Η ανθρωπότητα δεν πρόκειται να σταματήσει να τρώει κρέας, υποστηρίζει ο Bruce Friedrich, αλλά μπορεί να πάψει να εκτρέφει ζώα. Η λύση, λέει, βρίσκεται σε καλλιεργημένο κρέας από κύτταρα και φυτικά προϊόντα που μιμούνται πλήρως τη γεύση και την τιμή του συμβατικού κρέατος.
Ο Bruce Friedrich, επικεφαλής του μη κερδοσκοπικού Good Food Institute, επιχειρεί στο νέο του βιβλίο «Meat» να απαντήσει σε ένα από τα πιο δύσκολα περιβαλλοντικά και κοινωνικά διλήμματα: πώς θα τερματιστεί η βιομηχανική κτηνοτροφία χωρίς να ζητηθεί από τους ανθρώπους να σταματήσουν να τρώνε κρέας. Αντί για ηθικολογικές παραινέσεις, προτείνει μια τεχνολογική επανάσταση τύπου ηλεκτρικού αυτοκινήτου – αλλά στο πιάτο.
Η βιολογική αγάπη για το κρέας και το αδιέξοδο της μείωσης κατανάλωσης
Ο Friedrich, βίγκαν εδώ και σχεδόν 40 χρόνια, αναγνωρίζει ότι το κρέας είναι «το αγαπημένο φαγητό της ανθρωπότητας». Η έλξη, τονίζει, φαίνεται να είναι βιολογική: πυκνές θερμίδες, πολύ λίπος, γεύση ουμάμι και βαθιά πολιτισμική φόρτιση σε γιορτές και κοινωνικές περιστάσεις. Παρά μισό αιώνα εκστρατειών από περιβαλλοντολόγους και ειδικούς δημόσιας υγείας για μείωση της κατανάλωσης, τα παγκόσμια στοιχεία δείχνουν το αντίθετο: από το 1961 η κατανάλωση κρέατος αυξάνεται κάθε χρόνο και παντού όπου ανεβαίνουν τα εισοδήματα, ανεβαίνει και η κατανάλωση κρέατος.
Την ίδια στιγμή, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της βιομηχανικής κτηνοτροφίας είναι συντριπτικό: μεθάνιο από τα μηρυκαστικά, καταστροφή δασών για βοσκοτόπια και ζωοτροφές, ρύπανση υδάτων. Σε επίπεδο αποδοτικότητας, ο Friedrich μιλά για «σοκαριστικά αναποτελεσματικό» σύστημα: χρειάζονται 9 θερμίδες καλλιεργούμενων φυτών για 1 θερμίδα κοτόπουλου, 10–11 για χοιρινό ή εκτρεφόμενο ψάρι και 40–100 για βοδινό.
Καλλιεργημένο και φυτικό κρέας: το «ηλεκτρικό αυτοκίνητο» της διατροφής
Η κεντρική θέση του Friedrich είναι ότι η λύση δεν είναι να αλλάξουν οι προτιμήσεις, αλλά να αλλάξει η τεχνολογία: «αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε τη λαιμαργία του κόσμου για ζωικό κρέας, πρέπει να το αντικαταστήσουμε με κάτι απολύτως όμοιο». Αυτό σημαίνει κρέας καλλιεργημένο από ζωικά κύτταρα σε δεξαμενές, ή φυτικά προϊόντα που αναπαράγουν πιστά γεύση και υφή. Κρίσιμος όρος επιτυχίας: ισοτιμία σε γεύση και τιμή με το συμβατικό κρέας.
Ο Friedrich παρομοιάζει τις εναλλακτικές πρωτεΐνες με τα ηλεκτρικά οχήματα: η ίδια εμπειρία για τον χρήστη, αλλά με λιγότερες παρενέργειες. Όπως το αυτοκίνητο δεν χρειάζεται πλέον κινητήρα εσωτερικής καύσης, έτσι και το κρέας, λέει, δεν χρειάζεται ζώα. Μελέτες από McKinsey, Barclays και Credit Suisse εκτιμούν ότι μέχρι το 2050 οι εναλλακτικές πρωτεΐνες θα μπορούσαν να κατακτήσουν έως και το 50% της αγοράς κρέατος, ενώ ο ίδιος δεν αποκλείει πλήρη αντικατάσταση της βιομηχανικής κτηνοτροφίας, αφήνοντας μόνο μικρές «νισέ» παραγωγές αναγεννητικής κτηνοτροφίας.
