Η κωμόπολη Νίσσεμι στη Σικελία ζει κυριολεκτικά στο χείλος ενός 25 μέτρων γκρεμού, μετά την τεράστια κατολίσθηση που προκάλεσε ο κυκλώνας Harry. Πέρα από την ανθρώπινη τραγωδία, η καταστροφή αναδεικνύει ένα δομικό ιταλικό πρόβλημα: αυθαίρετη δόμηση σε ζώνες υψηλού κινδύνου, σε μια Μεσόγειο που θερμαίνεται και γίνεται πιο ακραία.
Η Νίσσεμι, μια πόλη περίπου 25.000 κατοίκων στο εσωτερικό της Σικελίας, μετατράπηκε μέσα σε λίγα λεπτά σε ζώνη καταστροφής. Στις 25 Ιανουαρίου, μετά από καταρρακτώδεις βροχές που έφερε ο κυκλώνας Harry, μια γιγαντιαία κατολίσθηση αποκόλλησε ολόκληρη πλαγιά, ανοίγοντας χάσμα μήκους 4 χιλιομέτρων και βάθους περίπου 25 μέτρων. Δρόμοι κατέρρευσαν, αυτοκίνητα εξαφανίστηκαν στο κενό και τμήματα του αστικού ιστού κατρακύλησαν στην κοιλάδα.
Πόλη-φάντασμα και κάτοικοι σε σοκ
Περισσότεροι από 1.600 κάτοικοι έχουν ήδη απομακρυνθεί, ενώ δεκάδες σπίτια κρέμονται κυριολεκτικά πάνω από το χείλος της νέας χαράδρας. Ολόκληρα τμήματα του ιστορικού κέντρου, μαζί με εκκλησίες του 17ου αιώνα, απειλούνται με άμεση κατάρρευση. Η πόλη έχει σιγήσει· οι δρόμοι είναι άδειοι, δημιουργώντας την αίσθηση μιας πόλης-φάντασμα που περιμένει την επόμενη κατολίσθηση.
Οι περισσότεροι εκκενωμένοι φιλοξενούνται σε συγγενείς, οι ηλικιωμένοι σε μονάδες φροντίδας, ενώ άλλοι διαμένουν προσωρινά σε μικρά καταλύματα. Στην περίμετρο της «κόκκινης ζώνης» έχει στηθεί σκηνή των πυροσβεστών, από όπου οργανώνονται συνοδευόμενες, ολιγόλεπτες επιστροφές στα σπίτια για τη διάσωση βασικών αντικειμένων, οικογενειακών φωτογραφιών και έργων τέχνης.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της ιδιοκτήτριας γνωστής πιτσαρίας, η οποία είχε στη διάθεσή της λίγα λεπτά για να αποσυνδέσει μηχανήματα και να απομακρύνει εξοπλισμό πριν το κτίριο εγκαταλειφθεί οριστικά. «Τελειώσαμε. Τα χάσαμε όλα», λέει, συμπυκνώνοντας το αίσθημα μιας ολόκληρης κοινότητας.
Ιστορικά προειδοποιητικά σημάδια που αγνοήθηκαν
Η σημερινή καταστροφή δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Η ίδια πλαγιά είχε καταρρεύσει ήδη το 1790, αναγκάζοντας τότε τους κατοίκους να εγκαταλείψουν τη συνοικία Sante Croci. Το 1997 σημειώθηκε νέα μεγάλη κατολίσθηση με μαζικές εκκενώσεις. Παρ’ όλα αυτά, από τη δεκαετία του 1950 και του 1960 και μετά, χτίστηκαν νέες πολυκατοικίες και μονοκατοικίες δίπλα σε κτίρια του 17ου αιώνα, πάνω σε σαθρό, αργιλώδες υπέδαφος.
«Η οικογένειά μου ζούσε εκεί για τρεις γενιές. Ανακαινίσαμε το σπίτι για τη σύνταξή μου, όλα νόμιμα. Τώρα ρωτάω γιατί επιτράπηκε δόμηση σε περιοχή κινδύνου. Κάποιος πρέπει να αναλάβει ευθύνη», λέει δασκάλα δημοτικού που δεν μπορεί να επιστρέψει στο σπίτι της. Η εισαγγελία της Γκέλα έχει ήδη ανοίξει δικογραφία για «εξ αμελείας πρόκληση καταστροφής», εξετάζοντας δορυφορικές εικόνες και στοιχεία της Ιταλικής Διαστημικής Υπηρεσίας.
