Κλιμακώνεται η ένταση μεταξύ ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και Ισραήλ, με αιχμή την επέκταση της θανατικής ποινής και τους περιορισμούς στη θρησκευτική ελευθερία. Το ζήτημα αναδεικνύει το αυξανόμενο χάσμα αξιών στις σχέσεις ΕΕ–Ισραήλ.
Η Ευρώπη στέλνει σαφές πολιτικό μήνυμα προς το Ισραήλ, καθώς σειρά κυβερνήσεων εκφράζουν ανοικτά την ανησυχία τους για σχέδιο νόμου που διευρύνει τη χρήση της θανατικής ποινής, αλλά και για πρόσφατους περιορισμούς στην άσκηση θρησκευτικών καθηκόντων στη Ιερουσαλήμ. Η διπλή αυτή σύγκρουση –δικαιώματα κατηγορουμένων και θρησκευτική ελευθερία– βαθαίνει την ήδη τεταμένη σχέση ΕΕ–Ισραήλ μετά τον πόλεμο στη Γάζα.
Σχέδιο νόμου για θανατική ποινή και ευρωπαϊκές αντιδράσεις
Ο Ολλανδός υπουργός Εξωτερικών Τομ Μπέρεεντσεν ανακοίνωσε ότι η Ολλανδία θα συνυπογράψει κοινή δήλωση με Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο, εκφράζοντας «βαθιά ανησυχία» για νομοθεσία που «διευρύνει σημαντικά» τη δυνατότητα επιβολής θανατικής ποινής στο Ισραήλ. Σήμερα η θανατική ποινή προβλέπεται μόνο για εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως εγκλήματα πολέμου ή εγκλήματα κατά του εβραϊκού λαού, και έχει εφαρμοστεί τελευταία φορά το 1962, στην εκτέλεση του ναζιστή εγκληματία Άντολφ Άιχμαν.
Μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, βουλευτές της δεξιάς και άκρας δεξιάς στην Κνεσέτ πιέζουν για αυστηροποίηση. Σύμφωνα με ισραηλινά δημοσιεύματα, το υπό εξέταση νομοσχέδιο θα υποχρεώνει τα δικαστήρια να επιβάλλουν θανατική ποινή σε εθνικιστικά υποκινούμενες δολοφονίες Ισραηλινών. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προειδοποιούν ότι μια τέτοια εξέλιξη «διακινδυνεύει να υπονομεύσει τις δεσμεύσεις του Ισραήλ ως προς τις δημοκρατικές αρχές» και καλούν την κυβέρνηση και τους βουλευτές να αποσύρουν την πρόταση πριν από την κρίσιμη ψηφοφορία στην Κνεσέτ.
Η ισραηλινή αποστολή στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι η πρόταση είναι «περιορισμένης εμβέλειας» και ευθυγραμμισμένη με «αποδεκτές αρχές» χρήσης της θανατικής ποινής, παραπέμποντας σε αντίστοιχα νομικά πλαίσια στις ΗΠΑ. Τονίζει επίσης ότι διατηρείται η δυνατότητα προεδρικής χάριτος, το δικαίωμα έφεσης και η διακριτική ευχέρεια της πολιτικής ηγεσίας να αναστείλει εκτελέσεις.
Θρησκευτική ελευθερία και το επεισόδιο με τον Πατριάρχη Πιτζαμπάλα
Παράλληλα, το Ισραήλ δέχθηκε έντονη κριτική για την παρεμπόδιση του Λατίνου Πατριάρχη Ιεροσολύμων, Πιερμπατίστα Πιτζαμπάλα, να τελέσει την παραδοσιακή λειτουργία της Κυριακής των Βαΐων στον Ναό του Πανάγιου Τάφου. Εκπρόσωποι και βουλευτές από Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και ΗΠΑ κατήγγειλαν την κίνηση ως προσβολή της θρησκευτικής ελευθερίας, ενώ το πολωνικό υπουργείο Εξωτερικών μίλησε για παρεμπόδιση εισόδου του Πατριάρχη στον ναό και ζήτησε να διεξαχθούν οι πασχαλινές τελετές χωρίς περαιτέρω περιορισμούς.
Οι ισραηλινές αρχές επικαλέστηκαν λόγους ασφαλείας και τον κίνδυνο ιρανικών πυραυλικών επιθέσεων. Ωστόσο, πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αντέτειναν ότι η ελευθερία λατρείας πρέπει να διασφαλίζεται ακόμη και σε συνθήκες έντασης. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν υπογράμμισε ότι η «ελεύθερη άσκηση της λατρείας πρέπει να είναι εγγυημένη για όλους». Μετά τις αντιδράσεις, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι έδωσε εντολή να εξασφαλιστεί «άμεση πρόσβαση» του Πατριάρχη στον ναό, με το Λατινικό Πατριαρχείο να επιβεβαιώνει ότι το ζήτημα διευθετήθηκε.
Βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης ΕΕ–Ισραήλ
Οι δύο αυτές υποθέσεις προστίθενται σε ένα ήδη φορτισμένο υπόβαθρο. Από το 2023, η σκληρή στρατιωτική απάντηση του Ισραήλ στη Γάζα έχει προκαλέσει αυξανόμενη καταδίκη στην Ευρώπη, λόγω του τεράστιου ανθρωπιστικού κόστους, των δεκάδων χιλιάδων νεκρών Παλαιστινίων και της μαζικής εκτόπισης του πληθυσμού. Η σταδιακή απομάκρυνση της ΕΕ από το Ισραήλ δεν είναι μόνο θέμα γεωπολιτικής, αλλά και σύγκρουσης αξιών: η Ευρώπη έχει οικοδομήσει την εξωτερική της πολιτική γύρω από την απόρριψη της θανατικής ποινής και την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της θρησκευτικής ελευθερίας.
Την ίδια στιγμή, η εμπλοκή του Ισραήλ και των ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν μετά τη λήξη του πολέμου στη Γάζα έχει εκ νέου αποσταθεροποιήσει τη Μέση Ανατολή. Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με το δίλημμα πώς να διατηρήσει στρατηγικούς δεσμούς ασφαλείας με το Ισραήλ, χωρίς να εμφανίζεται ότι υποχωρεί από τις ίδιες της τις αρχές.
Σχόλιο 
: Η ευρωπαϊκή παρέμβαση στο ζήτημα της θανατικής ποινής και της θρησκευτικής ελευθερίας δεν είναι απλή ρητορική· συνιστά σαφή προειδοποίηση ότι η σχέση με το Ισραήλ παύει να είναι «ασυλία» και περνά σε φάση όρων και προϋποθέσεων. Αν το Τελ Αβίβ επιμείνει σε επιλογές που συγκρούονται με τον ευρωπαϊκό κώδικα δικαιωμάτων, η πίεση για επανεξέταση συμφωνιών, χρηματοδότησης και πολιτικού διαλόγου θα ενταθεί, με ευρύτερες γεωπολιτικές συνέπειες για τη Δύση στη Μέση Ανατολή.
#ΕΕ #Ισραήλ #ΑνθρώπιναΔικαιώματα #ΜέσηΑνατολή
