Η κυβέρνηση Τραμπ επανέφερε για έναν χρόνο την προτιμησιακή εμπορική συμφωνία AGOA με περίπου τριάντα αφρικανικά κράτη, συνδέοντάς την όμως με αυστηρότερους όρους. Η Ουάσιγκτον αξιοποιεί πλέον την πρόσβαση στην αμερικανική αγορά ως μοχλό πολιτικής και εμπορικής πίεσης στην ήπειρο.
Η επαναφορά σε ισχύ της African Growth and Opportunity Act (AGOA) από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ για ακόμη έναν χρόνο, έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 με αναδρομική ισχύ από τις 30 Σεπτεμβρίου 2025, υπενθυμίζει τον στρατηγικό ρόλο που παίζουν οι τελωνειακές προτιμήσεις στην αμερικανική πολιτική έναντι της Αφρικής. Η πράξη, που θεσπίστηκε το 2000 επί Μπιλ Κλίντον, επιτρέπει σε αφρικανικά κράτη να εξάγουν ευρύ φάσμα προϊόντων στις ΗΠΑ αδασμολόγητα, υπό όρους πολιτικού και θεσμικού χαρακτήρα.
Η σημασία της AGOA για τις αφρικανικές οικονομίες
Περίπου τριάντα από τα σχεδόν πενήντα κράτη της αφρικανικής ηπείρου επωφελούνται θεωρητικά από το καθεστώς της AGOA. Η συμφωνία καλύπτει προϊόντα από κλωστοϋφαντουργικά και είδη ιματισμού έως αγροτικά αγαθά, όπως οι γλυκοπατάτες, και βιομηχανικά προϊόντα, όπως αυτοκίνητα. Για πολλές χώρες, η προτιμησιακή πρόσβαση στην τεράστια αμερικανική αγορά αποτελεί κρίσιμο εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής, προσέλκυσης επενδύσεων και διαφοροποίησης των εξαγωγών τους πέρα από τις πρώτες ύλες.
Ωστόσο, τα οφέλη δεν είναι ομοιόμορφα κατανεμημένα. Μόνο όσες χώρες πληρούν προϋποθέσεις όπως πολιτικός πλουραλισμός, προστασία ανθρωπίνων δικαιωμάτων και καταπολέμηση της διαφθοράς μπορούν να συμμετέχουν. Επιπλέον, η περιορισμένη βιομηχανική βάση, τα προβλήματα υποδομών και η χαμηλή ανταγωνιστικότητα περιορίζουν, στην πράξη, την ικανότητα πολλών οικονομιών να αξιοποιήσουν πλήρως το πλαίσιο της AGOA.
Από εργαλείο ανάπτυξης σε μοχλό γεωπολιτικής πίεσης
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει μετατρέψει την ημερομηνία λήξης της AGOA σε διαπραγματευτικό όπλο. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Γκάνας, όπου –σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών της χώρας– η Ουάσιγκτον συνέδεσε την παράταση της συμφωνίας με την αποδοχή μεταναστών που απελαύνονται από τις ΗΠΑ. Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος έχει καταστήσει σαφές ότι η συνέχιση του καθεστώτος προϋποθέτει περαιτέρω άνοιγμα των αφρικανικών αγορών σε αμερικανικά προϊόντα.
Στην ανακοίνωσή του, ο αντιπρόσωπος για το εμπόριο του Λευκού Οίκου, Τζέιμισον Γκριρ, τόνισε ότι «η AGOA του 21ου αιώνα πρέπει να απαιτεί από τους εμπορικούς εταίρους μας περισσότερα» και να προσφέρει καλύτερη πρόσβαση στις αγορές τους για αμερικανικές εταιρείες, αγρότες και κτηνοτρόφους. Ο ίδιος δήλωσε ότι επιδιώκει συνεργασία με το Κογκρέσο για τον «εκσυγχρονισμό» της συμφωνίας, ώστε να ευθυγραμμιστεί με το δόγμα «Πρώτα η Αμερική» του προέδρου Τραμπ.
Πολιτική αντιπαράθεση στις ΗΠΑ και το επόμενο βήμα
Η παράταση της AGOA εντάχθηκε σε νομοσχέδιο που έβαλε τέλος σε τριήμερη μερική παράλυση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, γεγονός που υπογραμμίζει πόσο συχνά η εμπορική πολιτική «κουμπώνει» πάνω σε εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις. Η Βουλή των Αντιπροσώπων είχε εγκρίνει αρχικά τριετή ανανέωση της συμφωνίας, ωστόσο η Γερουσία περιόρισε την παράταση σε μόλις έναν χρόνο, διατηρώντας τη δυνατότητα επαναδιαπραγμάτευσης σε σύντομο ορίζοντα.
Για την Αφρική, η βραχυπρόθεσμη ανανέωση σημαίνει διαρκή αβεβαιότητα για επενδυτές και εξαγωγικές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από την πρόσβαση στις ΗΠΑ. Για την Ουάσιγκτον, προσφέρει ευελιξία και διαπραγματευτική ισχύ σε μια περίοδο εντεινόμενου γεωοικονομικού ανταγωνισμού, ιδίως με την Κίνα, η οποία έχει αυξήσει θεαματικά την παρουσία της στην ήπειρο μέσω εμπορίου, επενδύσεων και υποδομών.
Σχόλιο 
: Η μονοετής παράταση της AGOA επιβεβαιώνει ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει πλέον τις εμπορικές προτιμήσεις όχι ως μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό εργαλείο, αλλά ως ευέλικτο μοχλό πίεσης σε ζητήματα μετανάστευσης, αγορών και γεωπολιτικής επιρροής. Για τα αφρικανικά κράτη, η πρόκληση είναι να εκμεταλλευτούν τα οφέλη της πρόσβασης στην αμερικανική αγορά, χωρίς να εγκλωβιστούν σε μια σχέση ασύμμετρης εξάρτησης που μπορεί να ανατραπεί ανά πάσα στιγμή από εσωτερικούς πολιτικούς υπολογισμούς στις ΗΠΑ.
#ΗΠΑ #Αφρική #AGOA #δασμοί #διεθνές_εμπόριο #Τραμπ
