Η Ρώμη επιδοτεί μονομερώς το κόστος CO2 στις μονάδες φυσικού αερίου, ρίχνει τις τιμές ρεύματος και τινάζει στον αέρα τους κανόνες της ενιαίας αγοράς. Η κίνηση Μελόνι πιέζει το ETS και ανοίγει μέτωπο με Κομισιόν και εταίρους.
Η Ιταλία τοποθετεί μια καλοστημένη «νάρκη» στο κέντρο της ευρωπαϊκής ενεργειακής αρχιτεκτονικής. Με πακέτο μέτρων άνω των 5 δισ. ευρώ, που εγκρίθηκε χωρίς προηγούμενη έγκριση της Κομισιόν, η κυβέρνηση Τζόρτζια Μελόνι αποφάσισε να αποζημιώνει τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου για το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών CO2 στο πλαίσιο του Συστήματος Εμπορίας Ρύπων (ETS).
Πώς λειτουργεί ο ιταλικός μηχανισμός
Οι μονάδες φυσικού αερίου είναι συνήθως οι ακριβότερες στο σύστημα και διαμορφώνουν την οριακή τιμή στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού. Η αφαίρεση από το κόστος τους των χρεώσεων άνθρακα σημαίνει άμεση μείωση της χρηματιστηριακής τιμής ρεύματος και, κατ’ επέκταση, ελάφρυνση των τιμολογίων για τα ιταλικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το κράτος θα καλύπτει το κόστος των δικαιωμάτων CO2 και στη συνέχεια θα το ανακτά μέσω φορολόγησης των ηλεκτροπαραγωγών. Ουσιαστικά, πρόκειται για αναδιανομή πόρων από τις εταιρείες παραγωγής προς τους καταναλωτές, με ενδιάμεσο τον κρατικό προϋπολογισμό. Αναλυτές το χαρακτηρίζουν «επιστροφή του ιβηρικού μοντέλου με στεροειδή», παραπέμποντας στο προσωρινό μηχανισμό περιορισμού τιμών φυσικού αερίου που είχαν εφαρμόσει Ισπανία και Πορτογαλία το 2022.
Η διαφορά είναι ότι η Ρώμη επιχειρεί κάτι ανάλογο όχι ως εξαίρεση εν μέσω κρίσης, αλλά ως μονομερή, δομική παρέμβαση σε κανονικές συνθήκες αγοράς, χωρίς προηγούμενη ευρωπαϊκή έγκριση.
Αλυσιδωτές επιπτώσεις στην ενιαία αγορά
Η μείωση της χονδρικής τιμής ρεύματος σε μια από τις ακριβότερες αγορές της Ευρώπης αναμένεται να αλλάξει ριζικά τις ροές ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ιταλία, από καθαρός εισαγωγέας, κινδυνεύει να μετατραπεί σε εξαγωγική χώρα, διοχετεύοντας άφθονη, επιδοτούμενη ενέργεια προς Γαλλία, Αυστρία, Ελβετία και ευρύτερη Κεντρική Ευρώπη.
Οι ιταλικές διασυνδέσεις είναι πολύ περισσότερες και μεγαλύτερης χωρητικότητας από τις ιβηρικές, κάτι που σημαίνει ότι οι ποσότητες φθηνού ρεύματος μπορούν να ανατρέψουν επιχειρηματικά πλάνα, επενδύσεις σε ΑΠΕ και εθνικές ενεργειακές πολιτικές που είχαν στηριχθεί σε διαφορετικές παραδοχές τιμών. Για τους παραγωγούς ανανεώσιμων πηγών, το μήνυμα είναι ιδιαίτερα αρνητικό: η τεχνητή συμπίεση των τιμών μειώνει την ανταγωνιστικότητά τους έναντι των μονάδων φυσικού αερίου, υπονομεύοντας την οικονομική λογική της πράσινης μετάβασης.
Παράλληλα, η αγορά ρύπων αντιδρά ήδη, με τις τιμές στο Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο Δικαιωμάτων Εκπομπών να έχουν διολισθήσει τον τελευταίο μήνα κατά περίπου 22%, στα 70,11 ευρώ/τόνο CO2, από επίπεδα άνω των 90 ευρώ/τόνο στα μέσα Ιανουαρίου. Στο ταμπλό, η μετοχή της Enel, βαρόμετρο για τον κλάδο κοινής ωφέλειας στην ΕΕ, κατέγραψε πτώση 3,6% στο Μιλάνο, υπερδιπλάσια της υποχώρησης του δείκτη Mibtel.
Το Target Model και το ETS υπό πολιτική πολιορκία
Η «βόμβα» Μελόνι έρχεται να προστεθεί στις πρόσφατες πολιτικές βολές κατά του ETS από τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος μίλησε ανοιχτά για ανάγκη επανεξέτασης ή ακόμη και αναβολής του συστήματος, εάν αποδειχθεί μη λειτουργικό. Στο ίδιο μήκος κύματος, αλλά με ηπιότερους τόνους, έχει κινηθεί και ο Εμανουέλ Μακρόν.
Η Κομισιόν, με την Ούρσουλα φον ντερ Λάινεν να υπερασπίζεται δημοσίως το ETS ως βασικό εργαλείο της πράσινης στροφής, έχει δεσμευθεί ότι τον Ιούλιο θα φέρει βελτιωτικές προτάσεις στο πλαίσιο προγραμματισμένης αναθεώρησης. Όμως η ιταλική κίνηση μεταφέρει τη συζήτηση από το επίπεδο της θεσμικής αναθεώρησης στο πεδίο της de facto αμφισβήτησης των κανόνων της ενιαίας αγοράς.
Εάν η Κομισιόν δεν μπλοκάρει το πακέτο, δημιουργείται επικίνδυνο προηγούμενο κατακερματισμού, με κάθε κράτος να προσαρμόζει κατά το δοκούν τη χρέωση του CO2. Αν το μπλοκάρει, ενισχύονται οι φωνές που καταγγέλλουν το ETS και το Target Model ως αντικυκλικά και επιβαρυντικά για βιομηχανία και καταναλωτές.
Στις αγορές, οι προσδοκίες ευνοούν την πρώτη εκδοχή: τα προθεσμιακά συμβόλαια ηλεκτρισμού για το 2028 στο ιταλικό χρηματιστήριο ενέργειας διαπραγματεύονται περίπου στα 80 ευρώ/MWh, έναντι σημερινής DAM γύρω στα 108,28 ευρώ/MWh, προεξοφλώντας διαρκώς χαμηλότερες χονδρικές τιμές.
Σχόλιο 
: Η Ρώμη δοκιμάζει τα όρια της ευρωπαϊκής ενεργειακής ενοποίησης, εργαλειοποιώντας την κοινωνική πίεση για φθηνότερο ρεύμα. Αν η Κομισιόν ανεχθεί την ιταλική εξαίρεση, το μήνυμα προς τις υπόλοιπες κυβερνήσεις θα είναι πως οι κανόνες της πράσινης μετάβασης είναι διαπραγματεύσιμοι, άρα και πολιτικά εύθραυστοι. Αν συγκρουστεί, κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα μέτωπο μεγάλων κρατών που ζητούν ριζική χαλάρωση του ETS. Σε κάθε περίπτωση, το ιταλικό προηγούμενο αυξάνει τη μεταβλητότητα σε ενέργεια, ρύπους και utilities, με άμεσες συνέπειες στο επενδυτικό ρίσκο σε όλη την Ευρώπη.
#Ιταλία #Ενέργεια #ETS #Μελόνι #ΕΕ
