Ένας χρόνος μετά τους μονομερείς δασμούς Τραμπ, οι εμπορικές ροές έχουν ανακατανεμηθεί, αλλά το κόστος βαραίνει κυρίως τους ίδιους τους Αμερικανούς. Οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις παγκοσμίως αναζητούν επειγόντως νέες στρατηγικές προσαρμογής.
Η αιφνιδιαστική απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ στις 2 Απριλίου 2025 να κηρύξει την «οικονομική ανεξαρτησία» των ΗΠΑ, επιβάλλοντας δασμούς σε όλες τις χώρες του κόσμου, αποτέλεσε σημείο καμπής για το διεθνές εμπόριο. Έναν χρόνο μετά, τα στοιχεία δείχνουν βαθιά αναδιάταξη των εμπορικών ροών, έντονη αβεβαιότητα και έναν ξεκάθαρο χαμένο: τον Αμερικανό καταναλωτή.
Από το σοκ των αγορών στη μαζική αναδιάταξη εφοδιαστικών αλυσίδων
Το πακέτο των αποκαλούμενων δασμών «Ημέρας Απελευθέρωσης» προέβλεπε βασικό δασμό 10% σε όλες τις εισαγωγές προς τις ΗΠΑ και αυξημένους συντελεστές έως 50% για 85 χώρες με εμπορικό πλεόνασμα έναντι της Ουάσιγκτον. Η κίνηση ισοδυναμούσε με de facto κήρυξη εμπορικού πολέμου προς τον υπόλοιπο πλανήτη, προκαλώντας άμεσο πανικό στις αγορές και βουτιά στα χρηματιστήρια.
Η κυβέρνηση Τραμπ αναγκάστηκε λίγες ημέρες αργότερα να παγώσει για 90 ημέρες όλους τους δασμούς άνω του 10%. Το «παράθυρο» αυτό αξιοποιήθηκε από βασικούς εταίρους –ΕΕ, Βιετνάμ, Ηνωμένο Βασίλειο– για ταχεία διαπραγμάτευση διμερών συμφωνιών, με στόχο τη μείωση των επιβαρύνσεων. Η Κίνα, αντιθέτως, ενεπλάκη σε κλιμακούμενη δίνη αντιποίνων, με δασμούς που έφθασαν ακόμη και το 125%, οδηγώντας σε απότομη συρρίκνωση των κινεζικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ.
Πριν καν τεθούν πλήρως σε ισχύ τα μέτρα, οι αμερικανικές επιχειρήσεις είχαν ήδη κινηθεί επιθετικά: στο πρώτο τρίμηνο του 2025 εισήγαγαν περίπου 20% περισσότερα αγαθά σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 2022–2024, δηλαδή επιπλέον αξία γύρω στα 184 δισ. δολάρια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο χρυσός: οι ΗΠΑ εισήγαγαν σχεδόν 50 φορές τον συνήθη όγκο, κυρίως από την Ελβετία αλλά και από μη παραδοσιακούς προμηθευτές όπως το Ουζμπεκιστάν και η Ζιμπάμπουε.
Νέοι κερδισμένοι, παλιοί χαμένοι και ο λογαριασμός στα αμερικανικά νοικοκυριά
Μετά την έναρξη εφαρμογής των διαφοροποιημένων δασμών τον Αύγουστο 2025, οι εισαγωγικές ροές των ΗΠΑ άρχισαν να «τρέχουν σαν νερό» προς χώρες με χαμηλότερους συντελεστές. Η Κίνα ήταν ο μεγάλος χαμένος, με μείωση εισαγωγών κατά περίπου 66 δισ. δολάρια μεταξύ Απριλίου και Ιουλίου σε σύγκριση με προηγούμενα έτη. Ο Καναδάς είδε επίσης σημαντική πτώση προς την αμερικανική αγορά, αλλά κατόρθωσε να αναπροσανατολίσει τις εξαγωγές του αλλού, περιορίζοντας τις συνολικές απώλειες.
