Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται στις Βρυξέλλες οι τεχνικές διαβουλεύσεις για τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου, ένα έργο που αναβαθμίζει γεωπολιτικά και ενεργειακά την Ελλάδα. Η Κομισιόν επιχειρεί να λύσει ρυθμιστικά και εμπορικά εμπόδια, ώστε ο αγωγός Βορρά–Νότου να λειτουργήσει ως βασικός πυλώνας ασφάλειας εφοδιασμού για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Ο λεγόμενος Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου (Vertical Gas Corridor) βρίσκεται στο επίκεντρο εντατικών τεχνικών διαβουλεύσεων στις Βρυξέλλες, υπό τον συντονισμό της Γενικής Διεύθυνσης Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στόχος είναι ο συντονισμός ρυθμιστικών αρχών και διαχειριστών δικτύων, ώστε να αρθούν τα εμπόδια στη λειτουργία μιας κρίσιμης διαδρομής Βορρά–Νότου, που φιλοδοξεί να καλύψει μέρος του κενού που αφήνει η δραστική μείωση των ρωσικών ροών φυσικού αερίου.
Στρατηγική απάντηση της ΕΕ στην ενεργειακή και γεωπολιτική αστάθεια
Η ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου εντάσσεται στον πυρήνα της στρατηγικής της ΕΕ για διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων φυσικού αερίου, με ορίζοντα τη δραστική μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία έως το 2027. Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης εκτιμάται ότι θα χρειαστούν 20 – 30 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως για να αντικαταστήσουν μέρος των ρωσικών προμηθειών, σε μια περίοδο όπου λήγει και η συμφωνία διαμετακόμισης μέσω Ουκρανίας στο τέλος του 2024.
Η αυξημένη ένταση στη Μέση Ανατολή και η αστάθεια στον Περσικό Κόλπο ενισχύουν την ανάγκη για αξιόπιστες, ευρωπαϊκά ελεγχόμενες διαδρομές. Έργα LNG και διασυνδέσεων που χρηματοδοτούνται από το REPowerEU και τον κατάλογο PCI αντιμετωπίζονται πλέον όχι μόνο ως υποδομές φυσικού αερίου, αλλά ως έργα στρατηγικής ενεργειακής ασφάλειας. Σε αυτό το νέο μοντέλο North–South connectivity, ο Κάθετος Διάδρομος λειτουργεί συμπληρωματικά με τον Baltic Pipe, τον Southern Gas Corridor και τους τερματικούς LNG στη Βαλτική.
Η αρχιτεκτονική του Διαδρόμου και η αναβάθμιση της Ελλάδας
Ο Κάθετος Διάδρομος είναι ένα πλέγμα αγωγών και υποδομών που ξεκινά από την Ελλάδα και εκτείνεται προς Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία και Σλοβακία, με δυνατότητα προέκτασης σε Μολδαβία και Ουκρανία. Το φυσικό αέριο εισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά κυρίως μέσω ελληνικών τερματικών LNG και διοχετεύεται βόρεια μέσω του αγωγού IGB, του Trans-Balkan Pipeline και των εθνικών δικτύων.
Η δυναμικότητα εκτιμάται κοντά στα 10 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, με περιθώρια αύξησης αν υλοποιηθούν πρόσθετες επενδύσεις. Οι συνδεδεμένες αγορές αντιστοιχούν σε πάνω από 100 εκατ. καταναλωτές, καθιστώντας τον Διάδρομο κρίσιμο για τη συνοχή της ενιαίας αγοράς ενέργειας.
Η Ελλάδα λειτουργεί ως νότιο σημείο εισόδου και ενεργειακή πύλη για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Ρεβυθούσα, FSRU Αλεξανδρούπολης και IGB συγκροτούν έναν κόμβο μέσω του οποίου φορτία LNG μπορούν να ανακατευθυνθούν προς τις βαλκανικές και κεντροευρωπαϊκές αγορές. Παράλληλα, η σύνδεση με τις τεράστιες ουκρανικές υπόγειες αποθήκες (περίπου 30 bcm) δημιουργεί ένα εν δυνάμει σύστημα ευελιξίας για ολόκληρη την περιοχή, αντισταθμίζοντας τα περιορισμένα αποθέματα σε Βουλγαρία και Ρουμανία.
Ρυθμιστικά διλήμματα, εμπορική βιωσιμότητα και arbitrage LNG
Στις Βρυξέλλες, στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται η παράταση των προσωρινών προϊόντων δυναμικότητας («routes») που σήμερα έχουν τριμηνιαία διάρκεια. Εξετάζεται η επέκτασή τους για τουλάχιστον επτά μήνες, ως μεταβατική λύση, μέχρι να διαμορφωθεί ένα σταθερό εμπορικό πλαίσιο. Παράλληλα, συζητείται η εισαγωγή πολυετών προϊόντων δυναμικότητας, τα οποία θα επιτρέπουν στους traders να δεσμεύουν χωρητικότητα μακροπρόθεσμα, ενισχύοντας τη χρηματοοικονομική και επιχειρησιακή βιωσιμότητα του έργου.
Κρίσιμα είναι και τα ζητήματα εναρμόνισης κανόνων μεταξύ των χωρών, της δομής των τιμολογίων μεταφοράς και των διαδικασιών κατανομής δυναμικότητας, ώστε να διασφαλιστεί απρόσκοπτη ροή κατά μήκος όλης της διαδρομής. Σε εμπορικό επίπεδο, ο Διάδρομος δημιουργεί ευκαιρίες arbitrage όταν οι τιμές στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη υπερβαίνουν το TTF στην Ολλανδία, επιτρέποντας την εκμετάλλευση διαφορών τιμών μέσω φορτίων LNG που φτάνουν στην Ελλάδα.
Σχόλιο 
: Ο Κάθετος Διάδρομος παγιώνει την Ελλάδα ως κρίσιμο ενεργειακό κόμβο, αλλά η πραγματική αξία του θα κριθεί από την ταχύτητα ρυθμιστικής εναρμόνισης και την ικανότητα της ΕΕ να αντιμετωπίσει το έργο όχι ως απομονωμένη υποδομή φυσικού αερίου, αλλά ως μακροπρόθεσμο εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας σε μια εποχή γεωπολιτικής ρευστότητας.
#φυσικόαέριο #ΚάθετοςΔιάδρομος #LNG #Ελλάδα #ΕΕ