Κρατική στήριξη, γεωπολιτική και εταιρικά συμφέροντα
Η μεγάλη επιτάχυνση, σύμφωνα με τον Friedrich, προϋποθέτει μαζική δημόσια χρηματοδότηση έρευνας και υποδομών, όπως συνέβη ιστορικά με την πενικιλίνη, το διαδίκτυο ή τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Φέρνει ως παράδειγμα την Κίνα, που αύξησε το μερίδιο των ηλεκτρικών αυτοκινήτων από 1% σε πάνω από 50% μέσα σε μία δεκαετία· αν εφαρμόσει παρόμοια στρατηγική στις εναλλακτικές πρωτεΐνες, η συμβατική κτηνοτροφία θα μπορούσε να περιοριστεί δραστικά έως τα μέσα του αιώνα.
Η διάσταση εθνικής ασφάλειας αναδεικνύεται ως ισχυρό κίνητρο: η πρόλογος του βιβλίου, γραμμένος από την Caitlin Welsh του CSIS, υπογραμμίζει ότι η εγχώρια παραγωγή καλλιεργημένου και φυτικού κρέατος μπορεί να μειώσει τους κινδύνους που συνδέονται με εισαγωγές τροφίμων, ζωονόσους και αστάθεια εφοδιαστικών αλυσίδων. Γι’ αυτό Ισραήλ και Σιγκαπούρη πρωτοπορούν ήδη στην καλλιεργημένη πρωτεΐνη, επιδιώκοντας απεξάρτηση από εισαγωγές.
Ενδιαφέρον έχει και η στάση των μεγάλων παικτών της αγοράς: ενώ οι αγροτικοί λομπίστες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη προσπαθούν να μπλοκάρουν την καλλιεργημένη πρωτεΐνη ή ακόμα και τη χρήση όρων όπως «μπέργκερ» στα φυτικά προϊόντα, οι πολυεθνικές κρέατος επενδύουν επιθετικά σε εναλλακτικές. Οι τρεις μεγαλύτερες εταιρείες κρέατος και δύο από τις μεγαλύτερες εταιρείες τροφίμων παγκοσμίως χρηματοδοτούν ήδη φυτικό και καλλιεργημένο κρέας, όχι από «πράσινη» ευαισθησία, αλλά επειδή βλέπουν πιο αποδοτικές, λιγότερο ριψοκίνδυνες αλυσίδες παραγωγής.
Κοινωνική αποδοχή και επόμενα βήματα
Στο επίπεδο της κοινωνικής αποδοχής, ο Friedrich αποδομεί τον λεγόμενο «παράγοντα αηδίας» για το καλλιεργημένο κρέας, υποστηρίζοντας ότι οι καταναλωτές ενδιαφέρονται κυρίως για γεύση και τιμή, όχι για τον τρόπο παραγωγής. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ακόμη και τα πιο αρνητικά σενάρια δίνουν 25–30% πρόθυμους να δοκιμάσουν καλλιεργημένο κρέας – ποσοστό πολλαπλάσιο των σημερινών καταναλωτών φυτικών προϊόντων. Όσον αφορά την κριτική για τα «υπερ-επεξεργασμένα» φυτικά κρέατα, σημειώνει ότι τα προϊόντα που απευθύνονται σε κρεατοφάγους έχουν λιγότερα λιπαρά και θερμίδες, καθόλου χοληστερόλη και περισσότερες φυτικές ίνες σε σχέση με το ζωικό κρέας που αντικαθιστούν.
Η ιστορία της καινοτομίας, θυμίζει, προχωρά αργά και μετά απότομα – η καμπύλη S. Τα πρώτα κινητά τηλέφωνα ήταν ογκώδη και πανάκριβα, όπως και τα πρώτα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Αντίστοιχα, τα πρώτα φυτικά μπέργκερ και τα πρώτα δείγματα καλλιεργημένου κρέατος ήταν ακριβά και μέτριας ποιότητας. Το ερώτημα, όπως το θέτει ο Friedrich, είναι αν η τεχνολογία θα προλάβει να ικανοποιήσει την «βιολογική» όρεξη της ανθρωπότητας για κρέας πριν αυτή εξαντλήσει τον πλανήτη.
Σχόλιο 
: Η ανάλυση του Friedrich δείχνει ότι η συζήτηση για το κρέας μετακινείται από την ηθική στη βιομηχανική πολιτική και τη γεωστρατηγική: όποιος επενδύσει έγκαιρα στις εναλλακτικές πρωτεΐνες δεν θα κερδίσει μόνο περιβαλλοντικά, αλλά και θέσεις ισχύος στην επόμενη αγροδιατροφική επανάσταση.
#κρέας #φυτικό_κρέας #καλλιεργημένο_κρέας #εναλλακτικές_πρωτεΐνες #κλιματική_κρίση #περιβάλλον