Κλιματική κρίση και ένα αποτυχημένο μοντέλο αστικοποίησης
Γεωλόγοι και περιβαλλοντικοί επιστήμονες βλέπουν στη Νίσσεμι ένα ακόμη σύμπτωμα ενός ευρύτερου ιταλικού προβλήματος: μεταπολεμική αστικοποίηση χωρίς σοβαρό χωροταξικό σχεδιασμό, σε μια χώρα με έντονη υδρογεωλογική ευπάθεια. Από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, εκατοντάδες γειτονιές και χιλιάδες κατοικίες χτίστηκαν σε κοίτες ποταμών, σε ασταθείς πλαγιές και κοντά σε γκρεμούς, σε ζώνες υψηλού κινδύνου για κατολισθήσεις, πλημμύρες και σεισμούς.
Σύμφωνα με την ιταλική στατιστική υπηρεσία Istat, για κάθε 100 νέες κατοικίες, οι 15 είναι χωρίς τις αναγκαίες άδειες. Η περιβαλλοντική οργάνωση Legambiente καταγράφει περίπου 17.000 μεγάλες κατολισθήσεις σε πάνω από 14.000 τοποθεσίες σε λίγο περισσότερο από έναν αιώνα, με σχεδόν 6.000 νεκρούς. Το 1998, στην πόλη Σάρνο, κατολισθήσεις μετά από συνεχείς βροχές σκότωσαν 160 ανθρώπους, σε περιοχή όπου πολλά σπίτια ήταν παράνομα χτισμένα.
Ακαδημαϊκοί επισημαίνουν ότι ακόμη και πόροι του Σχεδίου Μάρσαλ – περίπου 1,5 δισ. δολάρια μεταξύ 1948 και 1952 – αξιοποιήθηκαν στρεβλά, τροφοδοτώντας ένα πελατειακό, άναρχο μοντέλο δόμησης, ιδιαίτερα στον ιταλικό Νότο, χωρίς ουσιαστική πρόνοια για φυσικούς κινδύνους.
Η Μεσόγειος θερμαίνεται, τα ακραία φαινόμενα πολλαπλασιάζονται
Ο κυκλώνας Harry δεν έπληξε μόνο τη Νίσσεμι. Με ανέμους άνω των 60 μιλίων/ώρα και κύματα έως 15 μέτρα, προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές σε όλη τη Σικελία: λιμάνια καταστράφηκαν, δρόμοι κόπηκαν, κατοικίες και επιχειρήσεις επλήγησαν, με τις συνολικές απώλειες να εκτιμώνται γύρω στα 2 δισ. ευρώ. Μόνο το 2025, η Legambiente κατέγραψε 45 ακραία καιρικά επεισόδια στη Σικελία, που προκάλεσαν σημαντικές βλάβες σε δημόσιες υποδομές και ιδιωτική περιουσία.
Ειδικοί στην κλιματική κρίση προειδοποιούν ότι η θέρμανση της Μεσογείου – με το 2025 να συγκαταλέγεται στα θερμότερα έτη – «υπερτροφοδοτεί» την ατμόσφαιρα, αυξάνοντας τη συχνότητα καταιγίδων που ρίχνουν σε λίγες ώρες όση βροχή πέφτει συνήθως σε έναν χρόνο. Σε συνδυασμό με την αυθαίρετη δόμηση, αυτό μετατρέπει φυσικά φαινόμενα σε ανθρωπογενείς καταστροφές.
Στη Νίσσεμι, ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που περίμενε δέκα ημέρες άδεια για να πάρει λίγα ρούχα από το σπίτι του, αναγκάστηκε να γυρίσει πίσω: οι πυροσβέστες έκριναν την πρόσβαση υπερβολικά επικίνδυνη. Έφυγαν με σκυμμένο κεφάλι, γνωρίζοντας ότι ίσως να μην ξαναδούν ποτέ το σπίτι τους – και ότι η πραγματική επιστροφή δεν θα είναι μόνο ζήτημα στατικότητας, αλλά κυρίως εμπιστοσύνης προς ένα σύστημα που τους εξέθεσε στον κίνδυνο.
Σχόλιο 
: Η Νίσσεμι λειτουργεί ως προειδοποιητικό καμπανάκι για όλη τη Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας: χωρίς αυστηρή χωροταξική πολιτική, κατεδαφίσεις αυθαιρέτων σε ζώνες υψηλού κινδύνου και σοβαρά σχέδια προσαρμογής στην κλιματική κρίση, οι επενδύσεις σε υποδομές και ακίνητα παραμένουν επισφαλείς, μετατρέποντας την «ανάπτυξη» σε βραδυφλεγή βόμβα.
#Ιταλία #Νίσσεμι #Κατολίσθηση #ΚλιματικήΚρίση #ΑκραίαΚαιρικάΦαινόμενα #Μεσόγειος
