Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να προβάλει γεωπολιτική ισχύ μέσω συμβολικών κινήσεων, όμως χωρίς ουσιαστικό οικονομικό και πολιτικό κόστος η αξιοπιστία της παραμένει περιορισμένη. Η απόσταση ανάμεσα στη ρητορική της «γεωπολιτικής Ευρώπης» και στις πραγματικές δεσμεύσεις υπονομεύει την ικανότητά της να επηρεάζει εξελίξεις σε γειτονιά και παγκόσμιο σκηνικό.
Τα τελευταία χρόνια, οι Βρυξέλλες επαναλαμβάνουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να εξελιχθεί σε «γεωπολιτικό παίκτη». Ωστόσο, η πράξη δείχνει ότι η Ένωση εξακολουθεί να προτιμά χαμηλού κόστους συμβολικές κινήσεις αντί για σκληρές, δαπανηρές αποφάσεις που θα επιβεβαίωναν τον ρόλο αυτό. Το αποτέλεσμα είναι μια εικόνα υπερφίαλης ρητορικής με περιορισμένο αντίκρισμα στο πεδίο.
Συμβολισμοί χωρίς ανάληψη ρίσκου
Η ΕΕ έχει επιδείξει επανειλημμένα την προτίμησή της σε δηλώσεις, ανακοινωθέντα και «χειρονομίες» με μικρό πραγματικό κόστος. Είτε πρόκειται για υποσχέσεις διεύρυνσης προς τα Δυτικά Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη, είτε για ανακοινώσεις στήριξης προς χώρες που βρίσκονται σε κρίση, οι κινήσεις αυτές συχνά δεν συνοδεύονται από επαρκή χρηματοδότηση, σαφή χρονοδιαγράμματα ή δεσμευτικούς μηχανισμούς εφαρμογής.
Σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις μετρούνται με βάση την ικανότητά τους να αναλαμβάνουν κόστος –οικονομικό, στρατηγικό ή πολιτικό– η ΕΕ εμφανίζεται να επιλέγει την «φθηνή» οδό. Αυτό υπονομεύει όχι μόνο την αποτελεσματικότητα της εξωτερικής της πολιτικής, αλλά και την αξιοπιστία της στα μάτια εταίρων και αντιπάλων.
Το χρηματοδοτικό κενό και η κόπωση της διεύρυνσης
Κρίσιμο στοιχείο της γεωπολιτικής αξιοπιστίας είναι η διαθεσιμότητα πόρων. Η Ένωση συχνά εξαγγέλλει φιλόδοξα πακέτα στήριξης ή επενδύσεων, τα οποία όμως αποδεικνύονται είτε χρονικά εκτεταμένα είτε ανεπαρκή σε μέγεθος σε σύγκριση με τις ανάγκες. Παράλληλα, η «κόπωση της διεύρυνσης» στα παλαιά κράτη-μέλη μειώνει την προθυμία ανάληψης δεσμεύσεων προς υποψήφιες χώρες, αφήνοντας κενό που σπεύδουν να καλύψουν άλλοι παίκτες, από τις ΗΠΑ μέχρι την Κίνα και περιφερειακές δυνάμεις.
Η έλλειψη ξεκάθαρης πολιτικής βούλησης να συνδεθούν γεωπολιτικοί στόχοι με συγκεκριμένα κονδύλια, ανακατανομή πόρων και μεταρρυθμίσεις εντός της ίδιας της ΕΕ, περιορίζει την πειστικότητα κάθε νέας πρωτοβουλίας. Οι εταίροι αντιλαμβάνονται γρήγορα τη διαφορά ανάμεσα σε μια υπόσχεση με πραγματικό κόστος και σε μια διακήρυξη καλών προθέσεων.
Ανάγκη για στρατηγική σοβαρότητα
Αν η ΕΕ θέλει να αντιμετωπίζεται ως σοβαρός γεωπολιτικός δρων, οφείλει να ευθυγραμμίσει λόγια και πράξεις. Αυτό σημαίνει προθυμία ανάληψης ρίσκου, αύξηση των πόρων για εξωτερική πολιτική, άμυνα, ενεργειακή ασφάλεια και αναπτυξιακή βοήθεια, αλλά και εσωτερικές θεσμικές προσαρμογές που θα επιτρέψουν ταχύτερες αποφάσεις.
Χωρίς τέτοιες κινήσεις, κάθε νέο «γεωπολιτικό μήνυμα» της ΕΕ θα εκλαμβάνεται ως ακόμη μία φθηνή χειρονομία, περισσότερο επικοινωνιακή παρά ουσιαστική. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όλο και πιο συγκρουσιακό, η πολυτέλεια του συμβολισμού χωρίς ουσία γίνεται επικίνδυνη αδυναμία.
Σχόλιο 
: Η Ευρώπη βρίσκεται σε καμπή: είτε θα αποδεχθεί ότι η γεωπολιτική ισχύς απαιτεί αληθινό κόστος και πολιτικό θάρρος, είτε θα περιοριστεί στον ρόλο του πλούσιου αλλά αδύναμου παρατηρητή, αφήνοντας σε άλλους τον καθορισμό των κανόνων του παιχνιδιού.
