Η Σλοβενία οδεύει σε εκλογές με τον Γιάνεζ Γιάνσα να διεκδικεί επιστροφή στην εξουσία, αξιοποιώντας μια σκληρά αντιφιλελεύθερη ατζέντα. Το διακύβευμα ξεπερνά την κλασική σύγκρουση κεντροαριστεράς–δεξιάς και αγγίζει τα όρια της ίδιας της δημοκρατίας.
Η Σλοβενία, μια μικρή αλλά σταθερή οικονομία της κεντρικής Ευρώπης, θεωρείται συχνά ιστορία επιτυχίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ωστόσο, οι βουλευτικές εκλογές της 22ας Μαρτίου αποκτούν χαρακτήρα δημοψηφίσματος για το μέλλον του φιλελεύθερου δημοκρατικού μοντέλου στη χώρα. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο σκληροδεξιός ηγέτης Γιάνεζ Γιάνσα και το Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα (SDS), που προηγείται στις δημοσκοπήσεις.
Απολογισμός της κυβέρνησης Γκόλομπ και κόπωση του κέντρου
Η απερχόμενη κυβέρνηση του Ρόμπερτ Γκόλομπ, επικεφαλής του κεντροαριστερού Κινήματος Ελευθερίας, θεωρείται για τα σλοβενικά δεδομένα σχεδόν «θαύμα σταθερότητας», καθώς ολοκληρώνει πλήρη θητεία σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό σύστημα. Ο Γκόλομπ, πρώην στέλεχος κρατικής ενεργειακής εταιρείας, οδήγησε το νεοσύστατο κόμμα του σε σαρωτική νίκη το 2022, εξασφαλίζοντας 41 από τις 90 έδρες και σχηματίζοντας πλειοψηφία με τους Σοσιαλδημοκράτες και τη ριζοσπαστική αριστερά Levica.
Η κυβέρνηση κατηγορήθηκε για ερασιτεχνισμούς και αυτοσχεδιασμούς, ωστόσο πέτυχε συγκεκριμένα αποτελέσματα: γρήγορη οικονομική στήριξη μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του 2023, μέτρα κατά της ενεργειακής κρίσης, αύξηση κατώτατου μισθού και ενίσχυση εργασιακών δικαιωμάτων, ιδίως για πολιτιστικούς εργαζόμενους. Παράλληλα, προχώρησε σε πολυαναμενμένη μεταρρύθμιση μακροχρόνιας φροντίδας.
Σε θεσμικό επίπεδο, η θητεία Γκόλομπ δεν θεωρείται αντιφιλελεύθερη: τα θεσμικά αντίβαρα λειτούργησαν, τα μέσα ενημέρωσης παρέμειναν πλουραλιστικά – έστω πολωμένα – και η κοινωνία των πολιτών κινήθηκε χωρίς συστηματική καταστολή. Ωστόσο, η φθορά είναι εμφανής. Οι ψηφοφόροι του κέντρου και της κεντροαριστεράς ταλαντεύονται μεταξύ προσδοκιών και απογοήτευσης, ενώ η εκλογική βάση του SDS παραμένει σταθερή και πειθαρχημένη.
Η σκιά Γιάνσα, το «εγχειρίδιο Όρμπαν» και η κανονικοποίηση του αυταρχισμού
Το SDS δεν είναι κλασικό κόμμα-αντισυστημικός «εισβολέας». Αποτελεί τον βασικό πυλώνα της δεξιάς και έχει κυβερνήσει επανειλημμένα. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 κινήθηκε ως παραδοσιακή συντηρητική δύναμη, όμως οι μεταγενέστερες θητείες του Γιάνσα σημαδεύτηκαν από πόλωση, σκάνδαλα διαφθοράς και θεσμικές συγκρούσεις. Η κυβέρνηση 2020–2022, εν μέσω πανδημίας, λειτούργησε ως εργαστήριο «ανελεύθερης δημοκρατίας»: διακοπή χρηματοδότησης του εθνικού πρακτορείου ειδήσεων, επιθέσεις στην δημόσια ραδιοτηλεόραση, προσπάθειες ελέγχου διοικητικών συμβουλίων κρατικών φορέων και ανοιχτή στοχοποίηση δημοσιογράφων στα κοινωνικά δίκτυα.
