Η αποτυχία της υπουργικής συνόδου του ΠΟΕ στο Καμερούν επιταχύνει τη στροφή σε «πλουριμερείς» συμφωνίες. Οι μεσαίες δυνάμεις χτίζουν παράλληλη αρχιτεκτονική κανόνων, κυρίως στην ψηφιακή οικονομία.
Η τελευταία υπουργική σύνοδος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) στο Γιαουντέ του Καμερούν κατέληξε σε ναυάγιο, επιβεβαιώνοντας ότι ο θεσμός που στήριξε την παγκοσμιοποίηση βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Η αδυναμία επίτευξης συμφωνίας για μεταρρύθμιση, αλλά και για την παράταση της απαγόρευσης δασμών στις ψηφιακές υπηρεσίες, ωθεί πλέον τις μεσαίες και ανεπτυγμένες δυνάμεις να κινηθούν εκτός του κλασικού πλαισίου του ΠΟΕ.
Σύγκρουση για τα ψηφιακά δασμολογικά «χαμηλά κρεμαστά φρούτα»
Κεντρικό πεδίο αντιπαράθεσης αποτέλεσε η λεγόμενη «μορτοριούμ» για τους δασμούς στο ηλεκτρονικό εμπόριο, που από τη δεκαετία του 1990 απέτρεπε χώρες από το να φορολογούν ροές όπως streaming, λογισμικό και ψηφιακές συναλλαγές. Οι ΗΠΑ, με τον εμπορικό αντιπρόσωπο Jamieson Greer να υπερασπίζεται ανοιχτά τη δασμολογική στρατηγική του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ως «διόρθωση ενός σπασμένου συστήματος», επιδίωξαν όχι απλώς διετή παράταση αλλά δεκαετή δέσμευση χωρίς δασμούς στα ψηφιακά προϊόντα.
Παρά το γεγονός ότι παραδοσιακοί «σκεπτικιστές» όπως η Ινδία αυτή τη φορά δεν μπλόκαραν μια βραχυπρόθεσμη λύση, η Βραζιλία άσκησε βέτο, επικαλούμενη απώλεια δημοσίων εσόδων και ανικανοποίητες ανησυχίες για τη γεωργία. Το αποτέλεσμα ήταν η λήξη της οριζόντιας απαγόρευσης: θεωρητικά, από τη Δευτέρα κάθε χώρα μπορεί να επιβάλει δασμούς σε ψηφιακές υπηρεσίες, έστω κι αν πολιτικά λίγοι φαίνονται έτοιμοι να τραβήξουν τη σκανδάλη άμεσα.
Παράλληλα, η Ινδία μπλόκαρε την Συμφωνία Διευκόλυνσης Επενδύσεων για την Ανάπτυξη (IFDA), μια πρωτοβουλία για απλούστευση των κανόνων επενδύσεων σε αναπτυσσόμενες οικονομίες, υποστηρίζοντας ότι δεν έχουν διασφαλιστεί επαρκώς τα νομικά «κιγκλιδώματα» γύρω από τις πλουριμερείς συμφωνίες.
Άνοδος των πλουριμερών συμμαχιών και παράκαμψη της συναίνεσης
Η δομική παθογένεια του ΠΟΕ είναι η αρχή της ομοφωνίας: κάθε μία από τις 166 χώρες μπορεί να μπλοκάρει νέους κανόνες. Με τις ΗΠΑ, την Ινδία, τη Βραζιλία και άλλους να αξιοποιούν συστηματικά αυτό το εργαλείο, η οργάνωση βυθίζεται σε παράλυση. Ως απάντηση, μια κρίσιμη μάζα κρατών – κυρίως μεσαίων και ανεπτυγμένων οικονομιών – επιλέγει πλέον την οδό των «πλουριμερών» συμφωνιών: μικρότερες συμμαχίες εντός ή και εκτός ΠΟΕ, όπου συμμετέχουν όσοι είναι πρόθυμοι, χωρίς να περιμένουν τη συναίνεση όλων.
