Η στρατιωτική σύγκρουση που ξεκίνησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει ήδη μπει στη δεύτερη εβδομάδα της. Σε πρώτη ανάγνωση, η σύγκρουση μοιάζει να έχει έντονα ιδεολογικά και θρησκευτικά χαρακτηριστικά.
Η πολιτική βάση του κινήματος MAGA στις Ηνωμένες Πολιτείες προβάλλει έντονα τη θρησκευτική ρητορική. Ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ έχει προκαλέσει συζητήσεις με το τατουάζ «Deus Vult», μια φράση που παραπέμπει στις Σταυροφορίες, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε πρόσφατα να προσεύχεται μαζί με δεκάδες πάστορες ζητώντας «δύναμη από τον Θεό».
Ωστόσο, πίσω από το ιδεολογικό περιτύλιγμα πολλοί αναλυτές βλέπουν κάτι πολύ πιο απλό: γεωοικονομικά συμφέροντα και ενεργειακή ισχύ.
Η ενεργειακή επανάσταση των ΗΠΑ
Τις τελευταίες δεκαετίες οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μετατραπεί σε έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς και εξαγωγείς ενέργειας στον κόσμο.
Η λεγόμενη επανάσταση του σχιστολιθικού φυσικού αερίου άλλαξε ριζικά την ενεργειακή ισορροπία. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 μέχρι σήμερα, η παραγωγή φυσικού αερίου των ΗΠΑ έχει υπερδιπλασιαστεί.
Μόλις πριν από δέκα χρόνια οι Ηνωμένες Πολιτείες έστειλαν το πρώτο φορτίο υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο εξωτερικό. Σήμερα αποτελούν τον μεγαλύτερο εξαγωγέα LNG στον κόσμο.
Αυτό αλλάζει τα πάντα: από την ενεργειακή ασφάλεια μέχρι τις γεωπολιτικές ισορροπίες.
Η γεωπολιτική του LNG
Το Ιράν βρίσκεται δίπλα σε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά σημεία του πλανήτη: το Στενό του Ορμούζ.
Από αυτό το πέρασμα μεταφέρεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και σημαντικό μέρος των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Σε αυτό το πλαίσιο, η σύγκρουση δημιουργεί ένα παράδοξο ερώτημα:
Τι συμβαίνει όταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG στον κόσμο βομβαρδίζει μια χώρα που βρίσκεται δίπλα στη βασική ενεργειακή δίοδο του πλανήτη;
Για ορισμένους αναλυτές, η απάντηση είναι απλή: δημιουργούνται τεράστιες ευκαιρίες κερδών.
Η εκτίναξη των τιμών ενέργειας έχει ήδη ενισχύσει τις αποτιμήσεις μεγάλων αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών. Ορισμένες εταιρείες εξαγωγής LNG είδαν τη χρηματιστηριακή τους αξία να αυξάνεται σημαντικά μέσα σε λίγες ημέρες.
Η Ευρώπη στο επίκεντρο του ενεργειακού σοκ
Εάν υπάρχει ένας μεγάλος χαμένος σε αυτή τη γεωπολιτική εξίσωση, αυτός είναι η Ευρώπη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει σχεδόν όλο το πετρέλαιο που καταναλώνει, ενώ περίπου το μισό φυσικό αέριο φτάνει στην ήπειρο μέσω LNG.
Σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής στις ενεργειακές ροές από τη Μέση Ανατολή, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν διπλό ανταγωνισμό:
αφενός με την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία LNG
αφετέρου με τις ίδιες τις αυξημένες τιμές ενέργειας.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί να ανταγωνιστεί πιο επιθετικά για την εξασφάλιση προμηθειών φυσικού αερίου.
Κίνδυνος για ανάπτυξη και πληθωρισμό
Οι οικονομικές επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικές.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι μια αύξηση 20% στις τιμές του φυσικού αερίου μπορεί να μειώσει την οικονομική ανάπτυξη της ευρωζώνης.
Αντίστοιχα, μια σημαντική άνοδος στις τιμές πετρελαίου θα μπορούσε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τον πληθωρισμό.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει ήδη προειδοποιήσει ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την παγκόσμια ανάπτυξη και τη σταθερότητα των αγορών.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι θεωρούνται ενεργοβόροι κλάδοι όπως η χημική βιομηχανία.
Το μεγάλο ερώτημα: πόσο θα διαρκέσει η κρίση
Παρά τις αυξανόμενες εντάσεις, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αποφεύγουν προς το παρόν να χαρακτηρίσουν την κατάσταση «ενεργειακή κρίση».
Όλα εξαρτώνται από ένα κρίσιμο σημείο στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη: το Στενό του Ορμούζ.
Εάν παραμείνει ανοιχτό, οι αγορές μπορεί να απορροφήσουν το σοκ. Εάν όμως διακοπεί η ναυσιπλοΐα, οι συνέπειες θα είναι πολύ πιο σοβαρές.
Ήδη οι ασφαλιστικές εταιρείες εμφανίζονται απρόθυμες να καλύψουν πλοία που διέρχονται από την περιοχή.
Η Ευρώπη χωρίς εύκολες επιλογές
Η Ευρώπη έχει περιορισμένα εργαλεία άμεσης αντίδρασης.
Η ενεργειακή της εξάρτηση θυμίζει σε πολλούς την κατάσταση της δεκαετίας του 1970, όταν οι πετρελαϊκές κρίσεις άλλαξαν την παγκόσμια οικονομία.
Μακροπρόθεσμα, η απάντηση βρίσκεται πιθανότατα στη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας: ανανεώσιμες τεχνολογίες, αιολικά πάρκα, ηλιακή ενέργεια και πιθανώς νέα πυρηνικά έργα.
Χωρίς αυτή τη μετάβαση, κάθε γεωπολιτική ένταση στην αγορά ενέργειας θα συνεχίσει να μετατρέπεται σε οικονομικό σοκ για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Και σε αυτή την εξίσωση, το κόστος δύσκολα θα το πληρώσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
