Το κεντρικά οργανωμένο, σοβιετικής εποχής σύστημα τηλεθέρμανσης μετατρέπει ολόκληρες γειτονιές της Ουκρανίας σε εύκολους στόχους για τα ρωσικά πλήγματα. Η Μόσχα, με λίγες καίριες επιθέσεις σε θερμοηλεκτρικούς σταθμούς, μπορεί να αφήσει εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες χωρίς θέρμανση και ρεύμα μέσα στον πιο βαρύ χειμώνα του πολέμου.
Η Ουκρανία βιώνει τον πιο ψυχρό χειμώνα από την έναρξη της ρωσικής εισβολής, με θερμοκρασίες που στο Κίεβο έπεσαν έως και στους -20,7°C. Σε αυτές τις συνθήκες, η στοχευμένη ρωσική εκστρατεία κατά της ενεργειακής υποδομής αξιοποιεί μία από τις μεγαλύτερες δομικές αδυναμίες της χώρας: το σοβιετικής εποχής, άκρως συγκεντρωτικό σύστημα θέρμανσης.
Η κληρονομιά της σοβιετικής τηλεθέρμανσης
Στις μεγάλες πόλεις της Ουκρανίας, η θέρμανση δεν είναι υπόθεση μεμονωμένων λεβήτων ανά πολυκατοικία ή κατοικία. Νερό θερμαίνεται σε τεράστιους κεντρικούς θερμοηλεκτρικούς σταθμούς και διοχετεύεται μέσω εκτεταμένων δικτύων αγωγών σε ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα. Από εκεί, καταλήγει σε καλοριφέρ και βρύσες χιλιάδων διαμερισμάτων.
Το μοντέλο αυτό σχεδιάστηκε στη Σοβιετική Ένωση για λόγους αποδοτικότητας και μαζικής στέγασης. Οι πολυκατοικίες τύπου «panelki» – τα τυποποιημένα, προκατασκευασμένα μπλοκ από τσιμέντο που κυριαρχούν στο Κίεβο και σε πολλές πόλεις της πρώην ΕΣΣΔ – συνδέονται σε αυτά τα δίκτυα, επιτρέποντας σε έναν μόνο σταθμό να καλύπτει δεκάδες χιλιάδες κατοίκους.
Ωστόσο, αυτή ακριβώς η συγκέντρωση της παροχής θέρμανσης και πολλές φορές ηλεκτρισμού δημιουργεί ένα κλασικό παράδειγμα «μοναδικών σημείων αποτυχίας». Ένα επιτυχημένο πλήγμα σε έναν θερμοηλεκτρικό σταθμό ή σε κομβικό αντλιοστάσιο μπορεί να «παγώσει» ολόκληρες συνοικίες με μία μόνο πυραυλική επίθεση.
Στο στόχαστρο οι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί και οι πόλεις
Σύμφωνα με τις ουκρανικές αρχές, όλοι οι μεγάλοι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί της χώρας έχουν δεχθεί χτυπήματα από την έναρξη του πολέμου μεγάλης κλίμακας. Πέρα από τη θέρμανση, πολλοί από αυτούς παράγουν και ηλεκτρική ενέργεια, με αποτέλεσμα τα πλήγματα να αφήνουν τους πολίτες ταυτόχρονα «στο κρύο και στο σκοτάδι».
Το Κίεβο βρίσκεται στο επίκεντρο των επιθέσεων την τρέχουσα περίοδο. Ο δήμαρχος Βιτάλι Κλίτσκο αναφέρει ότι περίπου 3.500 πολυκατοικίες έχουν μείνει χωρίς θέρμανση. Οι διακοπές ρεύματος σε επίπεδο πρωτεύουσας περιορίζουν την παροχή ηλεκτρισμού σε τρεις έως τέσσερις ώρες ημερησίως, ενώ οι δημοτικές αρχές στήνουν θερμαινόμενες σκηνές για να προσφέρουν στοιχειώδη προστασία από το ψύχος.
Ανάλογη είναι η εικόνα και σε άλλες πόλεις. Στην Οδησσό, περίπου 300.000 άνθρωποι βρέθηκαν χωρίς ρεύμα και νερό μετά από ρωσικό πλήγμα, όπως δήλωσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ολέξιι Κουλέμπα. Στη Ντνίπρο, περισσότεροι από 10.000 καταναλωτές έμειναν χωρίς θέρμανση, αναδεικνύοντας τον γεωγραφικά εκτεταμένο χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης.
Ανθρωπιστική κρίση και ευρωπαϊκή στήριξη
Οι επιπτώσεις για τον άμαχο πληθυσμό είναι δραματικές. Έχουν καταγραφεί θάνατοι από υποθερμία, ενώ σε ορισμένες περιοχές, όπου καταρρέει και το σύστημα ύδρευσης και αποχέτευσης, κάτοικοι σκάβουν αυτοσχέδιους βόθρους. Σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η διοίκηση του Κιέβου παρουσίασε αυτοσχέδιες, επικίνδυνες μεθόδους θέρμανσης με κεριά και τούβλα, προειδοποιώντας ότι ακόμη και αυτές αυξάνουν τη θερμοκρασία μόλις κατά 1-2°C.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο ενός «πολέμου φθοράς» μέσω του κρύου, ανακοίνωσε την αποστολή 447 γεννητριών έκτακτης ανάγκης. Όμως, η παράλληλη στοχοποίηση της ηλεκτρικής υποδομής καθιστά ευάλωτες ακόμη και τις λύσεις με γεννήτριες ή μπαταρίες, περιορίζοντας τις δυνατότητες ανθεκτικότητας του ουκρανικού δικτύου.
Η ρωσική στρατηγική εκμεταλλεύεται έτσι μια δομική επιλογή της σοβιετικής εποχής: την απόλυτη κυριαρχία της κεντρικής παροχής έναντι της αποκέντρωσης. Στο σημερινό πεδίο μάχης, αυτό μεταφράζεται σε έναν αγώνα δρόμου για την ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας της Ουκρανίας, πριν ο χειμώνας μετατραπεί σε καθοριστικό όπλο.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση της Ουκρανίας λειτουργεί ως σκληρό μάθημα για όλη την Ευρώπη: τα κεντρικοποιημένα δίκτυα ενέργειας, αν και αποδοτικά σε καιρό ειρήνης, σε συνθήκες υβριδικού πολέμου μετατρέπονται σε στρατηγικά τρωτά σημεία. Η ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι πια μόνο ζήτημα επάρκειας, αλλά και αρχιτεκτονικής των υποδομών και βαθμού αποκέντρωσης.
#Ουκρανία #Ρωσία #Ενέργεια #Πόλεμος #Υποδομές
