Η νέα γενιά αυτόνομων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης υπόσχεται άλμα παραγωγικότητας, αλλά απειλεί να προκαλέσει σοκ ανεργίας. Ο κίνδυνος είναι μακροοικονομικός, όχι μόνο τεχνολογικός.
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη έχει μετακινηθεί οριστικά από το επίπεδο του εντυπωσιασμού στο επίπεδο της σκληρής μακροοικονομικής πραγματικότητας. Η μετάβαση από τα κλασικά μοντέλα γλώσσας (LLMs) στο λεγόμενο agentic AI – αυτόνομα συστήματα που θέτουν στόχους, σχεδιάζουν, εκτελούν και προσαρμόζονται χωρίς συνεχή ανθρώπινη καθοδήγηση – αναδεικνύεται σε πιθανή «βόμβα» για τις αγορές εργασίας και, κατ’ επέκταση, για ολόκληρη την οικονομική αρχιτεκτονική των ανεπτυγμένων χωρών.
Από το εργαλείο στον «ψηφιακό υπάλληλο»
Σε αντίθεση με τα LLMs που λειτουργούν ως εργαλεία παραγωγής περιεχομένου κατόπιν εντολής, το agentic AI προσομοιάζει έναν ψηφιακό υπάλληλο: συνδυάζει πολλά εργαλεία, λαμβάνει αποφάσεις και ολοκληρώνει ολόκληρες ροές εργασίας. Ουσιαστικά, δεν βοηθά απλώς τον άνθρωπο να δουλέψει καλύτερα, αλλά μπορεί να τον αντικαταστήσει σε κρίσιμα τμήματα της διαδικασίας.
Η Axelle Arquié (CEPII) και ο Aurélien Duthoit (Coface), παρουσιάζοντας στο Παρίσι τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην εργασία, περιέγραψαν μια κλιμάκωση σε τέσσερα στάδια: εξατομικευμένη χρήση LLMs, κυριαρχία agentic AI (όπου ήδη βρισκόμαστε), ωρίμανση του agentic AI με ενισχυμένη μνήμη και, τέλος, πιθανή Τεχνητή Υπερ-νοημοσύνη. Το κρίσιμο, όμως, δεν είναι η τεχνολογική φαντασία του τέταρτου σταδίου, αλλά η ταχύτητα με την οποία το δεύτερο στάδιο διαχέεται σήμερα στην πραγματική οικονομία.
Σοκαριστικές εκτιμήσεις για ανεργία και ζήτηση
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν, στη Γαλλία έως και το ένα τρίτο των θέσεων εργασίας σε συγκεκριμένους κλάδους βρίσκεται υπό άμεση απειλή υποκατάστασης από AI. Πρώτοι στη γραμμή πυρός: νομικές υπηρεσίες, λογιστική, παραγωγή οπτικοακουστικών μέσων, διαφήμιση, αλλά και επαγγέλματα πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών. Σε μια αγορά με περίπου 30 εκατ. εργαζόμενους, το agentic AI εκτιμάται ότι εκθέτει σε κίνδυνο το 16% των θέσεων – δυνητικά 5 εκατ. επιπλέον ανέργους. Αυτό θα σήμαινε αύξηση της ανεργίας κατά 250% σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, χωρίς κανένα ουσιαστικό τεχνολογικό εμπόδιο στη διάχυση της καινοτομίας.
Μια τέτοια μεταβολή δεν θα ήταν μόνο κοινωνική κρίση. Θα χτυπούσε στον πυρήνα της μακροοικονομίας: πτώση εισοδημάτων, συρρίκνωση κατανάλωσης, επιβάρυνση δημοσίων οικονομικών, κλιμάκωση πολιτικού κινδύνου. Οι κρατικοί μηχανισμοί –κυρίως το δίχτυ κοινωνικής προστασίας– κινούνται με ρυθμούς που υστερούν δραματικά σε σχέση με την ταχύτητα υιοθέτησης του AI.
Η έκθεση δεν είναι ομοιόμορφη. Η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου εμφανίζεται ως η πιο ευάλωτη στην Ευρώπη, ενώ χώρες όπως η Ιταλία και η Ελλάδα θεωρούνται «σχετικά προστατευμένες» λόγω του βάρους του τουρισμού, της εστίασης και των υπηρεσιών φιλοξενίας, όπου η πλήρης αυτοματοποίηση είναι δυσκολότερη.
Οι διεθνείς προειδοποιήσεις και το παράθυρο πολιτικής
Ο Michael Barr, μέλος του ΔΣ της Fed, προειδοποίησε πρόσφατα ότι η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης «τρέχει» ταχύτερα από την ικανότητα της αγοράς εργασίας να επανεκπαιδεύει και να απορροφά εργαζόμενους, αφήνοντας τμήματα του πληθυσμού πρακτικά μη απορροφήσιμα. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο μιλά για «σενάριο ταχείας διαταραχής», επισημαίνοντας ότι οι ανεπτυγμένες οικονομίες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες, καθώς οι μετακινήσεις εργαζομένων και οι επενδύσεις σε δεξιότητες υστερούν χρονικά έναντι της υιοθέτησης λογισμικού.
Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS) συμπληρώνει το παζλ: η AI μπορεί να αυξήσει ταυτόχρονα παραγωγικότητα και κέρδη, χωρίς ανάλογη αύξηση της απασχόλησης, αν η αγορά εργασίας δεν προσαρμοστεί. Προδιαγράφεται έτσι ένα σενάριο ανάπτυξης χωρίς ουσιαστική δημιουργία θέσεων εργασίας, με εντεινόμενες ανισότητες.
Σχόλιο 
: Η πολιτική οικονομία του agentic AI δεν είναι μελλοντολογία, αλλά άμεση πρόκληση. Όσο οι κυβερνήσεις –συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής– παραμένουν σε ρητορική και πιλοτικά προγράμματα, ο κίνδυνος είναι η τεχνολογική υιοθέτηση να προηγηθεί συντριπτικά των θεσμικών αντιβάρων: εκπαίδευση, ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, φορολογική και ασφαλιστική μεταρρύθμιση. Αν δεν σχεδιαστεί έγκαιρα ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η «μακροοικονομική βόμβα» δεν θα είναι ζήτημα αν, αλλά πότε και με πόσο μεγάλο κόστος θα εκραγεί.
#τεχνητήνοημοσύνη #AI #αγοράεργασίας #ανεργία #μακροοικονομία
