Η Ευρώπη έχει ένα μοναδικό corporate ταλέντο: παίρνει ένα κοινωνικό ρήγμα, του βάζει ένα ωραίο όνομα, το πακετάρει σε “στρατηγική” και μετά κάνει έκπληκτη όταν ο κόσμος βράζει. Σαν να βλέπεις εταιρεία που κόβει το support, ανεβάζει τιμές και απορεί γιατί πέφτει το NPS.
Η μοναξιά στην Ευρώπη δεν είναι πια μια προσωπική ιστορία που κλείνει με “έτσι είναι η ζωή”. Είναι δομική αλλαγή. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν μόνοι — όχι επειδή ανακάλυψαν ξαφνικά τον διαλογισμό και τη “γλυκιά ανεξαρτησία”, αλλά επειδή η στέγη έγινε άπιαστη, ο χρόνος έγινε φτωχός και οι δεσμοί έγιναν logistics: πού να χωρέσουν ανάμεσα σε δουλειά, μετακίνηση, άγχος, λογαριασμούς και μια κοινωνία που σε θέλει μόνιμα “παραγωγικό”.
Και κάπου εδώ η Ευρώπη κάνει το κλασικό: συζητά για “ανταγωνιστικότητα”, “επενδύσεις”, “ενιαία αγορά”, “κεφαλαιαγορές”, “παραγωγή στην Ευρώπη” — ωραία λόγια, ευθυγραμμισμένα με powerpoints — ενώ το κοινωνικό υπόστρωμα υποχωρεί. Το πρόβλημα είναι ότι καμία αγορά δεν λειτουργεί σε κοινωνία που ξεχαρβαλώνεται. Όχι από ηθική. Από απλά, κυνικά, οικονομικά γεγονότα.
Γιατί η μοναξιά έχει τιμολόγιο. Ένας άνθρωπος μόνος του σημαίνει άλλο σπίτι, άλλοι λογαριασμοί, άλλη κατανάλωση ενέργειας, άλλη πίεση στην αγορά κατοικίας. Σημαίνει ότι δεν υπάρχει “μοίρασμα” κόστους και φροντίδας. Όταν αρρωστήσεις, όταν γεράσεις, όταν μείνεις πίσω, δεν υπάρχει εύκολα δίχτυ. Το δίχτυ γίνεται δημόσιες υπηρεσίες — κι αυτές έχουν ήδη μπει σε λειτουργία “κάνε περισσότερα με λιγότερα”, δηλαδή κάνε τα βασικά με τύχη.
Το πιο ειρωνικό; Το σύστημα σου πουλάει τον ατομικισμό σαν αρετή και μετά σε κατηγορεί που είσαι μόνος. Σου λέει “γίνε ανθεκτικός”, αλλά φτιάχνει περιβάλλον που σε στραγγίζει. Σου λέει “κάνε επιλογές”, αλλά σου αφήνει επιλογές τύπου: ή πληρώνεις το μισό μισθό σου για ενοίκιο ή αλλάζεις πόλη ή συμβιβάζεσαι με ποιότητα ζωής που μοιάζει με προσωρινό κατάλυμα. Αυτό δεν είναι ελευθερία. Είναι constrained choice με ωραίο περιτύλιγμα.
Η Ευρώπη επίσης λατρεύει να μεταφέρει το πρόβλημα στο άτομο. Αν είσαι μόνος, “φταις που δεν κοινωνικοποιείσαι”. Αν δεν αντέχεις, “φταις που δεν προσαρμόζεσαι”. Αν δεν βρίσκεις σπίτι, “φταις που δεν κινείσαι σωστά”. Πάντα φταίει ο πολίτης. Ποτέ το μοντέλο που κάνει τη ζωή ασύμφορη και μετά ζητά να παραμείνεις χαμογελαστός και συνεπής.
Και ύστερα έρχεται η μεγάλη σκηνή: όταν το κοινωνικό κόστος αρχίζει να φαίνεται (υγεία, ψυχική πίεση, κατάθλιψη, παραγωγικότητα, ανάγκη φροντίδας, δημόσια ασφάλεια, πολιτική δυσαρέσκεια), η ίδια Ευρώπη που άφησε το πρόβλημα να μεγαλώσει σηκώνει τα χέρια: “Δεν βγαίνουν οι αριθμοί”. Μα φυσικά δεν βγαίνουν. Γιατί χτίσαμε ένα περιβάλλον που κόβει δεσμούς και μετά απορεί γιατί λείπει συνοχή.
Και εδώ είναι το σημείο που πρέπει να ειπωθεί καθαρά, χωρίς ευγένειες: η κοινωνική συνοχή δεν είναι “ρομαντισμός”. Είναι υποδομή. Είναι το κοινωνικό κεφάλαιο που κάνει μια οικονομία να λειτουργεί όταν σφίγγουν οι κύκλοι. Όταν αυτό φθείρεται, τα πάντα γίνονται πιο ακριβά: η υγεία, η φροντίδα, η ασφάλεια, η πολιτική σταθερότητα, ακόμα και η ίδια η επενδυτική “εμπιστοσύνη” που τόσο αγαπούν οι ανακοινώσεις.
Η λύση δεν είναι να γράψουμε άλλο ένα report για “ανθεκτικότητα”. Είναι να γίνουν τα αυτονόητα, τα βαρετά και τα δύσκολα: σοβαρή στεγαστική πολιτική, πραγματική πρωτοβάθμια υγεία, δομές φροντίδας για ηλικιωμένους, πόλεις που χτίζουν κοινότητα και όχι απομόνωση, εργασία που αφήνει χώρο για ζωή και όχι μόνο για επιβίωση. Να ξαναγίνει η καθημερινότητα βιώσιμη, γιατί αλλιώς η “μοναξιά” δεν είναι επιλογή — είναι αποτέλεσμα.
Αλλιώς, θα μείνουμε στο ίδιο μοντέλο: reports για “ανταγωνιστικότητα” και πολίτες σε διαμερίσματα-κουτιά με Wi-Fi, να σηκώνουν μόνοι τους το κόστος ζωής — μέχρι να γίνει ξεκάθαρο ότι η κοινωνία δεν είναι σύστημα δεικτών.
Σχόλιο SBC: Η μοναξιά είναι ο αόρατος φόρος της ευρωπαϊκής “κανονικότητας”. Όσο την αντιμετωπίζουμε σαν lifestyle, τόσο θα πληρώνουμε με κοινωνική διάλυση. Δεν είναι soft θέμα. Είναι hard ρίσκο.
