Σε ανοιχτή ρήξη με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου οδηγείται η Ουάσιγκτον μετά το ναυάγιο της διάσκεψης στο Γιαουντέ. Η λήξη του μορατόριουμ δασμών στο ηλεκτρονικό εμπόριο ανοίγει νέο μέτωπο στον παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο.
Η αποτυχία της 14ης Υπουργικής Διάσκεψης του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) στο Γιαουντέ του Καμερούν να ανανεώσει το ιστορικό μορατόριουμ δασμών στις διασυνοριακές ψηφιακές μεταδόσεις πυροδότησε σφοδρή επίθεση των ΗΠΑ κατά του θεσμού. Ο Αμερικανός εμπορικός αντιπρόσωπος Τζέιμισον Γκριρ δήλωσε ότι ο ΠΟΕ θα έχει στο εξής μόνο «περιορισμένο ρόλο» στη διαμόρφωση της παγκόσμιας εμπορικής πολιτικής, σηματοδοτώντας μια ακόμη αποστασιοποίηση της Ουάσιγκτον από το πολυμερές σύστημα κανόνων.
Το ναυάγιο στο μορατόριουμ και ο ρόλος Βραζιλίας – Τουρκίας
Από το 1998, το μορατόριουμ του ΠΟΕ απαγόρευε την επιβολή τελωνειακών δασμών σε ψηφιακές μεταδόσεις, όπως λήψεις λογισμικού, μουσικής, ταινιών και υπηρεσίες streaming. Σε κάθε υπουργική διάσκεψη, οι χώρες-μέλη συμφωνούσαν στην παράτασή του, θεωρώντας ότι η φορολόγηση της ψηφιακής ροής θα έπληττε την καινοτομία και το παγκόσμιο εμπόριο υπηρεσιών.
Στο Γιαουντέ, οι διαπραγματεύσεις εκτροχιάστηκαν από τη σύγκρουση ΗΠΑ – Βραζιλίας. Η Ουάσιγκτον ζητούσε ουσιαστικά μόνιμη παράταση, ενώ η Βραζιλία πρότεινε αρχικά διετή ανανέωση. Μετά από μαραθώνιες διαβουλεύσεις, διαμορφώθηκε συμβιβαστική πρόταση τετραετούς παράτασης με ρήτρα λήξης, την οποία η Βραζιλία αναθεώρησε σε τετραετή παράταση με ενδιάμεση επανεξέταση. Ωστόσο, η πρόταση δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη στήριξη και, τελικά, Βραζιλία και Τουρκία μπλόκαραν την παράταση.
Αποτέλεσμα ήταν το μορατόριουμ να λήξει για πρώτη φορά από την εισαγωγή του, δημιουργώντας νομικά περιθώρια για χώρες που επιθυμούν να επιβάλουν δασμούς σε ψηφιακές υπηρεσίες. Για τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες και τις εξαγωγικές οικονομίες υπηρεσιών, όπως οι ΗΠΑ, πρόκειται για εξέλιξη με δυνητικά σημαντικό οικονομικό κόστος.
Η στροφή των ΗΠΑ σε πλουραλικές συμφωνίες
Απαντώντας στο αδιέξοδο, ο Γκριρ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη εξασφαλίσει δεσμεύσεις από «δεκάδες χώρες», μεταξύ των οποίων σχεδόν όλοι οι βασικοί εμπορικοί εταίροι τους, να μηn επιβάλουν δασμούς σε αμερικανικές ψηφιακές μεταδόσεις. Κάλεσε μάλιστα τους εταίρους να συνυπογράψουν μια πλουραλική συμφωνία μορατόριουμ στο ηλεκτρονικό εμπόριο, εκτός πλαισίου ΠΟΕ.
