Η νέα ΚΑΠ της περιόδου 2028-2034 φέρνει υποχρεωτικό πλαφόν στις μεγάλες επιδοτήσεις, αναδιανομή πόρων υπέρ των μικρότερων εκμεταλλεύσεων και θεσμικές ανατροπές που διχάζουν τα κράτη μέλη. Η Ελλάδα ενδέχεται να βγει κερδισμένη από την υποχρεωτική αναδιανομή, αλλά απειλείται από νέο κύμα γραφειοκρατίας και αβεβαιότητας.
Το έγγραφο-γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) 2028-2034 αποκαλύπτει μια βαθιά αναδιάταξη του τρόπου με τον οποίο θα κατανέμονται οι ενισχύσεις στους Ευρωπαίους αγρότες. Στο επίκεντρο βρίσκεται η αναδιανομή εισοδήματος από τις μεγάλες εκμεταλλεύσεις προς τις μικρές και μεσαίες, με υποχρεωτικούς κόφτες στις άμεσες πληρωμές και ένα νέο, πιο σύνθετο θεσμικό πλαίσιο, το οποίο προκαλεί έντονες αντιδράσεις στα κράτη μέλη.
Νέοι κόφτες, DABIS και αγρότες «δύο ταχυτήτων»
Η νέα αρχιτεκτονική πληρωμών εγκαταλείπει την ομοιομορφία και ενισχύει την αναδιανομή. Η εθνική μέση ενίσχυση ανά εκτάριο δεν θα είναι ενιαία, αλλά θα κινείται σε εύρος 130 – 240 ευρώ, παγιώνοντας ουσιαστικά τις ανισότητες μεταξύ των κρατών της Ε.Ε. και δημιουργώντας αγρότες «δύο ταχυτήτων».
Κεντρικό εργαλείο της μεταρρύθμισης είναι το νέο μοντέλο DABIS, η υποχρεωτική «φθίνουσα εισοδηματική στήριξη βάσει έκτασης». Στόχος είναι να μειώνεται κλιμακωτά η στήριξη όσο αυξάνεται το μέγεθος της εκμετάλλευσης, ώστε πόροι να μεταφέρονται σε παραγωγούς με μεγαλύτερη ανάγκη για βιωσιμότητα.
Το πιο ορατό πλήγμα για τις μεγάλες μονάδες έρχεται από το capping. Προβλέπεται μείωση 25% για ποσά ενίσχυσης μεταξύ 20.000 και 50.000 ευρώ, ενώ θεσπίζεται ανώτατο όριο στα 100.000 ευρώ ανά δικαιούχο. Η Κομισιόν εκτιμά ότι ο κόφτης θα επηρεάσει περίπου το 4% των δικαιούχων, ωστόσο για τις μεγάλες και καθετοποιημένες εκμεταλλεύσεις η απώλεια εισοδήματος θα είναι ουσιαστική και ενδέχεται να επηρεάσει επενδυτικά σχέδια και απασχόληση στην περιφέρεια.
Οι πέντε «κόκκινες γραμμές» των κρατών μελών
Πέρα από τα τεχνικά μέτρα, το μεγαλύτερο διακύβευμα είναι πολιτικό. Τα κράτη μέλη έχουν χαράξει πέντε σαφείς «κόκκινες γραμμές» απέναντι στις προτάσεις της Επιτροπής:
Πρώτον, η προσπάθεια ένταξης της ΚΑΠ σε ένα ενιαίο «Ευρωπαϊκό Ταμείο» μαζί με την αλιεία και τη συνοχή, με κατάργηση των δύο παραδοσιακών πυλώνων (ΕΓΤΕ, ΕΓΤΑΑ), αντιμετωπίστηκε ως απειλή για την αυτονομία της αγροτικής πολιτικής. Ήδη, μετά από πιέσεις, συμφωνήθηκε τον Νοέμβριο 2025 η επαναφορά κρίσιμων διατάξεων σε ειδικό κανονισμό για την ΚΑΠ.
Δεύτερον, ο λεγόμενος «τυφλός» προϋπολογισμός: τα κράτη καλούνται να σχεδιάσουν τα εθνικά τους σχέδια χωρίς να γνωρίζουν εκ των προτέρων το ακριβές ποσό χρηματοδότησης. Το ύψος των κονδυλίων θα οριστικοποιείται μόνο μετά την έγκριση των Εθνικών Σχεδίων (NRP), δημιουργώντας σοβαρό ρίσκο για τον προγραμματισμό επενδύσεων και μέτρων στήριξης.
Τρίτον, η αναδιανομή γίνεται από προαιρετική, υποχρεωτική. Μόλις 10 χώρες την εφαρμόζουν σήμερα· οι υπόλοιπες αντιδρούν στην επιβολή της. Για την Ελλάδα, ωστόσο, αυτή η παράμετρος μπορεί να αποδειχθεί θετική, καθώς ενισχύει τις μικρότερες και μεσαίες εκμεταλλεύσεις που κυριαρχούν στη δομή της ελληνικής αγροτικής οικονομίας.
Τέταρτον, η κατάργηση του κοινού ευρωπαϊκού ορισμού του «ενεργού γεωργού» και η μεταβίβαση της αρμοδιότητας στα κράτη μέλη ανοίγει τον δρόμο για άνισο ανταγωνισμό. Χαλαρά κριτήρια σε μία χώρα και αυστηρά σε άλλη μπορούν να δημιουργήσουν αθέμιτα πλεονεκτήματα εντός της ενιαίας αγοράς, ιδίως σε κλάδους με έντονες εξαγωγικές ροές.
Πέμπτον, ο κίνδυνος διοικητικής παράλυσης. Η εμπλοκή του Συμβουλίου στην έγκριση των σχεδίων, σε συνδυασμό με την ανάγκη για περισσότερες εθνικές αποφάσεις, απειλεί να επιβραδύνει τις πληρωμές. Για χώρες με ήδη επιβαρυμένη δημόσια διοίκηση, όπως η Ελλάδα, αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε καθυστερήσεις, ρευστότητα υπό πίεση και κοινωνική ένταση στην ύπαιθρο.
Η ΚΑΠ 2028-2034 φιλοδοξεί να γίνει πιο δίκαιη και πιο στοχευμένη. Ωστόσο, η αυξημένη «ευελιξία» που προωθεί η Επιτροπή κινδυνεύει να μετατραπεί σε κατακερματισμό της κοινής αγοράς και σε ένα ακόμη στρώμα γραφειοκρατίας για αγρότες και διοικήσεις.
Σχόλιο 
: Η επόμενη ΚΑΠ στέλνει σαφές μήνυμα: οι μεγάλες εκμεταλλεύσεις θα χρηματοδοτούν εν μέρει τις μικρότερες, ενώ τα κράτη μπαίνουν σε καθεστώς δημοσιονομικής και θεσμικής αβεβαιότητας. Για την Ελλάδα, η αναδιανομή μπορεί να είναι ευκαιρία, αλλά χωρίς ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας, ο κίνδυνος να χαθούν πόροι σε καθυστερήσεις και αστοχίες είναι απολύτως υπαρκτός.
#ΚΑΠ #αγροτική_πολιτική #αγρότες #ΕΕ #ενισχύσεις
