Το Νότιο Σουδάν βυθίζεται σε νέα περίοδο αστάθειας: συνεχείς αποπομπές υπουργών, ο πρώτος αντιπρόεδρος σε δίκη για εσχάτη προδοσία και κλιμάκωση της βίας στις περιφέρειες. Η ικανότητα του προέδρου Σάλβα Κιίρ να αποτρέψει νέο εμφύλιο αμφισβητείται πλέον ανοικτά.
Δώδεκα χρόνια μετά την ανεξαρτησία του, το Νότιο Σουδάν βρίσκεται και πάλι στο χείλος της αποσταθεροποίησης. Ο πρόεδρος Σάλβα Κιίρ προχώρησε σε ακόμη έναν αιφνιδιαστικό ανασχηματισμό, αποπέμποντας την πρώτη αντιπρόεδρο Τζοζεφίν Λάγκου Γιάνγκα και τον υπουργό Οικονομικών Μπακ Μπαρνάμπα Τσολ, ενώ αντικατέστησε και την ηγεσία της Αρχής Εσόδων. Πρόκειται για τον ένατο υπουργό Οικονομικών από το 2020, γεγονός που καταδεικνύει τον βαθμό θεσμικής αστάθειας.
Πολιτική ρευστότητα και σύστημα πελατειακών ισορροπιών
Ο νέος υπουργός Οικονομικών, Σαλβατόρε Γκαράνγκ, έχει υπηρετήσει ξανά στο ίδιο χαρτοφυλάκιο την περίοδο 2018–2020, όταν είχε αντιμετωπίσει κατηγορίες διαφθοράς. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η επιστροφή του δεν συνιστά «καλή είδηση» για τη θεσμική οικοδόμηση, αλλά περισσότερο ένδειξη επιστροφής σε γνωστά πρόσωπα του παλιού συστήματος.
Όπως τονίζει ο αναλυτής Boboya James Edimond, «οι θεσμοί διακυβέρνησης είναι βαθιά ριζωμένοι στον φυλετισμό, τη διαφθορά και την κακοδιαχείριση». Η συχνότητα των απομακρύνσεων υπουργών δημιουργεί κλίμα ανασφάλειας, με τους διορισμένους αξιωματούχους να σπεύδουν να αποκομίσουν βραχυπρόθεσμα οφέλη, γνωρίζοντας ότι η θητεία τους μπορεί να διαρκέσει λίγους μήνες.
Το μοντέλο διακυβέρνησης βασίζεται σε κατανομή θέσεων εξουσίας ώστε να διατηρείται ισορροπία ανάμεσα σε ένοπλες και πολιτικές φατρίες. Καθώς όμως τα δημόσια έσοδα στερεύουν, η δυνατότητα του καθεστώτος Κιίρ να «μοιράζει λάφυρα» μειώνεται, αυξάνοντας την ένταση του ανταγωνισμού γύρω από καίριες θέσεις – κυρίως στο οικονομικό επιτελείο.
Την ίδια στιγμή, ο πρώτος αντιπρόεδρος και ιστορικός αντίπαλος του Κιίρ, Ριέκ Μασάρ, αντιμετωπίζει δίκη για εσχάτη προδοσία και σοβαρά εγκλήματα, ενώ στενοί του συνεργάτες έχουν συλληφθεί. Κατά τον αναλυτή Daniel Akech, η υπόθεση αυτή έδρασε ως «κόλλα» που ενοποίησε συνήθως κατακερματισμένες αντιπολιτευτικές δυνάμεις.
Οικονομική ασφυξία, αναζωπύρωση συγκρούσεων και κίνδυνος νέου εμφυλίου
Η δραματική μείωση των εσόδων από το πετρέλαιο –πάνω από 90% των δημοσίων εσόδων προέρχονταν από τον κλάδο– λόγω του πολέμου στο γειτονικό Σουδάν έχει θέσει το κράτος σε «λειτουργία επιβίωσης». Σύμφωνα με τον Akech, έχει χαθεί περίπου το 70% των εσόδων, προκαλώντας πίεση στη δυνατότητα πληρωμής μισθών, στήριξης συμμάχων και χρηματοδότησης των δυνάμεων ασφαλείας.
