Ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν και το φιάσκο των δασμών αναδεικνύουν τα δομικά όρια της αμερικανικής ισχύος επί Τραμπ. Η στρατιωτική υπεροχή δεν αρκεί όταν αγνοείται η οικονομική αλληλεξάρτηση.
Ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν και η προηγηθείσα εμπορική σύγκρουση με την Κίνα λειτουργούν πλέον ως εργαστήριο για τα δομικά όρια της αμερικανικής ισχύος υπό τον Ντόναλντ Τραμπ. Η προσπάθεια του Λευκού Οίκου να επιβάλει μονομερώς τη βούλησή του στον υπόλοιπο κόσμο σκοντάφτει όχι στην έλλειψη στρατιωτικής ισχύος, αλλά στην πραγματικότητα της παγκόσμιας οικονομικής αλληλεξάρτησης.
Στρατιωτική υπεροχή, γεωπολιτικοί περιορισμοί
Η επίθεση κατά του Ιράν σχεδιάστηκε ως επίδειξη συντριπτικής ισχύος. Αντί γι’ αυτό, ανέδειξε τα κενά στην αμερικανική στρατηγική. Η Ουάσινγκτον διαθέτει ένα τεράστιο οπλοστάσιο, όμως δεν μπορεί να κατασκευάσει εκ του μηδενός μια ιρανική αντιπολίτευση ικανή να ανατρέψει το καθεστώς, ούτε να εξαναγκάσει τα δεξαμενόπλοια να διαπλεύσουν τον Περσικό Κόλπο υπό συνεχή απειλή πυραυλικών και drone επιθέσεων στα Στενά του Ορμούζ.
Η Τεχεράνη, αξιοποιώντας απλώς τη γεωγραφία και τον έλεγχο επί κρίσιμων θαλάσσιων οδών, καταφέρνει να αποκόπτει τη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου προς την παγκόσμια αγορά. Έτσι, η ίδια η επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος μετατρέπεται σε μια μορφή «νίκης», ενώ για το Ισραήλ η μερική αποδυνάμωση της ιρανικής απειλής κρίνεται αποδεκτό αποτέλεσμα. Για τον Τραμπ όμως, κάθε ημέρα που η Τεχεράνη συνεχίζει να στραγγαλίζει την παγκόσμια ενέργεια μεταφράζεται σε καύση δισεκατομμυρίων δολαρίων και διάβρωση του αμερικανικού κύρους.
Η αμερικανική εσωτερική αγορά δεν μένει αλώβητη. Παρότι οι ΗΠΑ είναι πλέον εξαγωγέας ενέργειας, οι τιμές στα πρατήρια και σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής ακολουθούν το διεθνές πετρελαϊκό benchmark. Οι προεκλογικοί ισχυρισμοί του Τραμπ ότι «νίκησε τον πληθωρισμό» κινδυνεύουν να ακουστούν προκλητικοί σε νοικοκυριά που βλέπουν το κόστος ζωής να εκτοξεύεται λόγω της κρίσης στον Κόλπο.
Η ιδεοληψία των δασμών και το μάθημα από την Κίνα
Το ίδιο μοτίβο στρατηγικής μυωπίας είχε φανεί νωρίτερα στο μέτωπο του εμπορίου. Η «Ημέρα Απελευθέρωσης», όπως βάφτισε ο Τραμπ το κύμα δασμών σε «κάθε χώρα της Γης», στηρίχθηκε σε μια απλοϊκή, μηδενικού αθροίσματος ανάγνωση της παγκοσμιοποίησης. Οι δασμοί παρουσιάστηκαν ως «μαγικό εργαλείο» που δήθεν φορολογεί ξένους, χρηματοδοτεί φοροελαφρύνσεις και αναγεννά την αμερικανική βιομηχανία. Στην πράξη, αποτέλεσαν έμμεσο φόρο στους ίδιους τους Αμερικανούς καταναλωτές και επενδυτές, ενώ η νομική βάση της επίκλησης «οικονομικής έκτακτης ανάγκης» κατέρρευσε στο Ανώτατο Δικαστήριο.
Η Κίνα αξιοποίησε πολύ πιο ψύχραιμα την οικονομική αλληλεξάρτηση. Αντιδρώντας στους αμερικανικούς δασμούς, δεν περιορίστηκε σε αντίμετρα, αλλά όπλισε το συγκριτικό της πλεονέκτημα στους σπάνιους γαιάνθρακες, κρίσιμες πρώτες ύλες για αμερικανικές βιομηχανίες, συμπεριλαμβανομένης της αμυντικής. Η κίνηση αυτή ανάγκασε τον Τραμπ να υποχωρήσει σε έναν άτυπο εμπορικό συμβιβασμό, αποκαλύπτοντας πόσο ευάλωτη είναι ακόμη και μια υπερδύναμη όταν αγνοεί τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Συμμαχίες, αλληλεξάρτηση και απομόνωση της Ουάσινγκτον
Η κρίση με το Ιράν απογυμνώνει επίσης την κατάσταση των αμερικανικών συμμαχιών. Η άρνηση των ευρωπαϊκών μελών του ΝΑΤΟ να μετατρέψουν τους στόλους τους σε συνοδούς των αμερικανικών δεξαμενόπλοιων δεν οφείλεται μόνο στον φόβο κλιμάκωσης, αλλά και σε μια νέα αυτοπεποίθηση: η άκριτη συναίνεση στον Τραμπ θεωρείται πλέον στρατηγικό ρίσκο, όχι επένδυση στη διατλαντική σχέση.
Ταυτόχρονα, το Πεκίνο, έχοντας αντιληφθεί νωρίτερα από την Ευρώπη ότι ο Τραμπ αντιμετωπίζει κάθε «ναι» ως αδυναμία, επιλέγει να αποφύγει μια άσκοπη και επικίνδυνη σύνοδο κορυφής, αναβάλλοντας την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου. Το μήνυμα είναι σαφές: η Ουάσινγκτον δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένο ότι οι άλλοι θα στοιχίζονται πίσω από τις επιλογές της.
Σε αυτό το σκηνικό, η ιδεολογία του «America First» αποδεικνύεται αυτοϋπονομευτική. Η άρνηση κατανόησης της οικονομικής αλληλεξάρτησης – από τα Στενά του Ορμούζ μέχρι τα ορυχεία σπάνιων γαιανθράκων στην Ασία – περιορίζει δραματικά την αποτελεσματικότητα τόσο των στρατιωτικών όσο και των οικονομικών εργαλείων των ΗΠΑ.
Σχόλιο 
: Η αμερικανική εμπειρία υπό τον Τραμπ λειτουργεί ως προειδοποίηση για όλες τις μεσαίες και μικρές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας: σε έναν κόσμο αλληλεξαρτήσεων, η μονομερής ισχύς χωρίς κατανόηση αγορών, εφοδιαστικών αλυσίδων και συμμαχιών οδηγεί σε στρατηγική παγίδευση. Η πραγματική ισχύς μετριέται πλέον στην ικανότητα διαχείρισης της αλληλεξάρτησης, όχι στην ψευδαίσθηση αυτάρκειας.
#ΗΠΑ #Trump #Ιράν #Κίνα #δασμοί #παγκοσμιοποίηση #NATO