Ήδη 66 χώρες, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 70% του παγκόσμιου εμπορίου, προχωρούν μονομερώς στην εφαρμογή συμφωνίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο μέσω της εθνικής τους νομοθεσίας, διατηρώντας στην πράξη την απαγόρευση ψηφιακών δασμών μεταξύ τους. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το μπλοκ CPTPP (Καναδάς, Αυστραλία, Μεξικό, Ηνωμένο Βασίλειο κ.ά.) διερευνούν ένα ευρύτερο ψηφιακό εμπορικό σύμφωνο, που θα ρυθμίζει ροές δεδομένων, ηλεκτρονικά συμβόλαια και αποθήκευση δεδομένων εκτός του πλαισίου του ΠΟΕ.
Για υποστηρικτές της προσέγγισης, όπως ο Επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ Μαρός Σέφκοβιτς, ο πλουριμερισμός είναι ο μόνος ρεαλιστικός τρόπος «αναζωογόνησης» του ΠΟΕ: οι χώρες που θέλουν πρόοδο προχωρούν, οι υπόλοιπες μπορούν να προσχωρήσουν αργότερα ευθυγραμμίζοντας τη νομοθεσία τους. Οι επικριτές, αντίθετα, προειδοποιούν ότι αυτό διαβρώνει τον πολυμερή χαρακτήρα του συστήματος και μετατρέπει τον ΠΟΕ σε άθροισμα κλειστών κλαμπ ισχυρών κρατών.
Κίνδυνος κατακερματισμού και νέα αρχιτεκτονική εμπορίου
Νομικοί και αναλυτές υπενθυμίζουν ότι το προγενέστερο καθεστώς GATT λειτουργούσε εν μέρει με «μενού» συμφωνιών, στις οποίες δεν συμμετείχαν όλοι. Η ίδρυση του ΠΟΕ στόχευε σε ένα πιο συνεκτικό, σχεδόν καθολικό σύστημα κανόνων με ειδική μεταχείριση για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Σήμερα, όμως, το μοντέλο αυτό φαίνεται να έχει φτάσει στα όριά του, ιδιαίτερα στην ταχύτατα εξελισσόμενη ψηφιακή οικονομία.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι πλουριμερείς συμφωνίες θα λειτουργήσουν ως «εργαστήρια» νέων κανόνων που αργότερα θα πολυμεροποιηθούν, ή αν θα παγιώσουν έναν κατακερματισμένο χάρτη εμπορικών ζωνών με αντικρουόμενα πρότυπα. Για εξαγωγικές οικονομίες όπως η ελληνική, η έκβαση θα επηρεάσει άμεσα τις προϋποθέσεις πρόσβασης σε μεγάλες αγορές υπηρεσιών, δεδομένων και βιομηχανικών προϊόντων.
Το μόνο βέβαιο μετά το φιάσκο του Γιαουντέ είναι ότι η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση του ΠΟΕ μεταφέρεται στη Γενεύη, αλλά η πραγματική διαμόρφωση κανόνων μετακινείται ήδη εκτός του κλασικού πολυμερούς πλαισίου. Οι «μεσαίες δυνάμεις» δεν περιμένουν πλέον τη συναίνεση όλων για να ορίσουν το μέλλον του εμπορίου.
Σχόλιο 
: Ο ΠΟΕ κινδυνεύει να διολισθήσει από πυλώνας της παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησης σε φόρουμ συζήτησης, ενώ οι ουσιαστικοί κανόνες γράφονται σε κλειστές αίθουσες μεταξύ πρόθυμων κρατών. Για χώρες όπως η Ελλάδα, το διακύβευμα δεν είναι θεωρητικό: η έγκαιρη συμμετοχή σε πλουριμερή σχήματα, ιδίως στην ψηφιακή οικονομία, θα κρίνει την ανταγωνιστικότητα εξαγωγικών κλάδων την επόμενη δεκαετία.
#ΠΟΕ #παγκόσμιοΕμπόριο #ψηφιακήΟικονομία #εμπόριο
