Η νορβηγική μοναρχία αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη κρίση της σύγχρονης ιστορίας της, με ταυτόχρονη δίκη για βιασμούς του θετού εγγονού του βασιλιά και αποκαλύψεις για τη σχέση της διαδόχου πριγκίπισσας με τον Τζέφρι Έπσταϊν. Η υπόθεση επηρεάζει βαθιά την κοινωνική νομιμοποίηση του θεσμού, ακόμη κι αν το πολιτικό σύστημα διατηρεί προς το παρόν τη στήριξή του.
Λίγο πριν ο βασιλιάς Χάραλντ, ο γηραιότερος εν ενεργεία μονάρχης της Ευρώπης, κλείσει τα 89 του, ο νορβηγικός θρόνος δοκιμάζεται από μια σπάνιας έντασης διπλή κρίση που αγγίζει δύο γενιές της βασιλικής οικογένειας και διαβρώνει την εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης.
Η δίκη του Μάριους Μποργκ Χόιμπι και η ηθική σκιά
Ο Μάριους Μποργκ Χόιμπι, θετός εγγονός του βασιλιά – μπήκε στην οικογένεια όταν η μητέρα του, Μέτε-Μάριτ, παντρεύτηκε τον διάδοχο Χάακον το 2001 – δικάζεται στο Όσλο αντιμετωπίζοντας 38 κατηγορίες, μεταξύ των οποίων ο βιασμός τεσσάρων γυναικών και ενδοοικογενειακή βία. Δήλωσε αθώος για τα βαρύτερα αδικήματα, αλλά αποδέχθηκε μερική ενοχή για επιβαρυμένη επίθεση και επικίνδυνη συμπεριφορά, καθώς και μικρότερες παραβάσεις όπως υπερβολική ταχύτητα.
Τυπικά, ο Χόιμπι δεν είναι επίσημο μέλος της βασιλικής οικογένειας, γεγονός που – όπως επισημαίνουν Νορβηγοί αναλυτές – περιορίζει τον θεσμικό αντίκτυπο της δίκης, όχι όμως και τη ζημιά στην εικόνα του παλατιού. Η υπόθεση, με έντονες καταγγελίες έμφυλης βίας, έχει καθηλώσει τα νορβηγικά ΜΜΕ και ενισχύει τη συζήτηση για το κατά πόσο η μοναρχία μπορεί να λειτουργεί ως ηθικό πρότυπο σε μια σύγχρονη δημοκρατία.
Η σχέση της Μέτε-Μάριτ με τον Έπσταϊν και η πολιτική παρέμβαση
Ακόμη πιο επικίνδυνη για τη μακροπρόθεσμη νομιμοποίηση του θεσμού θεωρείται η υπόθεση της διαδόχου πριγκίπισσας Μέτε-Μάριτ. Τα νέα «αρχεία Έπσταϊν», που δόθηκαν πρόσφατα στη δημοσιότητα από το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης, φέρονται να περιλαμβάνουν σχεδόν 1.000 αναφορές στο όνομά της, αναδεικνύοντας μια πολυετή προσωπική σχέση με τον καταδικασμένο για σεξουαλικά εγκλήματα Τζέφρι Έπσταϊν.
Σε email του 2012, η πριγκίπισσα φέρεται να αστειεύεται με τον Έπσταϊν ρωτώντας αν είναι «ακατάλληλο για μια μητέρα να προτείνει δύο γυμνές γυναίκες που κρατούν μια σανίδα του σερφ για ταπετσαρία στον υπολογιστή του 15χρονου γιου της». Η αποκάλυψη προκάλεσε οξύτατες αντιδράσεις και ανάγκασαν τη Μέτε-Μάριτ να εκδώσει γραπτή συγγνώμη, εκφράζοντας «βαθιά λύπη» για τη φιλία της με τον Έπσταϊν και για τη θέση στην οποία έφερε τον βασιλιά και τη βασίλισσα.
Η παρέμβαση του πρωθυπουργού Γιόνας Γκαρ Στέρε ήταν πρωτοφανής: συμφώνησε δημόσια ότι η πριγκίπισσα επέδειξε «κακή κρίση» και την κάλεσε να δώσει περισσότερες εξηγήσεις. Πολιτικοί σχολιαστές σημειώνουν ότι είναι εξαιρετικά σπάνιο – σχεδόν χωρίς ιστορικό προηγούμενο – ένας πρωθυπουργός να επικρίνει τόσο ανοικτά μέλος της βασιλικής οικογένειας και ουσιαστικά να του υποδεικνύει πώς να ενεργήσει επικοινωνιακά.
Δημοσκοπική φθορά, αλλά πολιτική θωράκιση του θεσμού
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές: δημοσκόπηση της εφημερίδας Aftenposten δείχνει ότι η υποστήριξη στη διατήρηση της μοναρχίας έχει πέσει από 72% το 2024 σε μόλις 54% σήμερα. Περίπου οι μισοί Νορβηγοί θεωρούν πλέον ότι η Μέτε-Μάριτ δεν μπορεί να γίνει βασίλισσα όταν ανέβει στον θρόνο ο Χάακον. Ορισμένοι φορείς, των οποίων είναι επίτιμη προστάτιδα, εξετάζουν τη διακοπή της σχέσης μαζί της.
Παρά την άνοδο της ρεπουμπλικανικής διάθεσης στην κοινωνία, το πολιτικό σύστημα παραμένει σταθερά φιλομοναρχικό. Στην προγραμματισμένη, ανά τετραετία, ψηφοφορία στο κοινοβούλιο για τη μετατροπή της Νορβηγίας σε δημοκρατική δημοκρατία, μόλις 26 βουλευτές ψήφισαν υπέρ της κατάργησης της μοναρχίας, έναντι 141 που τάχθηκαν υπέρ της διατήρησής της – λιγότεροι μάλιστα από την αντίστοιχη ψηφοφορία του 2022.
Ο πολιτικός συντάκτης της Aftenposten, Κιέτιλ Μπ. Άλσταντχαϊμ, εκτιμά ότι οι βουλευτές «κοιτούν σε ορίζοντα δεκαετιών, όχι στον σημερινό κύκλο ειδήσεων». Την ίδια στιγμή, η ρεπουμπλικανική οργάνωση Norge Som Republikk διαμαρτύρεται ότι η ψηφοφορία έπρεπε να είχε αναβληθεί μέχρι να αποσαφηνιστούν πλήρως οι υποθέσεις της Μέτε-Μάριτ και του Χόιμπι.
Τυπικά, μόνο ο βασιλιάς μπορεί να αφαιρέσει τίτλους. Όσο η Μέτε-Μάριτ παραμένει σύζυγος του διαδόχου, θεωρείται δεδομένο ότι θα φέρει κάποιον βασιλικό τίτλο όταν εκείνος ανέλθει στον θρόνο, ανεξάρτητα από τη σημερινή κατακραυγή. Το ερώτημα είναι αν η κοινωνική νομιμοποίηση θα αντέξει μέχρι τότε.
Σχόλιο 
: Η νορβηγική κρίση δείχνει πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία μεταξύ κληρονομικής εξουσίας και δημοκρατικής λογοδοσίας: ακόμη και σε μια σταθερή σκανδιναβική δημοκρατία, η εικόνα της μοναρχίας μπορεί να ανατραπεί μέσα σε λίγες εβδομάδες, όταν προσωπικές επιλογές συγκρουστούν με τις προσδοκίες διαφάνειας και ηθικής ακεραιότητας.
#Νορβηγία #Μοναρχία #ΜέτεΜάριτ #Epstein #ΠολιτικήΚρίση #Ευρώπη