Η αντίδραση τότε υπήρξε ισχυρή: δικαστική αντίσταση, μαζικές διαδηλώσεις στη Λιουμπλιάνα, ακόμη και προειδοποιήσεις από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τον κίνδυνο διολίσθησης στο ουγγρικό μοντέλο. Σήμερα όμως, το διεθνές περιβάλλον είναι διαφορετικό. Η προεδρία Τραμπ στις ΗΠΑ νομιμοποίησε την απροκάλυπτη εχθρότητα προς ΜΜΕ και δικαιοσύνη και παρείχε ένα πρακτικό «manual» πόλωσης και απονομιμοποίησης αντιπάλων. Παράλληλα, το παράδειγμα Όρμπαν στην Ουγγαρία δείχνει πώς οι θεσμοί μπορούν να αποδομούνται σταδιακά, εντός του τυπικού πλαισίου της ΕΕ.
Ο Γιάνσα, θαυμαστής του πολιτικού στυλ Τραμπ, έχει δηλώσει ότι θα προτιμούσε να κυβερνήσει με απόλυτη πλειοψηφία, θεωρώντας τις κυβερνητικές συμμαχίες «σπατάλη χρόνου». Σε μια εποχή όπου η κοινωνική κόπωση από τις συνεχείς διαπραγματεύσεις των συνασπισμών είναι έντονη, το αφήγημα της «τάξης» και της «αποτελεσματικότητας» βρίσκει ακροατήριο. Το αίτημα για αποφασιστικότητα μεταφράζεται εύκολα σε ανοχή στη συγκέντρωση εξουσίας.
Το διακύβευμα για τη Σλοβενία και την Ευρώπη
Ένα νέο κυβερνητικό σχήμα υπό το SDS θα μπορούσε να κινηθεί επιθετικά σε ζητήματα μετανάστευσης, προωθώντας ενίσχυση συνόρων και λογική ασφάλειας, ενώ υπό το σύνθημα της «αποπολιτικοποίησης» να ενισχύσει τον εκτελεστικό έλεγχο στα ΜΜΕ και τη δικαιοσύνη. Η ιδιαιτερότητα του σύγχρονου αντιφιλελευθερισμού είναι ότι σπάνια συγκρούεται ευθέως με τις δημοκρατικές διαδικασίες· τις αναπλάθει από μέσα, βήμα-βήμα.
Η Σλοβενία παραμένει ενταγμένη στο νομικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διαθέτει ενεργή κοινωνία πολιτών, γεγονός που λειτουργεί ως ανάχωμα. Ωστόσο, σε αντίθεση με προηγούμενες θητείες του Γιάνσα, σήμερα οι διεθνείς συμμαχίες και τα αφηγήματα της ανελεύθερης δεξιάς είναι πιο εδραιωμένα και αλληλοτροφοδοτούμενα. Γι’ αυτό οι επερχόμενες εκλογές δεν μοιάζουν με μια απλή εναλλαγή κυβέρνησης, αλλά με βαθιά στρατηγική επιλογή: ανάμεσα σε ένα ατελές, αλλά πλουραλιστικό σύστημα και σε ένα μοντέλο διακυβέρνησης όπου οι δημοκρατικοί κανόνες μπορούν να διαβρωθούν ταχύτατα.
Σχόλιο 
: Η σλοβενική κάλπη λειτουργεί ως τεστ αντοχής για το ευρωπαϊκό φιλελεύθερο υπόδειγμα: θα επικρατήσει η κόπωση από τις ατελείς δημοκρατίες ή ο φόβος μιας ολισθηρής διολίσθησης προς το ουγγρικό παράδειγμα; Το αποτέλεσμα θα σταθμιστεί προσεκτικά σε όλες τις πρωτεύουσες της ΕΕ.
#Σλοβενία #Εκλογές #ΓιάνεζΓιάνσα #ΕΕ #Δημοκρατία #Ακροδεξιά
