Η Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ οδεύει προς τα υψηλότερα ποσοστά χρήσης καπνού παγκοσμίως έως το 2030. Ανησυχητική είναι η αύξηση σε έφηβους και γυναίκες, με έντονη παρουσία νέων μορφών νικοτίνης.
Ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό μήνυμα στέλνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) για την Ευρωπαϊκή Περιφέρειά του, στην οποία εντάσσονται η Ευρώπη, η Ρωσία και η Κεντρική Ασία. Σύμφωνα με την τελευταία του έκθεση, η περιοχή ήδη προηγείται παγκοσμίως στη χρήση καπνού ανά κάτοικο και, εάν δεν υπάρξει ριζική αλλαγή πολιτικής, αναμένεται να έχει τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος και το 2030.
Έφηβοι, γυναίκες και «νέα προϊόντα» στο επίκεντρο
Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι περίπου 4 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 13–15 ετών στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια κάνουν χρήση προϊόντων καπνού. Ένα στα επτά χρησιμοποιεί ηλεκτρονικά τσιγάρα – το υψηλότερο ποσοστό από όλες τις περιφέρειες του Οργανισμού – ενώ τα κορίτσια καπνίζουν περισσότερο από τις συνομήλικές τους σε άλλες ηπείρους.
Η εικόνα δεν αφορά μόνο τα «κλασικά» τσιγάρα και πούρα. Η εθιστική νικοτίνη από τον καπνό φτάνει στους νέους μέσα από e‑cigarettes, vaping και προϊόντα άκαπνου καπνού, όπως μάσημα ή φακελάκια νικοτίνης που τοποθετούνται ανάμεσα σε δόντια και ούλα. Τα προϊόντα αυτά τυποποιούνται και προωθούνται συχνά με αρώματα και ελκυστική συσκευασία, μειώνοντας το «φραγμό εισόδου» για τους εφήβους.
Ο διευθυντής της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του ΠΟΥ, Hans Henri Kluge, κατηγορεί ευθέως τη βιομηχανία καπνού και νικοτίνης ότι «στοχεύει σκόπιμα τους νέους με προϊόντα με γεύσεις και εξελιγμένο marketing στα social media», παρά τις προσπάθειες κάποιων χωρών να ρυθμίσουν τη διαφήμιση και την κυκλοφορία νέων προϊόντων. Ενδεικτικά, αναφέρει πως χώρες όπως το Βέλγιο, η Δανία και η Ολλανδία δείχνουν ότι «είναι δυνατό να υπάρξει ανάσχεση» με ρυθμίσεις για τα νέα προϊόντα, απαγορεύσεις γεύσεων και αυστηρούς περιορισμούς στην εμπορική προβολή.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η επιμονή του καπνίσματος στις γυναίκες: περίπου δύο στις πέντε γυναίκες καπνίστριες στον κόσμο ζουν στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια, γεγονός που αντιστρατεύεται την καθοδική τάση σε άλλες περιοχές.
Αποσπασματικές πολιτικές, φθηνά τσιγάρα και 1,1 εκατ. θάνατοι τον χρόνο
Σε αντίθεση με τη Νοτιοανατολική Ασία, η οποία μέχρι πρόσφατα είχε τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος αλλά πέτυχε θεαματική μείωση μέσω ενιαίων μέτρων (προειδοποιητικές ετικέτες, απαγόρευση καπνίσματος σε δημόσιους χώρους, εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία, αξιοποίηση δημόσιων προσώπων ως προτύπων), η Ευρώπη εμφανίζεται «μπαλωμένη» σε επίπεδο πολιτικής.
Μόνο περίπου το ένα τρίτο των χωρών της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του ΠΟΥ έχουν εφαρμόσει πλήρεις νόμους για χώρους χωρίς καπνό σε εσωτερικούς δημόσιους χώρους. Μόνο ένα τέταρτο προσφέρει εθνικές τηλεφωνικές γραμμές υποστήριξης διακοπής, δωρεάν υπηρεσίες «quit» ή συνολικές απαγορεύσεις διαφήμισης καπνού. Επιπλέον, ο ΠΟΥ σημειώνει ότι σε δύο τρίτα των χωρών τα τσιγάρα, σε πραγματικούς όρους, είναι σήμερα φθηνότερα απ’ ό,τι πριν από μία δεκαετία – εξέλιξη που καθιστά τη φορολογία καπνού ουσιαστικά αναποτελεσματική ως αντικίνητρο.
Το υγειονομικό κόστος είναι τεράστιο: 1,1 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια πεθαίνουν κάθε χρόνο από νοσήματα που σχετίζονται με το κάπνισμα, είτε άμεσο είτε παθητικό. Πρόκειται για αριθμό συγκρίσιμο με μεγάλες πανδημικές εξάρσεις, αλλά με «σιωπηλή» και διαρκή εξέλιξη.
Ο ΠΟΥ καλεί τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να υιοθετήσουν πλήρες πακέτο μέτρων: αυστηρή φορολόγηση και άνοδο τιμών, γενικευμένες απαγορεύσεις διαφήμισης, επιθετικές αντικαπνιστικές καμπάνιες, προστασία των νέων από το marketing των «νέων προϊόντων» και ενίσχυση των δομών απεξάρτησης. Χωρίς τέτοιες παρεμβάσεις, οι στόχοι μείωσης του καπνίσματος μέχρι το τέλος της δεκαετίας θεωρούνται ανέφικτοι.
Σχόλιο 
: Η προειδοποίηση του ΠΟΥ δεν αφορά μόνο τον «μέσο Ευρωπαίο καπνιστή», αλλά κυρίως τη νέα γενιά, που προσεγγίζει τη νικοτίνη μέσα από «μοντέρνα» προϊόντα και επιθετικό ψηφιακό marketing. Για χώρες όπως η Ελλάδα, με βεβαρημένα ποσοστά καπνίσματος και ισχυρό κοινωνικό αποτύπωμα του τσιγάρου, το μήνυμα είναι σαφές: χωρίς ενιαία, αυστηρή πολιτική –από φορολογία μέχρι έλεγχο των e‑cigarettes και στήριξη διακοπής– η Ευρώπη κινδυνεύει να παραμείνει η «πρωτεύουσα» του καπνού και των σχετικών θανάτων την επόμενη δεκαετία.
#ΠΟΥ #Κάπνισμα #Νεολαία #Ευρώπη
