει το επιτόκιο σε συγκεκριμένη κατηγορία φοιτητικών δανείων, τα λεγόμενα Plan 2, που χορηγήθηκαν την περίοδο 2012–2023.
Η πρόταση των Συντηρητικών για τα δάνεια Plan 2
Σύμφωνα με άρθρο της Μπάντενοκ στην εφημερίδα Sunday Telegraph, τα δάνεια Plan 2 «όλο και περισσότερο μοιάζουν με απάτη», καθώς επιβαρύνονται με υψηλούς τόκους σε ένα περιβάλλον πιεσμένων εισοδημάτων. Περίπου 5,8 εκατ. άτομα έλαβαν τέτοια δάνεια μεταξύ 2012 και 2023.
Σήμερα, ο τόκος στα Plan 2 συνδέεται με τον δείκτη τιμών λιανικής (Retail Prices Index – RPI) συν έως και 3 ποσοστιαίες μονάδες, ανάλογα με το εισόδημα του αποφοίτου. Η Μπάντενοκ προτείνει ανώτατο όριο στο RPI μόνο, που βρίσκεται στο 3,8%, υποστηρίζοντας ότι αυτό θα επιτρέψει σε περισσότερους αποφοίτους να αποπληρώσουν πραγματικά το χρέος τους αντί να βλέπουν το υπόλοιπο να διογκώνεται.
Τα δάνεια Plan 2 εισήχθησαν από την κυβέρνηση συνασπισμού Συντηρητικών–Φιλελεύθερων Δημοκρατών το 2012, μαζί με τον τριπλασιασμό των διδάκτρων έως και τις 9.000 λίρες ετησίως. Η κίνηση αυτή θεωρείται σημείο καμπής, καθώς μετέφερε μεγάλο μέρος του κόστους σπουδών στους ίδιους τους φοιτητές.
Η απάντηση της κυβέρνησης και οι ενδοκομματικές πιέσεις
Η υπουργός Παιδείας Μπρίτζετ Φίλιπσον αναγνώρισε ότι το σύστημα χρειάζεται αλλαγές και δεσμεύτηκε να το εξετάσει, αλλά υπενθύμισε ότι «είναι το σύστημα που άφησαν πίσω τους οι Συντηρητικοί», χαρακτηρίζοντας «προκλητικό» το γεγονός ότι τώρα το καταγγέλλουν.
Η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ρέιβς υπερασπίστηκε τη δέσμευση της κυβέρνησης να «παγώσει» από τον Απρίλιο του 2027 για τρία χρόνια το όριο εισοδήματος (29.385 λίρες) πάνω από το οποίο ξεκινούν οι αποπληρωμές, χαρακτηρίζοντας συνολικά το σύστημα «δίκαιο και λογικό». Ωστόσο, η παγίωση του ορίου σημαίνει ότι, με την άνοδο των μισθών, περισσότεροι εργαζόμενοι θα βρεθούν να πληρώνουν υψηλότερες δόσεις από ό,τι αν το όριο αυξανόταν με τον πληθωρισμό.
Παρά την επίσημη γραμμή, η εσωτερική αμφισβήτηση στο Εργατικό Κόμμα εντείνεται. Η αναπληρώτρια ηγέτις Λούσι Πάουελ έχει χαρακτηρίσει το σύστημα Plan 2 «άδικο» και «εξοργιστικό», ενώ ο ηγέτης των Ουαλών Εργατικών Ελίνεντ Μόργκαν έχει ξεκαθαρίσει ότι η Ουαλία δεν προτίθεται να ακολουθήσει την Αγγλία στο πάγωμα των ορίων εισοδήματος.
Στόχευση «άχρηστων» πτυχίων και εναλλακτικές προτάσεις
Η σκιώδης υπουργός Παιδείας των Συντηρητικών, Λόρα Τροτ, ανέπτυξε περαιτέρω τη στρατηγική του κόμματος, δηλώνοντας ότι στόχος είναι να σταματήσει η κρατική χρηματοδότηση «αδιέξοδων» πανεπιστημιακών προγραμμάτων. Επικαλέστηκε μελέτη του Institute for Fiscal Studies από το 2020, σύμφωνα με την οποία έως και το 30% των νέων που πηγαίνουν στο πανεπιστήμιο έχουν αρνητική οικονομική απόδοση από το πτυχίο τους.
Η Τροτ μίλησε για κλείσιμο 100.000 θέσεων σπουδών, ώστε να περιοριστεί το μελλοντικό χρέος και να ενισχυθούν οι μαθητείες. Ως παράδειγμα έφερε τα προγράμματα στις δημιουργικές τέχνες, υποστηρίζοντας ότι το 75% των δανείων για αυτά «δεν αποπληρώνονται». Παραδέχθηκε ότι τέτοιες κινήσεις μπορεί να πιέσουν ακόμη περισσότερο πανεπιστήμια που ήδη αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα, αλλά τις χαρακτήρισε «δύσκολες, όχι όμως λανθασμένες αποφάσεις».
Οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες, από την πλευρά τους, ζητούν συνολική αναθεώρηση, προτείνοντας διαγραφή μέρους του χρέους για εργαζόμενους στον δημόσιο τομέα (νοσηλευτές, γιατρούς, δασκάλους) μετά από δέκα χρόνια υπηρεσίας, επαναφορά επιδομάτων διαβίωσης 3.500 λιρών για οικονομικά ασθενέστερους και μείωση των μηνιαίων δόσεων στη μέση, μέσα σε τρία χρόνια, για αποφοίτους με εισόδημα 35.000 λιρών.
Η συζήτηση γύρω από τα φοιτητικά δάνεια εξελίσσεται έτσι σε κεντρικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης: ανάμεσα στην ανάγκη δημοσιονομικής πειθαρχίας και στην κοινωνική πίεση για ελάφρυνση μιας γενιάς που αισθάνεται, όπως γράφει η Μπάντενοκ, ότι έχει «ραφτεί στα μέτρα του χρέους».
Σχόλιο 
: Η βρετανική κόντρα για τα φοιτητικά δάνεια προαναγγέλλει μια ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση: πόσο μπορεί να ιδιωτικοποιηθεί το κόστος της ανώτατης εκπαίδευσης χωρίς να διαρραγεί το κοινωνικό συμβόλαιο με τους νέους; Οι Συντηρητικοί επιχειρούν να ανακτήσουν χαμένο έδαφος στους κάτω των 35 ετών με στοχευμένες ελαφρύνσεις και επίθεση στα «μη αποδοτικά» πτυχία, ενώ οι Εργατικοί παλινδρομούν ανάμεσα στην ανάγκη για έσοδα και την πολιτική πίεση από τη βάση τους. Για τις αγορές, το κρίσιμο δεν είναι τόσο το επίπεδο των επιτοκίων στα δάνεια, όσο η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα ενός μοντέλου που στηρίζεται σε χρέος νοικοκυριών για να χρηματοδοτήσει δημόσιο αγαθό. Αν το Ηνωμένο Βασίλειο αναγκαστεί τελικά σε βαθύτερη μεταρρύθμιση, το παράδειγμά του θα λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς και για άλλες χώρες με αυξανόμενα δίδακτρα και εκρηκτικό φοιτητικό χρέος.
#ΗνωμένοΒασίλειο #ΦοιτητικάΔάνεια #Πολιτική
