Ο πόλεμος στο Ιράν επιδεινώνει δραματικά τη θέση εκατομμυρίων Αφγανών προσφύγων και των φτωχότερων Ιρανών. Επιστροφή στην Ταλιμπάν-Αφγανιστάν ή παγίδευση σε επισφαλείς συνθήκες συνιστούν ένα αδιέξοδο ανθρωπιστικό δίλημμα.
Ο πόλεμος στο Ιράν δεν μετριέται μόνο σε ρουκέτες και κατεστραμμένες εγκαταστάσεις, αλλά κυρίως σε ζωές προσφύγων και φτωχών πολιτών που βρίσκονται εγκλωβισμένοι ανάμεσα σε μέτωπα, σύνορα και ένα εξαντλημένο κοινωνικό κράτος. Οι Αφγανοί πρόσφυγες, επί δεκαετίες φθηνό και αόρατο εργατικό δυναμικό για την ιρανική οικονομία, σήμερα πληρώνουν δυσανάλογα το κόστος της σύγκρουσης.
Μαζικές επιστροφές σε ένα αβέβαιο Αφγανιστάν
Χιλιάδες Αφγανοί επιχειρούν να εγκαταλείψουν το Ιράν, συχνά μετά από επικίνδυνα ταξίδια από πόλεις όπως η Τεχεράνη προς συνοριακά περάσματα όπως το Ισλάμ Καλά. Οι εικόνες από την περιοχή αποτυπώνουν εξαντλημένες οικογένειες, με ελάχιστα υπάρχοντα, να αναζητούν ασφάλεια σε μια πατρίδα που ελέγχεται από τους Ταλιμπάν και παραμένει βαθιά ασταθής.
Οι μαρτυρίες προσφύγων υπογραμμίζουν την κλιμάκωση της βίας. Ένας 48χρονος πρώην φύλακας ασφαλείας στην Τεχεράνη περιγράφει τις πρόσφατες επιθέσεις στην πρωτεύουσα ως «50 φορές χειρότερες» από τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου 2025, κάνοντας λόγο για καθημερινές ρουκέτες και πλήρη απουσία προστασίας για τους Αφγανούς. Η επιλογή για πολλούς είναι σκληρή: να μείνουν σε μια εμπόλεμη χώρα χωρίς δικαιώματα ή να επιστρέψουν σε ένα Αφγανιστάν όπου η ανασφάλεια, η φτώχεια και οι διώξεις είναι συστημικές.
Η UNICEF προειδοποιεί ότι τα παιδιά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του κινδύνου. Οι οικογένειες που επιστρέφουν, με ελάχιστους πόρους, κατευθύνονται σε κοινότητες όπου οι βασικές υπηρεσίες υγείας, διατροφής και ύδρευσης είναι ήδη στα όρια. Οποιαδήποτε αύξηση των επιστροφών απειλεί να καταρρεύσει αυτό το εύθραυστο δίκτυο, αυξάνοντας τον κίνδυνο υποσιτισμού και ασθενειών, ιδίως για μικρά παιδιά, εγκύους και θηλάζουσες μητέρες.
Εγκλωβισμένοι στην Τεχεράνη, αόρατοι εργαζόμενοι χωρίς δικαιώματα
Την ίδια ώρα, πολλοί Αφγανοί δεν μπορούν ή δεν θέλουν να επιστρέψουν. Όσοι δεν διαθέτουν έγγραφα παραμονής είναι ουσιαστικά παγιδευμένοι στην Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις, καθώς οι συνεχείς έλεγχοι στους δρόμους και η παρουσία των παραστρατιωτικών Μπασίτζ καθιστούν τις μετακινήσεις εξαιρετικά επικίνδυνες.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένες είναι οι ακτιβίστριες για τα δικαιώματα των γυναικών, οι υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και γυναίκες και κορίτσια που ζουν μόνες. Για αυτές, η επιστροφή στο Αφγανιστάν συνεπάγεται άμεσο κίνδυνο, ενώ η παραμονή στο Ιράν σημαίνει ζωή στην παρανομία: χαμηλόμισθη, αδήλωτη εργασία σε καθαριότητα, μικρά εργαστήρια ή υφαντουργεία, χωρίς καμία πρόσβαση σε κοινωνική προστασία.