Κερδισμένοι αναδείχθηκαν κυρίως οι λεγόμενες «χώρες του 10%», όπως η Αυστραλία και αρκετά κράτη της Λατινικής Αμερικής. Παράλληλα, όμως, οικονομίες της Ασίας που θεωρούνται υποκατάστατα της Κίνας –Ταϊβάν, Βιετνάμ, Ταϊλάνδη– είδαν εκρηκτική αύξηση των εξαγωγών τους προς τις ΗΠΑ, ακόμη και με υψηλούς «ανταποδοτικούς» δασμούς. Μόνο η Ταϊβάν κατέγραψε επιπλέον 34 δισ. δολάρια σε εξαγωγές προς την αμερικανική αγορά σε διάστημα τεσσάρων μηνών.
Παρά τον ανασχεδιασμό των εφοδιαστικών αλυσίδων, δεν παρατηρείται ουσιαστική επαναβιομηχάνιση εντός των ΗΠΑ. Οι κλάδοι που αντέχουν είναι κυρίως όσοι εξαιρέθηκαν, όπως η πληροφορική και τα προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης. Την ίδια στιγμή, τα έσοδα των τελωνείων εκτινάχθηκαν: το 2025 το αμερικανικό δημόσιο εισέπραξε περί τα 287 δισ. δολάρια από δασμούς και συναφείς φόρους, περίπου τριπλάσια σε σχέση με προηγούμενα έτη, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 5% των συνολικών φορολογικών εσόδων.
Ωστόσο, μελέτες δείχνουν ότι το βάρος αυτών των δασμών το επωμίζονται σχεδόν εξ ολοκλήρου οι αμερικανικές επιχειρήσεις εισαγωγών –και τελικά τα νοικοκυριά, μέσω υψηλότερων τιμών, χαμηλότερων μισθών ή μειωμένης απασχόλησης. Υπολογίζεται ότι ο ετήσιος λογαριασμός για κάθε αμερικανική οικογένεια διαμορφώθηκε γύρω στα 1.000 δολάρια για το 2025.
Δικαστικές ανατροπές, εμπορική αβεβαιότητα και αναζήτηση νέων αγορών
Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ στις αρχές 2026 να ακυρώσει τη νομική βάση των αρχικών δασμών δεν έφερε ηρεμία. Αντίθετα, η αντικατάστασή τους με νέο οριζόντιο δασμό 15% και η πρόθεση της κυβέρνησης Τραμπ να βρει άλλους δρόμους για πρόσθετες επιβαρύνσεις διατηρούν το κλίμα αβεβαιότητας για εξαγωγείς και εισαγωγείς σε όλο τον κόσμο.
Οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι οι κυβερνήσεις θα αναγκαστούν να στηρίξουν ενεργά τις επιχειρήσεις τους, ώστε να διαφοροποιήσουν αγορές και εφοδιαστικές αλυσίδες πέραν των ΗΠΑ. Η αναδιάχυση του εμπορίου προς περισσότερους προορισμούς μπορεί μακροπρόθεσμα να ενισχύσει την ανθεκτικότητα, αλλά βραχυπρόθεσμα σημαίνει υψηλότερο κόστος, περίπλοκες αλυσίδες αξίας και έναν Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου ακόμη πιο δύσκολο να επιβάλει κανόνες.
Σχόλιο 
: Η μονομερής δασμολογική στρατηγική των ΗΠΑ αποδεικνύεται πολιτικά θεαματική αλλά οικονομικά αναποτελεσματική: δεν επαναφέρει παραγωγή στο εσωτερικό, μετατοπίζει την ισχύ προς εναλλακτικούς προμηθευτές στην Ασία και τη Λατινική Αμερική και λειτουργεί ως έμμεσος φόρος στα αμερικανικά νοικοκυριά. Για την Ευρώπη –και την Ελλάδα– το μήνυμα είναι σαφές: επιτάχυνση της διαφοροποίησης αγορών, επένδυση σε ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες και ενεργός ρόλος στη διαμόρφωση νέων πολυμερών κανόνων πριν παγιωθεί ένα κατακερματισμένο, γεωοικονομικά συγκρουσιακό διεθνές σύστημα.
#ΗΠΑ #δασμοί #Trump #παγκόσμιο_εμπόριο #Κίνα #ΕΕ
