Ένα νέο παγκόσμιο φορολογικό πλαίσιο υπό τον ΟΗΕ μπορεί να υποχρεώσει τις εταιρείες ορυκτών καυσίμων και τους υπερπλούσιους να πληρώσουν για τις ζημιές της κλιματικής κρίσης. Η διαπραγμάτευση του σχεδίου σύμβασης για τη διεθνή φορολογική συνεργασία επανεκκινεί στη Νέα Υόρκη εν μέσω έντονων αντιπαραθέσεων μεταξύ ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών.
Σε κρίσιμη καμπή μπαίνουν στον ΟΗΕ οι διαπραγματεύσεις για τη Σύμβαση-Πλαίσιο Διεθνούς Φορολογικής Συνεργασίας, η οποία μπορεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο φορολογούνται οι ρυπαντές και ο παγκόσμιος πλούτος. Στο τραπέζι βρίσκεται η επιβολή ειδικού φόρου στις εταιρείες ορυκτών καυσίμων για τις κλιματικές ζημιές που προκαλούν, καθώς και ενός παγκόσμιου φόρου περιουσίας στους υπερπλούσιους.
Πιέσεις από ευάλωτα κράτη και αντιστάσεις από τον ανεπτυγμένο Βορρά
Αναπτυσσόμενες και ιδιαίτερα ευάλωτες χώρες υποστηρίζουν ότι το σημερινό προσχέδιο είναι υπερβολικά «νερωμένο». Η βασική διαπραγματεύτρια της Τζαμάικα, Μαρλίν Νέμπχαρντ Πάρκερ, υπενθύμισε ότι ο τυφώνας «Μέλισσα» κατέστρεψε μέσα σε μία νύχτα το ισοδύναμο του 40% του ΑΕΠ της χώρας της. Όπως τόνισε, «είναι ώρα να συνδεθεί ρητά η φορολογία με την κλιματική αλλαγή και να υπάρξουν σαφείς δεσμεύσεις, εθνικές και διεθνείς, από τις χώρες και τους κλάδους που φέρουν τη μεγαλύτερη ευθύνη».
Οι αναφορές σε σαφή φορολόγηση των κερδών των εταιρειών ορυκτών καυσίμων έχουν ήδη αποδυναμωθεί στο κείμενο, ενώ έχει αφαιρεθεί η ιδέα για ένα παγκόσμιο μητρώο περιουσιακών στοιχείων, που θα διευκόλυνε την επιβολή φόρου πλούτου. Παράλληλα, η διαδικασία σκοντάφτει σε γεωπολιτικές αντιθέσεις: οι ΗΠΑ έχουν αποχωρήσει από τις συνομιλίες, ενώ αρκετές πλούσιες χώρες προτιμούν οι φορολογικοί κανόνες να συνεχίσουν να καθορίζονται στον ΟΟΣΑ, όπου κυριαρχούν οι ανεπτυγμένες οικονομίες, και όχι στον ΟΗΕ με καθολική συμμετοχή.
Κλιματική δικαιοσύνη, ανισότητες και χαμένα φορολογικά έσοδα
Παρά τις αντιστάσεις, οι υποστηρικτές της σύμβασης υπογραμμίζουν ότι ο χρόνος πιέζει. Η Νέμπχαρντ Πάρκερ σημείωσε πως μια ισχυρή συμφωνία είναι «κρίσιμη για την εγχώρια κινητοποίηση πόρων», ώστε οι χώρες να μπορούν να ανασυγκροτούνται μετά από κλιματικές καταστροφές χωρίς να βυθίζονται σε νέο χρέος. «Δεν μπορεί να υπάρξει βιωσιμότητα χωρίς να ενσωματωθεί η κλιματική αλλαγή στον σχεδιασμό των παγκόσμιων φορολογικών κανόνων», είπε χαρακτηριστικά.
