Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι καλεί τους Ευρωπαίους ηγέτες να παρακάμψουν το ουγγρικό βέτο για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Η κλιμάκωση με τον Βίκτορ Όρμπαν αναδεικνύει τα θεσμικά όρια της ΕΕ σε περίοδο πολέμου.
Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανεβάζει τους τόνους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ζητώντας ανοιχτά από τους ηγέτες της να βρουν «Plan B» για τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, παρακάμπτοντας την Ουγγαρία. Αφορμή αποτελεί το μπλοκάρισμα από τον πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν δανείου ύψους 90 δισ. ευρώ που έχει υποσχεθεί η ΕΕ στο Κίεβο.
Το ουγγρικό βέτο και τα όρια της ευρωπαϊκής ομοφωνίας
Στη συνέντευξή του, ο Ζελένσκι περιγράφει τη στάση της Βουδαπέστης ως «εκβιασμό», κατηγορώντας τον Όρμπαν ότι εργαλειοποιεί τη συναίνεση της ΕΕ για να αποσπάσει ανταλλάγματα. Η Ουγγαρία έχει επανειλημμένα καθυστερήσει ή αποδυναμώσει ευρωπαϊκές αποφάσεις για την Ουκρανία, από πακέτα κυρώσεων κατά της Ρωσίας έως χρηματοδοτικά σχήματα στήριξης του Κιέβου.
Το ουγγρικό βέτο αναδεικνύει τα δομικά όρια της ομοφωνίας στην εξωτερική πολιτική και στη δημοσιονομική αλληλεγγύη της Ένωσης. Όταν ένα μόνο κράτος-μέλος μπορεί να μπλοκάρει στρατηγικές αποφάσεις για έναν πόλεμο που αφορά άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια, η ΕΕ εμφανίζεται ευάλωτη σε εσωτερικές παρεκκλίσεις και σε ηγέτες που ακολουθούν φιλορωσική ή «ισορροπιστική» γραμμή.
Η έκκληση Ζελένσκι για «Plan B» ουσιαστικά πιέζει τις Βρυξέλλες να εξετάσουν νομικά και πολιτικά εργαλεία που θα επιτρέπουν σε μια «προθυμοθήκη» κρατών να προχωρά, ακόμη και αν μια μειοψηφία –ή ένα μόνο κράτος– μπλοκάρει.
Πιθανά παρακαμπτήρια και πολιτικό κόστος για την ΕΕ
Οι συζητήσεις στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες περιστρέφονται γύρω από δύο άξονες: αφενός τη χρήση διακυβερνητικών σχημάτων εκτός του αυστηρού πλαισίου της ΕΕ (π.χ. πολυμερείς συμφωνίες χρηματοδότησης με συμμετοχή των περισσότερων κρατών-μελών), αφετέρου τη σταδιακή μετάβαση σε αποφάσεις με ειδική πλειοψηφία σε κρίσιμους τομείς, όπως οι κυρώσεις και η εξωτερική πολιτική.
Κάθε τέτοια κίνηση, ωστόσο, έχει βαρύ πολιτικό κόστος. Η θεσμική «παράκαμψη» της Ουγγαρίας θα οξύνει τη σύγκρουση με τη Βουδαπέστη και μπορεί να ενισχύσει αφηγήματα περί «διπλών ταχυτήτων» στην ΕΕ. Από την άλλη πλευρά, η αδράνεια υπονομεύει την αξιοπιστία της Ένωσης ως στρατηγικού δρώντα σε περίοδο πολέμου, ενώ αφήνει την Ουκρανία εκτεθειμένη σε χρηματοδοτική αβεβαιότητα.
Στο ίδιο πολιτικό πλαίσιο, το επεισόδιο φωτίζει και τον ρόλο άλλων κυβερνήσεων που κινούνται πιο κοντά στη γραμμή Όρμπαν, όπως η Σλοβακία του Ρόμπερτ Φίτσο, αλλά και τις εσωτερικές εντάσεις γύρω από τις κυρώσεις στη Ρωσία και τις σχέσεις με την Κίνα.
Ρυθμίσεις για την τεχνητή νοημοσύνη και η «σκοτεινή» πλευρά των deepfakes
Παράλληλα, η ΕΕ κινείται προς απαγόρευση των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης που παράγουν λεγόμενα «nudification» deepfakes, δηλαδή ψεύτικες γυμνές εικόνες πραγματικών προσώπων. Αφορμή στάθηκε σκάνδαλο με το chatbot Grok, που συνδέεται με τον Ίλον Μασκ, και ανέδειξε πόσο εύκολα μπορεί να παραβιαστεί η ιδιωτικότητα και η αξιοπρέπεια πολιτών και δημοσίων προσώπων.
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη δεν αφορά μόνο την ηθική διάσταση, αλλά και τη δημοκρατική λειτουργία: τα deepfakes μπορούν να χρησιμοποιηθούν για εκβιασμούς, αποσταθεροποίηση εκλογών και στοχευμένη παραπληροφόρηση. Η ευρωπαϊκή ρύθμιση επιχειρεί να θωρακίσει τον δημόσιο χώρο πριν η τεχνολογία ξεπεράσει οριστικά τις δυνατότητες ελέγχου της.
Ευρωβιζιόν, Ισραήλ και πολιτικοποίηση του πολιτισμού
Τέλος, ο δημόσιος διάλογος στην Ευρώπη διαχέεται και στο πεδίο του πολιτισμού. Βέλγοι καλλιτέχνες και ακτιβιστές σχεδιάζουν εναλλακτική μουσική διοργάνωση κατά τη διάρκεια της εβδομάδας της Eurovision, διαμαρτυρόμενοι για τη συμμετοχή του Ισραήλ στον διαγωνισμό. Η κίνηση αυτή αναδεικνύει πόσο βαθιά έχουν πολιτικοποιηθεί οι πολιτιστικές εκδηλώσεις υπό το βάρος των πολέμων και των γεωπολιτικών συγκρούσεων.
Σχόλιο 
: Η αντιπαράθεση Ζελένσκι – Όρμπαν λειτουργεί ως crash test για την ικανότητα της ΕΕ να δρα στρατηγικά σε συνθήκες κρίσης. Αν οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν βρουν αξιόπιστο θεσμικό τρόπο να περιορίσουν τον μονομερή εκβιασμό, η Ένωση κινδυνεύει να εμφανιστεί ανίκανη να υπερασπιστεί τα ίδια της τα συμφέροντα, από την ασφάλεια μέχρι τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης και τη διαχείριση των γεωπολιτικών συμβόλων στον πολιτισμό.
#Ουκρανία #Ουγγαρία #Ζελένσκι #Όρμπαν #ΕΕ #ΤεχνητήΝοημοσύνη