Η προσέγγιση αυτή υπογραμμίζει την εντεινόμενη τάση απομάκρυνσης από τις κλασικές, οικουμενικές συμφωνίες του ΠΟΕ προς πιο ευέλικτες, «συμμαχικές» ρυθμίσεις μεταξύ ομοφρόνων χωρών. Ο αναπληρωτής εμπορικός αντιπρόσωπος των ΗΠΑ και πρέσβης στον ΠΟΕ, Τζόζεφ Μπαρλούν, τόνισε ότι η Ουάσιγκτον θα συνεχίσει να ηγείται των προσπαθειών μεταρρύθμισης του οργανισμού, αναγνωρίζοντας όμως «πολύ πραγματικούς περιορισμούς» στο τι μπορεί να επιτευχθεί στη Γενεύη.
Η ηγεσία του ΠΟΕ, από την πλευρά της, επιμένει ότι οι συνομιλίες θα συνεχιστούν στα κεντρικά του οργανισμού μέχρι τουλάχιστον τον Μάιο, σε μια προσπάθεια επαναπροσέγγισης. Ωστόσο, η δημόσια αμφισβήτηση της χρησιμότητας του θεσμού από την υπερδύναμη που ιστορικά στήριξε τη δημιουργία του, υπονομεύει το κύρος και τη διαπραγματευτική του ισχύ.
Επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία και την Ευρώπη
Η λήξη του μορατόριουμ ανοίγει τον δρόμο για κατακερματισμό των κανόνων στο ψηφιακό εμπόριο. Χώρες με δημοσιονομικές πιέσεις ή προστατευτικές τάσεις μπορεί να δουν στους δασμούς μια νέα πηγή εσόδων ή εργαλείο πίεσης σε τεχνολογικούς κολοσσούς. Αυτό αυξάνει το ρυθμιστικό ρίσκο για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται διεθνώς στον ψηφιακό χώρο.
Για την Ευρώπη, η εξέλιξη δημιουργεί δίλημμα: από τη μία, η ΕΕ έχει συμφέρον να διατηρηθεί ένα σταθερό, προβλέψιμο πλαίσιο χωρίς δασμούς στις ψηφιακές ροές· από την άλλη, έχει ήδη υιοθετήσει σειρά μονομερών ρυθμιστικών εργαλείων (ψηφιακοί φόροι, κανόνες ανταγωνισμού) για να ελέγξει την ισχύ των πλατφορμών. Το πώς θα τοποθετηθεί σε μια ενδεχόμενη πλουραλική συμφωνία υπό αμερικανική αιγίδα θα επηρεάσει και τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις τεχνολογίας.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, που επιδιώκουν να ενισχύσουν τις ψηφιακές εξαγωγές υπηρεσιών, η σταθερότητα του πλαισίου στον ΠΟΕ παραμένει κρίσιμος παράγοντας. Η αποδυνάμωση του πολυμερούς συστήματος αυξάνει την ανάγκη για ενεργή συμμετοχή σε περιφερειακές και θεματικές συμφωνίες, ώστε να διασφαλιστούν ευνοϊκοί όροι πρόσβασης στις αγορές.
Σχόλιο 
: Η επίθεση των ΗΠΑ στον ΠΟΕ για το μορατόριουμ στο ηλεκτρονικό εμπόριο δεν είναι απλώς μια τεχνική διαφωνία, αλλά ένδειξη βαθύτερης κρίσης νομιμοποίησης του πολυμερούς εμπορικού συστήματος. Η στροφή σε πλουραλικές συμφωνίες μεταξύ ομοφρόνων κρατών απειλεί να αφήσει μικρότερες οικονομίες εκτός τραπεζιού, αν δεν κινηθούν έγκαιρα. Για την ΕΕ και χώρες όπως η Ελλάδα, το διακύβευμα είναι αν θα διαμορφώσουν ενεργά τους νέους κανόνες ή θα τους υποστούν παθητικά.
#ΠΟΕ #ΗΠΑ #ηλεκτρονικό_εμπόριο #παγκόσμιο_εμπόριο #ψηφιακή_οικονομία