Στο έδαφος, οι συνέπειες είναι ορατές: στην πολιτεία Τζονγκλέι, τουλάχιστον 280.000 άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί από συγκρούσεις ανάμεσα στον εθνικό στρατό και πολιτοφυλακές που συνδέονται με την SPLA-iO του Μασάρ. Νοσοκομεία όπως αυτό της Μπορ ή της Ακόμπο λειτουργούν στα όρια, με ελλείψεις προμηθειών και προσωπικού, ενώ μαρτυρίες κάνουν λόγο για στοχευμένες επιθέσεις εναντίον αμάχων.
Αναφορές της αντιπολίτευσης κατηγορούν κυβερνητικές δυνάμεις για «σφαγή» σε χωριά της Τζονγκλέι, με δεκάδες εκτελέσεις αμάχων, βασανιστήρια και πυρά εναντίον γυναικών και παιδιών. Την ίδια στιγμή, η UNICEF προειδοποιεί ότι περίπου 825.000 παιδιά σε τρεις πολιτείες κινδυνεύουν από οξεία υποσιτισμό, καθώς ο συνδυασμός βίας, εκτοπισμού και φτώχειας διαλύει κάθε δίχτυ ασφαλείας.
Η αντιπαλότητα Κιίρ–Μασάρ, που είχε οδηγήσει σε εμφύλιο με περίπου 400.000 νεκρούς την περίοδο 2013–2018, επανέρχεται δριμύτερη. Η συμφωνία κατανομής εξουσίας του 2018, που τους έφερε σε σχήμα προέδρου–αντιπροέδρου, παρείχε προσωρινή σταθερότητα αλλά δεν συνοδεύτηκε από ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στη διακυβέρνηση και την κατανομή πόρων.
Κατά τον Akech, η προσωρινή κράτηση του Μασάρ αφήνει ουσιαστικά μόνο τον Κιίρ σε θέση να ανακόψει την κλιμάκωση: με αναστολή στρατιωτικών επιχειρήσεων, ενδεχόμενο προεδρικό «συγχωροχάρτι» και άνοιγμα δομημένων διαλόγων με όλους τους ένοπλους και πολιτικούς παίκτες. «Τώρα δεν υπάρχει διάλογος. Μόνο τα όπλα μιλούν», προειδοποιεί.
Για τη διεθνή κοινότητα, η κατάσταση στο Νότιο Σουδάν αποτελεί υπενθύμιση του πόσο εύθραυστες είναι οι μεταπολεμικές διευθετήσεις όταν δεν συνοδεύονται από θεσμική οικοδόμηση, διαφάνεια στη διαχείριση φυσικών πόρων και πραγματική συμπερίληψη των αντιμαχόμενων ομάδων.
Σχόλιο 
: Το Νότιο Σουδάν δείχνει τι συμβαίνει όταν ένα κράτος βασίζει τη συνοχή του σχεδόν αποκλειστικά στη ροή πετρελαϊκών εσόδων και στην αγορά προσωρινών συμμαχιών. Με τα έσοδα να στερεύουν και τις ελίτ να ανακυκλώνονται μέσα από διαρκείς ανασχηματισμούς, ο κίνδυνος επιστροφής σε γενικευμένο εμφύλιο είναι ορατός. Για τους περιφερειακούς δρώντες και τους διεθνείς θεσμούς, το πραγματικό στοίχημα δεν είναι μια ακόμη συμφωνία κορυφής, αλλά η οικοδόμηση στοιχειωδών θεσμών διακυβέρνησης πριν ο κύκλος βίας γίνει μη αναστρέψιμος.
#ΝότιοΣουδάν #ΣάλβαΚιίρ #ΡιέκΜασάρ #Αφρική
