Η απόφαση του Αρείου Πάγου για τον τρόπο υπολογισμού του τόκου στα δάνεια του νόμου Κατσέλη ανοίγει ένα νέο, σύνθετο κεφάλαιο για τράπεζες, επενδυτές και δανειολήπτες. Οι επιπτώσεις εκτείνονται από το πρόγραμμα «Ηρακλής» και τις τιτλοποιήσεις έως την κουλτούρα πληρωμών και τη στεγαστική πίστη.
Η πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου για τα δάνεια που υπάγονται στον νόμο 3869/2010 («νόμος Κατσέλη») κρίνει ότι ο τόκος στις ρυθμίσεις υπολογίζεται επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού ανεξόφλητου κεφαλαίου. Παρότι η απόφαση αναμένεται να αποσαφηνιστεί με την καθαρογραφή της, κυβέρνηση και Τράπεζα της Ελλάδος προετοιμάζουν ήδη άμυνα, καθώς διαβλέπουν σημαντικές δημοσιονομικές, χρηματοπιστωτικές και κοινωνικές παρενέργειες.
Πίεση σε «Ηρακλή», τράπεζες και επενδυτές
Κατά τους υπολογισμούς του οικονομικού επιτελείου, η μείωση των ανακτήσεων από τα δάνεια του νόμου Κατσέλη που έχουν τιτλοποιηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής» μπορεί να ανοίξει χρηματοδοτικό κενό έως και 1 δισ. ευρώ. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο ενεργοποίησης κρατικών εγγυήσεων, άρα και έμμεσης δημοσιονομικής επιβάρυνσης.
Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι η επιδείνωση των ταμειακών ροών των τιτλοποιήσεων δεν πλήττει μόνο τις τράπεζες, αλλά και τους ίδιους τους δανειολήπτες, καθώς ενισχύει την αβεβαιότητα γύρω από τη βιωσιμότητα των ρυθμίσεων και των λύσεων που έχουν συμφωνηθεί. Ο οίκος Moody’s ήδη προειδοποιεί ότι η απόφαση εισάγει πρόσθετη νομική αβεβαιότητα, με μεσοπρόθεσμες προκλήσεις για την ποιότητα ενεργητικού και τη δομή μελλοντικών τιτλοποιήσεων μη εξυπηρετούμενων δανείων.
Κεντρικό ζήτημα αποτελεί η περίμετρος εφαρμογής της απόφασης: αν θα ισχύσει μόνο για το μέλλον ή και αναδρομικά, ποιες κατηγορίες δανείων καλύπτει και αν επηρεάζει ήδη εκτελούμενες ρυθμίσεις ή μόνο εκκρεμείς υποθέσεις. Η απάντηση σε αυτά θα κρίνει το πραγματικό μέγεθος του κινδύνου για τράπεζες, επενδυτές και Δημόσιο.
Στεγαστική πίστη, πλειστηριασμοί και κουλτούρα πληρωμών
Ήδη καταγράφονται πέντε βασικές επιπτώσεις:
Πρώτον, οι τράπεζες αναμένεται να γίνουν πιο επιφυλακτικές στη χορήγηση νέων στεγαστικών, δίνοντας προτεραιότητα σε δανειολήπτες με σταθερά εισοδήματα και υψηλή πιστοληπτική ικανότητα. Αυτό μπορεί να περιορίσει τη ροή νέας στεγαστικής πίστης προς πιο ευάλωτα νοικοκυριά και να επηρεάσει τη ζήτηση κατοικίας. Οι τραπεζίτες δεν αποκλείουν και άνοδο επιτοκίων για να αντισταθμίσουν το πρόσθετο ρίσκο.
Δεύτερον, για να καλυφθούν τα κενά στις τιτλοποιήσεις, εκτιμάται ότι μπορεί να εντατικοποιηθούν πλειστηριασμοί και ρευστοποιήσεις περιουσιακών στοιχείων, με προφανείς κοινωνικές συνέπειες.
Τρίτον, η αλλαγή βασικής χρηματοοικονομικής παραμέτρου μέσω δικαστικής απόφασης, ιδίως εάν εφαρμοστεί αναδρομικά, θεωρείται από οικονομικούς παράγοντες ότι υπονομεύει την ασφάλεια δικαίου. Οι επενδυτές ενδέχεται να εκλάβουν ότι οι κανόνες μπορούν να μεταβάλλονται απρόβλεπτα, αυξάνοντας το κόστος χρηματοδότησης και δυσχεραίνοντας την πρόσβαση στις αγορές για τράπεζες, επιχειρήσεις και Δημόσιο.
Τέταρτον, η απόφαση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την κουλτούρα πληρωμών, καλλιεργώντας την προσδοκία ευνοϊκότερης μεταχείρισης και σε άλλες κατηγορίες οφειλετών. Ο κίνδυνος επανεμφάνισης στρατηγικών κακοπληρωτών είναι υπαρκτός, σε μια περίοδο όπου τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν μειωθεί και η πιστοληπτική εικόνα της χώρας έχει βελτιωθεί.
Πέμπτον, η επιλογή εκτοκισμού επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του υπολοίπου κεφαλαίου χαρακτηρίζεται διεθνώς ως ιδιότυπη, καθώς δεν υπάρχει γνωστό ανάλογο ως γενικός κανόνας σε άλλη χώρα.
Ο απολογισμός του νόμου Κατσέλη και τα επόμενα βήματα
Ο νόμος Κατσέλη, που θεσπίστηκε το 2010 με στόχο την προστασία της πρώτης κατοικίας και έληξε οριστικά τον Φεβρουάριο του 2019, άφησε μικτή κληρονομιά. Δεν προέβλεπε άρση τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου, επέτρεψε αναστολή καταδιωκτικών μέτρων για πολλά χρόνια και οδήγησε σε πολύ χαμηλές προσωρινές καταβολές. Περίπου 43% των αιτήσεων απορρίφθηκαν ως δόλιες, ενώ για όσους εντάχθηκαν προβλεπόταν διάσωση πρώτης κατοικίας με αποπληρωμή έως 80% της αντικειμενικής αξίας σε 20–35 έτη.
Σύμφωνα με την ΤτΕ, έως το τέλος του 2024, περίπου 195.000 δανειολήπτες έχουν ενταχθεί στον νόμο, με συνολικά δάνεια 6,1 δισ. ευρώ. Από αυτά, 5,4 δισ. ευρώ (140.000 δανειολήπτες) βρίσκονται σε τιτλοποιήσεις του «Ηρακλή», ενώ τα υπόλοιπα παραμένουν στους ισολογισμούς των τραπεζών. Το πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη η απόφαση του Αρείου Πάγου πάνω σε αυτό το απόθεμα οφειλών θα καθορίσει και την τελική ισορροπία ανάμεσα στην κοινωνική προστασία και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Σχόλιο 
: Η απόφαση του Αρείου Πάγου λειτουργεί ως stress test για όλο το μεταμνημονιακό οικοδόμημα διαχείρισης κόκκινων δανείων: αν η Πολιτεία δεν δώσει γρήγορα σαφείς απαντήσεις για την έκταση και τον χρόνο εφαρμογής της, ο κίνδυνος να πληγεί η εμπιστοσύνη επενδυτών και η κουλτούρα πληρωμών είναι μεγαλύτερος από το πρόσκαιρο όφελος επιμέρους δανειοληπτών.
#νόμοςΚατσέλη #ΆρειοςΠάγος #κόκκινα_δάνεια #τράπεζες #Ηρακλής