Η ιρανική κυβέρνηση έχει κηρύξει επίσημα κατάσταση πολέμου, με ειδικά εργασιακά καθεστώτα για τους δημοσίους υπαλλήλους, όπως τηλεργασία ή μειωμένο ωράριο. Όμως αυτά τα μέτρα δεν αγγίζουν τους ημερομίσθιους – καθαριστές, φύλακες, μικροπωλητές. Για αυτούς, ο πόλεμος σημαίνει ταυτόχρονα αυξημένο κίνδυνο από επιθέσεις και απώλεια ενός ήδη εύθραυστου εισοδήματος.
Ανθρωπιστικό κόστος, κατεστραμμένες υποδομές και ελλείψεις
Σύμφωνα με την οργάνωση Human Rights Activists in Iran, πάνω από 1.270 άμαχοι έχουν σκοτωθεί από την αρχή του πολέμου, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον 205 παιδιά. Παράλληλα, εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί προσωρινά εντός της χώρας, ενώ το Ύπατο Αρμοστείο του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες εκτιμά ότι περίπου 1,65 εκατ. πρόσφυγες και άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας διαμένουν στο Ιράν – με τις ιρανικές αρχές να κάνουν λόγο για πάνω από 6 εκατ. Αφγανούς συνολικά, πολλοί από τους οποίους παραμένουν ακαταχώριστοι.
Η καταστροφή κρίσιμων υποδομών, όπως μονάδων αφαλάτωσης που τροφοδοτούν με πόσιμο νερό δεκάδες χωριά, επιδεινώνει δραματικά την ανθρωπιστική εικόνα. Όταν πλήττονται εγκαταστάσεις ύδρευσης, ενέργειας ή υγείας, το κόστος μεταφέρεται αμέσως στους πιο αδύναμους: φτωχές οικογένειες, πρόσφυγες, παιδιά. Ταυτόχρονα, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες σημαίνουν ότι ακόμη και όταν υπάρχουν αποθέματα θεραπευτικών τροφών για υποσιτισμένα παιδιά, αυτά συχνά δεν φτάνουν εγκαίρως.
Πολλοί πρόσφυγες αποφεύγουν την επίσημη καταγραφή, φοβούμενοι απέλαση ή ελπίζοντας σε μελλοντική μετεγκατάσταση σε ασφαλέστερες χώρες. Έτσι, παραμένουν αόρατοι για τις統ικές και συχνά εκτός πεδίου δράσης της διεθνούς βοήθειας, στοιβαγμένοι σε φτωχογειτονιές της Τεχεράνης – της πόλης που έχει γίνει επίκεντρο της σύγκρουσης.
Σχόλιο 
: Ο πόλεμος στο Ιράν αναδεικνύει για ακόμη μία φορά ότι οι προσφυγικές κρίσεις δεν είναι παρά παράπλευρα θύματα γεωπολιτικών συγκρούσεων. Η διεθνής κοινότητα εστιάζει στις στρατιωτικές ισορροπίες, ενώ οι πραγματικοί «ηττημένοι» είναι οι Αφγανοί πρόσφυγες και οι φτωχότεροι Ιρανοί, που στερούνται τόσο νομικής προστασίας όσο και οικονομικών δικτύων ασφαλείας. Για την Ευρώπη, τα σημερινά νούμερα εκτοπισμένων και απεγνωσμένων οικογενειών συνιστούν προειδοποίηση: χωρίς έγκαιρη ανθρωπιστική στήριξη και ουσιαστική διπλωματική πίεση για προστασία αμάχων και υποδομών, η επόμενη μεγάλη προσφυγική ροή προς τα δυτικά θα είναι θέμα χρόνου, όχι πιθανότητας.
#Ιράν #ΑφγανοίΠρόσφυγες #Πόλεμος #ΑνθρωπιστικήΚρίση #UNHCR #UNICEF
