Η διπλή κρίση σε Σουέζ και Στενά Ορμούζ χτυπά στον πυρήνα την ελληνική αγροτική εξωστρέφεια. Κίνδυνος απώλειας αγορών που κερδήθηκαν με δεκαετή προσπάθεια.
Η ελληνική αγροτική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σπάνιας έντασης γεωπολιτική καταιγίδα. Η αποσταθεροποίηση σε δύο κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους, τη Διώρυγα του Σουέζ και τα Στενά του Ορμούζ, απειλεί να ανατρέψει το εξαγωγικό μοντέλο που χτίστηκε τα τελευταία χρόνια σε φρούτα και λαχανικά, με αιχμή τα ακτινίδια.
Σουέζ και Ορμούζ: Διπλή παγίδα για τα ελληνικά προϊόντα
Η πρώτη εστία αστάθειας είναι η Ερυθρά Θάλασσα και το Σουέζ. Από τον Οκτώβριο 2023, οι επιθέσεις των Χούθι σε εμπορικά πλοία ανάγκασαν τις ναυτιλιακές να παρακάμψουν τη Διώρυγα, μια αρτηρία που υπό κανονικές συνθήκες διακινεί περίπου το 15% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου. Παρότι υπήρξε περίοδος ύφεσης μετά την εκεχειρία στη Γάζα, η αναζωπύρωση της έντασης με το Ιράν επανέφερε τις απειλές για κλιμάκωση στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η δεύτερη εστία είναι τα Στενά του Ορμούζ, είσοδος του Περσικού Κόλπου και βασικός δίαυλος για το εμπόριο με τις χώρες του Κόλπου. Οι προειδοποιήσεις της UKMTO για αυξημένο κίνδυνο στον Περσικό Κόλπο, τον Κόλπο του Ομάν και τα Στενά του Ορμούζ σημαίνουν ότι ο Έλληνας εξαγωγέας βλέπει ταυτόχρονα να δυσκολεύει τόσο η πρόσβαση στις αγορές της Ασίας όσο και σε εκείνες της Μέσης Ανατολής.
Με τον Σουέζ ουσιαστικά εκτός παιχνιδιού, τα πλοία με ελληνικά φρούτα και λαχανικά αναγκάζονται να κάνουν τον περίπλου της Αφρικής, προσθέτοντας 10 έως 14 ημέρες ταξιδιού. Ήδη έως τον Μάιο 2025, ο διαμετακομιστικός όγκος μέσω Σουέζ ήταν 70% χαμηλότερος από τα επίπεδα του 2023, δείγμα της κλίμακας της διαταραχής.
Χτύπημα σε χρόνο, κόστος και ανταγωνιστικότητα
Στο εμπόριο φρέσκων φρούτων, όπου η διάρκεια ζωής μετριέται σε ημέρες, αυτή η καθυστέρηση είναι συχνά καταδικαστική. Ένα κοντέινερ με ελληνικό ακτινίδιο που φτάνει καθυστερημένο στην Ινδία ή την Κίνα υποβαθμίζεται τιμολογιακά ή ακόμη και απορρίπτεται ως ακατάλληλο. Παράλληλα, το κόστος μεταφοράς εκτινάσσεται: τα φορτία προς τη Μέση Ανατολή επιβαρύνονται πλέον με επίναυλο έως και πενταπλάσιο των κανονικών ναύλων, κόστος που περνά αναπόφευκτα στην τελική τιμή.
Την ίδια στιγμή, οι ανταγωνιστές από το Νότιο Ημισφαίριο –Χιλή και Νέα Ζηλανδία– τροφοδοτούν τις ίδιες αγορές χωρίς να διέρχονται από εμπόλεμες ζώνες. Η Νέα Ζηλανδία ήδη ελέγχει πάνω από το 50% της παγκόσμιας εξαγωγικής αξίας ακτινιδίων και κερδίζει μερίδια αγοράς που η Ελλάδα κατέκτησε εκτοπίζοντας Τούρκους προμηθευτές.
Το διακύβευμα είναι μεγάλο. Το 2024, οι ελληνικές εξαγωγές φρούτων και λαχανικών ανήλθαν σε 1,85 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 7,9% σε σχέση με το 2023, με όγκο 1,79 εκατ. τόνους. Τα ακτινίδια κατέγραψαν 305 εκατ. ευρώ, ιστορικό ρεκόρ, τοποθετώντας την Ελλάδα στην πρώτη τετράδα παγκοσμίως. Οι συνολικές εξαγωγές προς τη Μέση Ανατολή ξεπερνούν τα 3 δισ. ευρώ, ενώ μόνο προς το Ιράν η αξία το 2024 υπερέβη τα 18 εκατ. ευρώ, με πάνω από 6,5 εκατ. ευρώ σε κομπόστες ροδάκινου.
Ανάγκη εθνικού σχεδίου για logistics και νέους διαδρόμους
Ο πόλεμος στο Ιράν λειτουργεί ως διπλή μέγγενη: ακριβαίνει τα αγροτικά εφόδια στην αρχή της χρονιάς και ταυτόχρονα «κόβει» κρίσιμες αγορές μέσω των θαλάσσιων διαταραχών. Χωρίς συντονισμένη παρέμβαση, το 2026 κινδυνεύει να είναι χρονιά με γεμάτα ψυγεία στην Ελλάδα αλλά άδεια ταμεία για τους παραγωγούς.
Απαιτείται ένα στοχευμένο εθνικό σχέδιο στήριξης των logistics των εξαγώγιμων αγροτικών προϊόντων: από σχήματα επιδότησης μεταφορικού ισοδύναμου για διεθνείς αποστολές που πλήττονται από την κρίση, έως διπλωματικές πρωτοβουλίες για το άνοιγμα εναλλακτικών εμπορικών διαδρόμων και την καλύτερη αξιοποίηση σιδηροδρομικών και χερσαίων οδών όπου είναι εφικτό.
Σχόλιο 
: Η κρίση σε Σουέζ και Ορμούζ αποκαλύπτει πόσο ευάλωτο είναι το ελληνικό αγροτικό εξαγωγικό μοντέλο στην γεωπολιτική. Αν δεν υπάρξει γρήγορη κρατική και κλαδική αντίδραση με εργαλεία κινδύνου, στήριξη κόστους μεταφοράς και ενεργή διπλωματία για νέους διαδρόμους, η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει στρατηγικές αγορές που κέρδισε σε βάθος δεκαετίας.
#εξαγωγές #αγροδιατροφή #Σουέζ #Ορμούζ #ΜέσηΑνατολή
