Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής, οι Ουκρανοί παραμένουν εξαντλημένοι αλλά αποφασισμένοι να μην υποχωρήσουν. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν υψηλή ανθεκτικότητα, παρά το ψύχος, τις διακοπές ρεύματος και την πολεμική φθορά.
Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία εισέρχεται στον πέμπτο χρόνο του, η κοινωνία βρίσκεται σε οριακό σημείο αντοχής. Ο φετινός, εξαιρετικά βαρύς χειμώνας, με θερμοκρασίες έως και μείον 25 βαθμούς Κελσίου, συνδυάστηκε με μαζικές ρωσικές επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, αφήνοντας εκατομμύρια πολίτες χωρίς ρεύμα, θέρμανση και νερό. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι, παρά την κούραση, η διάθεση για αντίσταση παραμένει εντυπωσιακά ισχυρή.
Κοινωνία στα όριά της, αλλά χωρίς διάθεση παράδοσης
Δημοσκόπηση του Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας του Κιέβου (KIIS), που πραγματοποιήθηκε στα τέλη Ιανουαρίου, αποτυπώνει το κλίμα: το 88% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι οι ρωσικές επιθέσεις στο ενεργειακό σύστημα στοχεύουν στο να εξαναγκάσουν την Ουκρανία σε παράδοση. Παρ’ όλα αυτά, το 65% δηλώνει διατεθειμένο να αντέξει «όσο χρειαστεί», ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 62% του Σεπτεμβρίου και Δεκεμβρίου 2025.
Οι προσωπικές μαρτυρίες από το Κίεβο φωτίζουν το ψυχολογικό υπόβαθρο αυτής της αντοχής. Η Ιούλια, κάτοικος της πόλης με σύζυγο στο μέτωπο από το 2024, περιγράφει την κατάσταση ως «ακόμη ένα στάδιο μιας εξαιρετικά δύσκολης μάχης» και τονίζει ότι η οργή και η συνειδητοποίηση πως «δεν υπάρχει άλλη επιλογή» τη βοηθούν να παραμείνει ακλόνητη. Αντίστοιχα, η νεαρή φοιτήτρια Νατάλια, που έχασε τον πατέρα της στο Ντονέτσκ, δηλώνει ότι αντλεί δύναμη από την υποχρέωση να ζήσει και να χτίσει μέλλον στο όνομα όσων θυσιάστηκαν.
Ο επικεφαλής του KIIS, Αντόν Χρουσέτσκι, υπογραμμίζει ότι για τους Ουκρανούς ο πόλεμος έχει εξελιχθεί σε υπαρξιακή σύγκρουση: δεν αφορά μόνο τη δικαιοσύνη, αλλά την ίδια την επιβίωση του έθνους. Γι’ αυτό, παρά την κόπωση και την προθυμία για δύσκολους συμβιβασμούς, υπάρχουν «κόκκινες γραμμές» που η κοινωνία δεν δέχεται να υπερβεί.
«Χολόντομορ», στρατιωτική φθορά και προσδοκία ευρωπαϊκού μέλλοντος
Η ρωσική στρατηγική να καταστήσει αφόρητη την καθημερινότητα έχει οδηγήσει τους Ουκρανούς να μιλούν για «Χολόντομορ» – «φονικό ψύχος» – παραπέμποντας στο ιστορικό «Χολοντομόρ», τον λιμό της δεκαετίας του 1930. Η ψυχολόγος Κατερίνα Κούντρσινσκα επισημαίνει το κόστος του χρόνιου πολεμικού στρες στο σώμα και την ψυχή, αλλά και την άρνηση της κοινωνίας να χάσει ακόμη περισσότερα μετά από τόσες θυσίες.
Στο μέτωπο, η εικόνα είναι πιο σκοτεινή. Εθελοντές όπως ο Σέργκι, που υπηρετεί ως διασώστης, περιγράφουν πτώση του ηθικού λόγω ατέρμονων αποστολών, έλλειψης ξεκάθαρων κύκλων θητείας και ανεπαρκούς μέριμνας για όσους δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Ο Κυρίλο, ειδικός τηλεπικοινωνιών, μιλά για μια ιδιότυπη «ταπεινή παραίτηση» από τα προσωπικά σχέδια, ενώ ο Μος, μέλος συντάγματος drones, αναφέρει ότι όταν η προσωπική του motivatioν εξαντλείται, απομένουν μόνο η πειθαρχία και η επίγνωση πως «η Ουκρανία, αυτό το έθνος, αυτή η ταυτότητα ίσως πάψουν να υπάρχουν αν δεν επιμείνουμε».
Οι αποκαλύψεις για διαφθορά και κακοδιαχείριση κονδυλίων άμυνας επιβαρύνουν περαιτέρω το κλίμα στον στρατό, τροφοδοτώντας αίσθημα προδοσίας. Ωστόσο, η γενική προσδοκία παραμένει συγκρατημένα αισιόδοξη: σύμφωνα με τον Χρουσέτσκι, πάνω από 60% των Ουκρανών πιστεύουν ότι σε δέκα χρόνια η χώρα θα είναι ευημερούσα, μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η τρέχουσα θυσία, λέει, αντιμετωπίζεται ως «επένδυση στο μέλλον», με την προϋπόθεση ότι η ευρωπαϊκή στήριξη θα συνεχιστεί.
Σχόλιο 
: Η ουκρανική κοινωνία δείχνει ένα σπάνιο μείγμα κούρασης και αδιαπραγμάτευτης αποφασιστικότητας. Για την Ευρώπη –και την Ελλάδα– αυτό σημαίνει ότι η στρατιωτική, οικονομική και πολιτική στήριξη δεν είναι απλώς γεωπολιτική επιλογή, αλλά παράγοντας που διαμορφώνει το ηθικό και τις αντοχές ενός λαού σε υπαρξιακή μάχη. Όσο το Κίεβο πιστεύει σε ευρωπαϊκό μέλλον, η Δύση δύσκολα θα αποφύγει το κόστος της δικής της συνέπειας.
