Η σύγκρουση αφηγήσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν είναι απλώς επικοινωνιακό χάος. Είναι στρατηγική. Από τη μία πλευρά, ο Donald Trump επιμένει ότι υπάρχουν «παραγωγικές συνομιλίες» και ότι μια συμφωνία είναι εφικτή. Από την άλλη, η Τεχεράνη διαψεύδει κατηγορηματικά κάθε τέτοιο ενδεχόμενο, κάνοντας λόγο για «fake news».
Το ερώτημα δεν είναι ποιος λέει ψέματα. Το ερώτημα είναι ποιος έχει κίνητρο να πει τι.
Η χρονική συγκυρία των δηλώσεων του Τραμπ δεν είναι τυχαία. Οι αναφορές σε συνομιλίες συμπίπτουν με την έναρξη της εβδομάδας στις αγορές και με έντονη μεταβλητότητα στις τιμές πετρελαίου, που έχουν κινηθεί κοντά στα υψηλά των τελευταίων ετών. Η προβολή ενός πιθανού deal λειτουργεί ως εργαλείο σταθεροποίησης, στέλνοντας σήμα αποκλιμάκωσης σε επενδυτές και καταναλωτές. Παράλληλα, δίνει πολιτικό χρόνο στην Ουάσιγκτον, τόσο για στρατιωτική προετοιμασία όσο και για εσωτερική διαχείριση του κόστους της σύγκρουσης.
Την ίδια στιγμή, η ιρανική πλευρά έχει ακριβώς το αντίθετο κίνητρο. Για την Τεχεράνη, η διατήρηση της έντασης –τουλάχιστον σε επίπεδο αντίληψης– αυξάνει την πίεση στις αγορές ενέργειας και κατ’ επέκταση στις δυτικές οικονομίες. Η άρνηση συνομιλιών δεν είναι απλώς πολιτική στάση. Είναι εργαλείο πίεσης. Όσο η αβεβαιότητα παραμένει, τόσο ενισχύεται το κόστος για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.
Το αποτέλεσμα είναι ένα συμμετρικό παιχνίδι αφήγησης. Οι ΗΠΑ προβάλλουν πιθανή αποκλιμάκωση για να ρίξουν το risk premium. Το Ιράν ενισχύει την εικόνα κλιμάκωσης για να το αυξήσει. Και οι δύο πλευρές μιλούν με στόχο τις αγορές, όχι απαραίτητα την αλήθεια.
Η πραγματικότητα, όπως συνήθως σε τέτοιες κρίσεις, βρίσκεται κάπου στη μέση. Είναι απολύτως πιθανό να υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας – άμεσοι ή έμμεσοι – μέσω τρίτων χωρών. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις ή συγκλίσεις. Στη φάση αυτή, η ύπαρξη επαφών δεν ισοδυναμεί με πρόοδο.
Σε επίπεδο στρατηγικής, οι δύο πλευρές έχουν διαφορετικά incentives. Για τις ΗΠΑ, ο πόλεμος αρχίζει να έχει πολιτικό και οικονομικό κόστος, ειδικά ενόψει εκλογών και αυξανόμενων τιμών ενέργειας. Για το Ιράν, η παράταση της σύγκρουσης μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αποτροπής, δημιουργώντας την εικόνα ότι οποιαδήποτε επίθεση θα έχει ευρύτερο και πιο επώδυνο αντίκτυπο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τεχεράνη δεν έχει κόστος. Οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές, οι ζημιές σε υποδομές και η επιδείνωση των σχέσεων με γειτονικές χώρες είναι σημαντικές. Ωστόσο, εντός του ιρανικού συστήματος υπάρχει μια εσωτερική διαμάχη: από τη μία οι πιο σκληρές γραμμές που θέλουν συνέχιση της πίεσης και από την άλλη πιο πραγματιστικές φωνές που βλέπουν περιθώριο για συμφωνία εφόσον εξασφαλιστούν εγγυήσεις.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει ακόμα φτάσει στο σημείο που θεωρεί το κόστος μεγαλύτερο από το όφελος. Και αυτό σημαίνει ότι, ανεξάρτητα από τις δηλώσεις, η σύγκρουση έχει ακόμα δρόμο.
SBC Analysis
Δεν υπάρχει «αλήθεια» στις δηλώσεις.
Υπάρχει positioning.
Οι ΗΠΑ πουλάνε αποκλιμάκωση.
Το Ιράν πουλάει αντοχή.
Οι αγορές αγοράζουν και τα δύο – και γι’ αυτό η μεταβλητότητα δεν φεύγει.
Μέχρι να υπάρξει πραγματικό deal, κάθε δήλωση είναι εργαλείο. Όχι ένδειξη λύσης.
