Η Τεχεράνη επιβάλλει κατά περίπτωση τέλη έως 2 εκατ. δολάρια ανά πλοίο στο Στενό του Ορμούζ, μετατρέποντας τη ζωτική θαλάσσια αρτηρία σε διαπραγματευτικό όπλο. Η κίνηση προκαλεί αντιδράσεις, με την Ινδία να επικαλείται το διεθνές δίκαιο και τις αγορές ενέργειας να ανησυχούν για μόνιμη «φορολόγηση» των ροών.
Το Ιράν έχει αρχίσει να χρεώνει υψηλά τέλη διέλευσης σε εμπορικά πλοία που περνούν από το Στενό του Ορμούζ, σε μια κίνηση που αναδεικνύει τον έλεγχό του πάνω στη σημαντικότερη θαλάσσια ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη. Σύμφωνα με πληροφορίες, τα ποσά φτάνουν έως και τα 2 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι και επιβάλλονται σε ad hoc βάση, δημιουργώντας έναν άτυπο φόρο στη διέλευση.
Άτυπος φόρος σε κρίσιμο ενεργειακό κόμβο
Από το Στενό του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και σημαντικοί όγκοι πρώτων υλών. Η επιβολή τελών, χωρίς σαφές θεσμικό πλαίσιο, έρχεται σε μια περίοδο πολεμικής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, ενισχύοντας τις ανησυχίες για την ασφάλεια των ενεργειακών ροών και την ανθεκτικότητα των διεθνών αγορών.
Μέρος των πλοίων φέρεται να έχει ήδη καταβάλει τα απαιτούμενα ποσά, γεγονός που, όπως επισημαίνουν ναυτιλιακές πηγές, αντανακλά την «απόγνωση» ορισμένων κρατών και εταιρειών να εξασφαλίσουν απρόσκοπτη πρόσβαση σε φορτία ενέργειας. Ωστόσο, παραμένει ασαφές ο ακριβής μηχανισμός πληρωμής, το νόμισμα που χρησιμοποιείται και τα κριτήρια με τα οποία στοχοποιούνται συγκεκριμένα πλοία.
Η κίνηση στο πέρασμα έχει ήδη μειωθεί αισθητά, με τα περισσότερα πλοία που συνεχίζουν να διέρχονται να συνδέονται με το ίδιο το Ιράν ή να κινούνται σε μικρή απόσταση από τις ιρανικές ακτές, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί ο κίνδυνος εμπλοκής.
Σύγκρουση με το διεθνές δίκαιο και σενάρια θεσμοθέτησης
Η Ινδία, που έχει αποστείλει πλοία με υγροποιημένο αέριο πετρελαίου για έξοδο από τον Περσικό Κόλπο μέσω Ορμούζ, αντέδρασε ανοικτά, υπογραμμίζοντας ότι το διεθνές δίκαιο κατοχυρώνει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα στενά διεθνούς διέλευσης και ότι κανένα κράτος δεν μπορεί να επιβάλει μονομερώς τέλη χρήσης. Η θέση αυτή αναμένεται να βρει στήριξη από μεγάλες εισαγωγικές χώρες ενέργειας, που φοβούνται κλιμάκωση του κόστους και της γεωπολιτικής ομηρίας.
Παρότι τα τέλη εμφανίζονται σήμερα ως ευκαιριακές χρεώσεις, πληροφορίες αναφέρουν ότι η Τεχεράνη εξετάζει την επισημοποίησή τους στο πλαίσιο μιας ευρύτερης μεταπολεμικής συμφωνίας. Ιρανός νομοθέτης έχει ήδη μιλήσει δημοσίως για πρόταση επιβολής χρεώσεων στα κράτη που χρησιμοποιούν το Στενό ως ασφαλή ναυτιλιακή οδό, ανοίγοντας τον δρόμο για θεσμοθέτηση ενός μόνιμου μηχανισμού.
Ανησυχία στον Κόλπο και ρίσκα για τις αγορές ενέργειας
Για τους Άραβες παραγωγούς του Κόλπου, ακόμη και ένας άτυπος φόρος θεωρείται απαράδεκτος, καθώς εγείρει ζητήματα κυριαρχίας, δημιουργεί επικίνδυνο προηγούμενο και ενισχύει τον φόβο «οπλοποίησης» μιας ζωτικής εμπορικής οδού. Η προοπτική μόνιμων τελών στο Ορμούζ θα μπορούσε να ενσωματωθεί στα ασφάλιστρα κινδύνου, να αυξήσει το κόστος ναύλων και να μετακυλιστεί τελικά στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σε ένα ήδη εύθραυστο περιβάλλον, με προειδοποιήσεις για πιθανά προβλήματα εφοδιασμού στην Ευρώπη και εντεινόμενες εντάσεις ΗΠΑ–Ιράν, η κίνηση της Τεχεράνης λειτουργεί ως υπενθύμιση της στρατηγικής της ισχύος. Το Στενό του Ορμούζ μετατρέπεται σταδιακά από ουδέτερο διάδρομο διεθνούς ναυσιπλοΐας σε μοχλό πίεσης με άμεσες οικονομικές συνέπειες.
Σχόλιο 
: Η επιβολή άτυπων τελών στο Ορμούζ δεν είναι απλώς μια νέα γραμμή εσόδων για την Τεχεράνη, αλλά δοκιμαστικό πεδίο για τη θεσμοποίηση ενός καθεστώτος «διέλευσης με αντίτιμο» σε κρίσιμο παγκόσμιο choke point. Αν παγιωθεί, θα αναδιαμορφώσει το ρίσκο στη ναυτιλία ενέργειας, θα πιέσει ανοδικά τις τιμές και θα υποχρεώσει εισαγωγικές οικονομίες –συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης– να επανασχεδιάσουν επειγόντως τη στρατηγική ασφάλειας εφοδιασμού τους.
#Ιράν #Ορμούζ #πετρέλαιο #ενέργεια #ναυτιλία