Τα στοιχεία που παρουσιάζουν δίκτυα φορολογικής δικαιοσύνης είναι αποκαλυπτικά: χώρες χάνουν κάθε χρόνο 492 δισ. δολάρια σε φορολογικά έσοδα, καθώς πολυεθνικές και πλούσιοι ιδιώτες αξιοποιούν φορολογικούς παραδείσους. Την ίδια στιγμή, οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν αποκομίσει «ουρανοκατέβατα» κέρδη, ιδίως μετά την εκτίναξη των τιμών που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με την Eurodad και τη Global Alliance for Tax Justice, ένας πρόσθετος φόρος 20% στα κέρδη των 100 μεγαλύτερων παραγωγών ορυκτών καυσίμων θα είχε αποφέρει πάνω από 1 τρισ. δολάρια την τελευταία δεκαετία, μετά τη Συμφωνία του Παρισιού το 2015. Παράλληλα, μια ετήσια κλιμακωτή φορολόγηση έως 5% στον παγκόσμιο υπερπλούτο θα μπορούσε να συγκεντρώνει περίπου 1,7 τρισ. δολάρια ετησίως.
Δοκιμασία αξιοπιστίας για το πολυμερές σύστημα
Ο Σέρχιο Τσαπάρο Ερνάντες, από το Tax Justice Network, χαρακτήρισε τον επόμενο γύρο συνομιλιών στη Νέα Υόρκη «πραγματικό τεστ» για το αν τα κράτη-μέλη μπορούν να διαμορφώσουν κανόνες «αντάξιους της εποχής της κλιματικής καταστροφής». Η κοινωνία των πολιτών ζητά ρητή εντολή για προοδευτική περιβαλλοντική φορολογία, με εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» και ηγετικό ρόλο των πλουσιότερων χωρών στη μείωση των ανισοτήτων και τη στήριξη κλιματικά ανθεκτικής ανάπτυξης.
Για τα πιο ευάλωτα νησιωτικά κράτη, η συζήτηση δεν είναι θεωρητική. Ο μόνιμος αντιπρόσωπος του Τουβαλού στον ΟΗΕ, Ταπουγκάο Φαλεφόου, υπογράμμισε ότι «η ευθύνη ανήκει στους μεγαλύτερους ρυπαντές», καταγγέλλοντας πως «η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων και οι υπερπλούσιοι συνεχίζουν να αυξάνουν τον πλούτο τους, ενώ εμείς παλεύουμε κυριολεκτικά να κρατηθούμε πάνω από το νερό».
Η Βρετανία, που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν επιφυλακτική ως προς τον ρόλο του ΟΗΕ στη φορολογία, εμφανίζεται πλέον πιο θετική, υιοθετώντας ρητά την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Το υπουργείο Οικονομικών του Ηνωμένου Βασιλείου δηλώνει ότι συμμετέχει «ενεργά και εποικοδομητικά» στις διαπραγματεύσεις, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές πόσο μακριά είναι διατεθειμένο να φτάσει.
Σχόλιο 
: Η υπό διαμόρφωση σύμβαση του ΟΗΕ δεν είναι απλώς τεχνική φορολογική μεταρρύθμιση, αλλά πεδίο σκληρής σύγκρουσης συμφερόντων: από τη μία, οι πετρελαϊκοί κολοσσοί και οι φορολογικοί παράδεισοι· από την άλλη, κράτη που χάνουν ΑΕΠ σε μία νύχτα από ακραία φαινόμενα. Αν οι διαπραγματεύσεις ευοδωθούν, οι διεθνείς κανόνες φορολογίας μπορεί να γίνουν το βασικό εργαλείο χρηματοδότησης της κλιματικής προσαρμογής, με άμεσες επιπτώσεις και για χώρες όπως η Ελλάδα, που θα κληθούν να τοποθετηθούν ανάμεσα σε έσοδα, επενδύσεις και κλιματική ευθύνη.
#ΟΗΕ #ΚλιματικήΑλλαγή #ΟρυκτάΚαύσιμα #Φορολογία #ΚλιματικήΔικαιοσύνη
