Η απόφαση της κυβέρνησης των Εργατικών να παγώσει το όριο αποπληρωμής φοιτητικών δανείων μετατρέπει τη χρόνια δυσαρέσκεια των αποφοίτων σε οργή, με σοβαρές πολιτικές συνέπειες. Το βάρος της ανώτατης εκπαίδευσης μετατοπίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στις πλάτες των νέων, διαβρώνοντας την κοινωνική νομιμοποίηση του συστήματος.
Η συζήτηση για το ποιος πληρώνει την ανώτατη εκπαίδευση στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει εισέλθει σε κρίσιμη φάση. Η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς υπερασπίζεται το επιχείρημα ότι «δεν είναι σωστό όσοι δεν πάνε στο πανεπιστήμιο να επωμίζονται όλο το κόστος» για τους πτυχιούχους. Ωστόσο, τα πρόσφατα μέτρα της ίδιας της κυβέρνησης δείχνουν ότι στην πράξη συμβαίνει το αντίθετο: οι σημερινοί απόφοιτοι καλούνται να χρηματοδοτήσουν σχεδόν μόνοι τους το σύστημα.
Πάγωμα ορίου και μετατροπή του δανείου σε de facto φόρο
Με τον τριετή «πάγο» στο όριο εισοδήματος αποπληρωμής για τα δάνεια τύπου Plan 2 –που αφορούν όσους σπούδασαν μετά το 2012– η κυβέρνηση κλείδωσε χιλιάδες νέους σε ένα ιδιότυπο καθεστώς μόνιμης επιβάρυνσης. Από τον Απρίλιο, όποιος απόφοιτος ξεπερνά ετήσιο εισόδημα 29.385 λίρες θα καταβάλλει το 9% κάθε επιπλέον στερλίνας προς το φοιτητικό του δάνειο, την ώρα που το υπόλοιπο συνεχίζει να αυξάνεται λόγω υψηλών επιτοκίων.
Το Ινστιτούτο Δημοσιονομικών Μελετών (IFS) εκτιμά ότι για την «φουρνιά» 2022‑23 το μακροπρόθεσμο δημοσιονομικό κόστος των δανείων θα είναι αρνητικό: οι απόφοιτοι θα αποπληρώσουν συνολικά περισσότερα από όσα δανείστηκαν. Αν προστεθούν και οι άμεσες επιχορηγήσεις προς τα πανεπιστήμια, οι φορολογούμενοι καλύπτουν μόλις περίπου το 3% του κόστους σπουδών αυτών των φοιτητών – το υπόλοιπο 97% πέφτει στους ίδιους.
Ουσιαστικά πρόκειται για «φόρο αποφοίτων» με άλλο όνομα, που μπορεί να διαρκέσει έως και 30 χρόνια. Για όσους εντάσσονται στο νεότερο καθεστώς μετά το 2023, ο ορίζοντας διαγράφεται ακόμη πιο σκληρός, καθώς η διάρκεια αποπληρωμής επεκτείνεται στα 40 χρόνια, αυξάνοντας την πιθανότητα πλήρους εξόφλησης.
Υψηλά οριακά βάρη και στραβό κίνητρο για καριέρα
Οι τεχνοκράτες του υπουργείου Οικονομικών αντιτείνουν ότι το ονομαστικό ύψος του χρέους έχει μικρή σημασία, αφού ένα μέρος του θα διαγραφεί στο τέλος της περιόδου. Γι’ αυτό και ειδικοί όπως ο Μάρτιν Λιούις συμβουλεύουν πολλούς πτυχιούχους να μην κάνουν εθελοντικές πρόωρες αποπληρωμές: το 9% θα παρακρατείται έτσι κι αλλιώς, ανεξάρτητα από το υπόλοιπο.
Όμως αυτή η λογική αφήνει τους νέους χωρίς καμία ευελιξία στον τρόπο και στον χρόνο αποπληρωμής, ενώ δημιουργεί εξαιρετικά υψηλά οριακά φορολογικά βάρη. Όπως έχουν επισημάνει φορολογικοί αναλυτές, όταν συνδυαστούν οι εισφορές για το φοιτητικό δάνειο με τους κανονικούς φόρους εισοδήματος και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, πολλοί απόφοιτοι αντιμετωπίζουν αντικίνητρα να αποδεχθούν προαγωγές ή να διεκδικήσουν καλύτερα αμειβόμενες θέσεις.
Την ίδια στιγμή, η απόφαση της Ριβς να παγώσει συνολικά τα όρια των φορολογικών κλιμακίων σημαίνει ότι όσοι καταφέρουν να αυξήσουν τα εισοδήματά τους θα «συρθούν» ταχύτερα σε υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές. Έτσι, η οικονομική άνοδος των νέων συμπιέζεται από δύο πλευρές: από τον φόρο και από το φοιτητικό χρέος.
Πολιτικό ρίσκο για τους Εργατικούς και το μήνυμα προς τη νεότερη γενιά
Οι Εργατικοί μπορούν να ισχυριστούν ότι κληρονόμησαν ένα δυσλειτουργικό μοντέλο χρηματοδότησης της ανώτατης εκπαίδευσης, με δίδακτρα που εισήχθησαν επί προηγούμενων κυβερνήσεων και τριπλασιάστηκαν από τον συνασπισμό Συντηρητικών‑Φιλελεύθερων Δημοκρατών. Έχουν επίσης δεσμευθεί για επαναφορά επιδομάτων διαβίωσης για φοιτητές από χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα και για ενίσχυση των πανεπιστημίων μέσω τιμαριθμικής προσαρμογής των διδάκτρων.
Ωστόσο, η επιλογή να σκληρύνουν περαιτέρω τους όρους αποπληρωμής, σε μια γενιά που ήδη αντιμετωπίζει ακριβή στέγη και ασταθή αγορά εργασίας, μοιάζει να διαρρηγνύει τον άτυπο κοινωνικό συμβόλαιο με τους νέους μορφωμένους ψηφοφόρους. Η εγκατάλειψη της παλαιότερης υπόσχεσης για κατάργηση των διδάκτρων, η μετριοπαθής ρητορική για την κλιματική κρίση και η σκληρή στάση στο μεταναστευτικό έχουν αποδυναμώσει τον ενθουσιασμό αυτής της ομάδας.
Ήδη σε εκλογικές περιφέρειες με υψηλή συγκέντρωση νέων και αποφοίτων, όπως η Ντέντον και Γκόρτον, οι Πράσινοι βλέπουν παράθυρο ευκαιρίας. Αν η οργή για τα φοιτητικά δάνεια παγιωθεί, οι Εργατικοί κινδυνεύουν να ανακαλύψουν ότι το τίμημα της δημοσιονομικής «υπευθυνότητας» δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και εκλογικό.
Σχόλιο 
: Η βρετανική εμπειρία λειτουργεί ως προειδοποίηση και για χώρες όπως η Ελλάδα: όταν η ανώτατη εκπαίδευση μετατρέπεται από δημόσιο αγαθό σε ιδιωτικό χρέος, το κοινωνικό και πολιτικό κόστος μπορεί να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερο από το δημοσιονομικό όφελος.
#ΗνωμένοΒασίλειο #ΦοιτητικάΔάνεια #ΑνώτατηΕκπαίδευση #Εργατικοί
