Η αιφνιδιαστική παραίτηση του διοικητή της Τράπεζας της Γαλλίας πριν από τη λήξη της θητείας του επιτρέπει στον Εμανουέλ Μακρόν να επιλέξει ο ίδιος τον διάδοχο, πριν από μια πιθανή νίκη της ακροδεξιάς. Η κίνηση αυτή ανοίγει τη συζήτηση για το κατά πόσο η γαλλική ελίτ επιχειρεί να θωρακίσει καίριους θεσμούς απέναντι στον λαϊκισμό, με τίμημα την ενίσχυση των αφηγημάτων περί «βαθέος κράτους».
Η πρόωρη παραίτηση του Φρανσουά Βιλερουά ντε Γκαλό από τη θέση του διοικητή της Τράπεζας της Γαλλίας, τρία χρόνια πριν από τη λήξη της θητείας του τον Οκτώβριο του 2027, μετατρέπεται σε στρατηγική ευκαιρία για τον Εμανουέλ Μακρόν. Ο Γάλλος πρόεδρος, και όχι ο επόμενος ένοικος του Ελιζέ, θα είναι αυτός που θα ορίσει τον νέο κεντρικό τραπεζίτη, σε μια περίοδο όπου ο ακροδεξιός Εθνικός Συναγερμός της Μαρίν Λεπέν και του Ζορντάν Μπαρντελά εμφανίζεται ως φαβορί για την εξουσία.
Θωράκιση θεσμών ή «αμυντικό πραξικόπημα» της ελίτ;
Η θέση του διοικητή της Τράπεζας της Γαλλίας είναι κομβική: συμμετοχή στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ στη Φρανκφούρτη, επιρροή στη χάραξη της νομισματικής πολιτικής της Ευρωζώνης και ρόλος «θεματοφύλακα» της οικονομικής σταθερότητας στο εσωτερικό. Η δυνατότητα του Μακρόν να τοποθετήσει πρόσωπο της εμπιστοσύνης του, πριν από ενδεχόμενη επικράτηση της Λεπέν ή του Μπαρντελά, εκλαμβάνεται από μέρος της γαλλικής ελίτ ως μέσο άμυνας απέναντι σε μια κυβέρνηση που θα αμφισβητούσε τον ευρωπαϊκό πυρήνα της οικονομικής πολιτικής.
Ο ίδιος ο Βιλερουά αποδίδει την αποχώρησή του σε προσωπική επιλογή, καθώς προτίθεται να αναλάβει φιλανθρωπικό ίδρυμα για νέους. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η καθηγήτρια Σοφία Βεντούρα, αν υπάρχουν και άλλοι λόγοι πίσω από την κίνηση, αυτή μπορεί να διαβαστεί ως «αμυντική κίνηση μιας ελίτ που προσπαθεί να κρατήσει όρθια τη Δημοκρατία». Η ανησυχία εστιάζεται στην προοπτική να περάσει η οικονομική πολιτική σε χέρια που δεν συμμερίζονται βασικές ευρωπαϊκές αξίες και τη λογική της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Ο κίνδυνος αντιστροφής: όταν η άμυνα τροφοδοτεί τον λαϊκισμό
Η άλλη όψη του νομίσματος είναι ότι τέτοιου τύπου «προληπτικές» τοποθετήσεις σε κρίσιμες θέσεις τροφοδοτούν τα αφηγήματα των λαϊκιστών περί «βαθέος κράτους» που υπονομεύει τη λαϊκή βούληση. Στη Γαλλία ήδη έχουν υπάρξει αντιδράσεις για δικαστικές ενέργειες που αποκλείουν υποψηφίους – εξέλιξη που δυνητικά θα μπορούσε να αγγίξει και τη Λεπέν – ενισχύοντας την καχυποψία απέναντι στους θεσμούς.
Το παράδειγμα των ΗΠΑ, όπου ο Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησε να πιέσει τη Fed για πιο χαλαρή νομισματική πολιτική, έχει λειτουργήσει ως προειδοποίηση για την ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών. Ο ίδιος ο Βιλερουά είχε συνυπογράψει πρόσφατα διεθνή δήλωση υπέρ της θεσμικής ανεξαρτησίας. Παρόμοιες συζητήσεις αναδύθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο μετά το Brexit, αλλά και στην Ιταλία, όταν είχαν διαρρεύσει σενάρια αντικατάστασης του τότε διοικητή της κεντρικής τράπεζας πριν τις εκλογές.
Λεπέν, Μπαρντελά και η μάχη για την οικονομική κατεύθυνση της Ευρώπης
Οι κεντρικοί τραπεζίτες της Ευρωζώνης παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι στην ακροδεξιά της Λεπέν, η οποία το 2017 είχε σηκώσει τη σημαία εξόδου από το ευρώ και αποδόμησης των θεσμών της ΕΕ. Παρότι έκτοτε έχει υποχωρήσει από τις ακραίες θέσεις, εξακολουθεί να υπόσχεται αμφισβήτηση των ομοσπονδιακών εξουσιών των Βρυξελλών. Ο Μπαρντελά έχει δηλώσει ότι, αν αναλάβει την εξουσία, θα πιέσει την ΕΚΤ να επανεκκινήσει την ποσοτική χαλάρωση για να αντιμετωπιστεί το υψηλό γαλλικό χρέος – θέση που συγκρούεται με τη σημερινή γραμμή νομισματικής σύσφιξης.
Η επιρροή του Μακρόν έχει μειωθεί μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2024, που ενίσχυσαν τόσο την άκρα αριστερά όσο και τον Εθνικό Συναγερμό. Ωστόσο, η δυνατότητά του να «κλειδώσει» την ηγεσία της Τράπεζας της Γαλλίας για τα επόμενα χρόνια του δίνει ένα σπάνιο εργαλείο διαμόρφωσης της οικονομικής τροχιάς της χώρας, ακόμη και σε περίπτωση πολιτικής εναλλαγής.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Βιλερουά δείχνει πώς η μάχη για την επόμενη μέρα της Γαλλίας δεν θα δοθεί μόνο στην κάλπη, αλλά και στα «αθόρυβα» κέντρα ισχύος της νομισματικής και θεσμικής αρχιτεκτονικής· η ισορροπία ανάμεσα στην άμυνα της φιλελεύθερης δημοκρατίας και την αποφυγή μιας αυτοεκπληρούμενης προφητείας περί «κατεστημένου» θα κρίνει αν τέτοιες κινήσεις θα αποδειχθούν ανάχωμα ή καύσιμο για τον λαϊκισμό.
#Γαλλία #Μακρόν #Λεπέν #Μπαρντελά #ΤράπεζαΤηςΓαλλίας #ΕΚΤ #Λαϊκισμός
