Η δημόσια συμπεριφορά του Ντόναλντ Τραμπ αναζωπυρώνει τη συζήτηση για τα γηρατειά στην εξουσία και τα όρια των θεσμικών ασφαλιστικών δικλίδων. Το ερώτημα δεν είναι μόνο ιατρικό, αλλά βαθιά πολιτικό και θεσμικό.
Η συζήτηση για τη γνωστική επάρκεια του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος στα 79 του χρόνια εξακολουθεί να λαμβάνει αποφάσεις ζωής και θανάτου για εκατομμύρια ανθρώπους, έχει μετατραπεί σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα στις ΗΠΑ. Παρά τις συνεχείς διαβεβαιώσεις του ίδιου ότι έχει «εξαιρετικές» νοητικές ικανότητες και ότι έχει «αριστεύσει» σε δύσκολα τεστ, μια σειρά από δημόσια περιστατικά –από ασύνδετες παρεκβάσεις σε κρίσιμες συσκέψεις μέχρι ατυχείς δηλώσεις για ιστορικά γεγονότα– ενισχύουν τις ανησυχίες της κοινής γνώμης.
Δημόσια εικόνα, δημοσκοπήσεις και κίνδυνοι πολέμου
Σημαντικό τμήμα των Αμερικανών ψηφοφόρων, σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις, θεωρεί ότι ο πρόεδρος γίνεται ολοένα και πιο απρόβλεπτος με την ηλικία και δεν διαθέτει την απαιτούμενη οξυδέρκεια για να διαχειριστεί σύνθετες κρίσεις. Οι φόβοι αυτοί δεν είναι αφηρημένοι: συνδέονται άμεσα με την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή και τα σενάρια αμερικανικής χερσαίας επέμβασης στο Ιράν.
Η προετοιμασία σχεδόν 10.000 στρατιωτών για ενδεχόμενη ανάπτυξη στην περιοχή, ακόμη και χωρίς επίσημη κήρυξη πολέμου από το Κογκρέσο, δείχνει πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ένας πρόεδρος χρησιμοποιώντας τα περιθώρια της εκτελεστικής εξουσίας. Οι αγορές, όπως επισημαίνεται, λειτουργούν de facto ως ένας επιπλέον, άτυπος μηχανισμός φρένου: η Wall Street προσπαθεί να «τιμολογήσει» πόσο πρέπει να πέσουν οι δείκτες ώστε ο Λευκός Οίκος να κάνει πίσω.
Η 25η Τροπολογία και τα όρια των θεσμών
Θεωρητικά, το ακραίο σενάριο αντιμετωπίζεται από την 25η Τροπολογία του Συντάγματος, η οποία επιτρέπει στην αντιπρόεδρο και την πλειοψηφία του υπουργικού συμβουλίου να αφαιρέσουν προσωρινά τις εξουσίες από έναν ανίκανο πρόεδρο. Στην πράξη, όμως, ο μηχανισμός αυτός έχει χρησιμοποιηθεί μόνο για βραχύχρονες, προγραμματισμένες ιατρικές επεμβάσεις, με τη συναίνεση του ίδιου του προέδρου.
Η ιστορία δείχνει ότι η πραγματική ισχύς των θεσμικών ασφαλιστικών δικλίδων εξαρτάται από τη βούληση του στενού κύκλου εξουσίας να αναγνωρίσει και να αποκαλύψει την αλήθεια. Από τον Τζον Κένεντι, που λάμβανε ισχυρά φάρμακα κατά την κρίση των πυραύλων στην Κούβα, μέχρι τον Ουίνστον Τσόρτσιλ και τους Βρετανούς πρωθυπουργούς της ύστερης ηλικίας, οι πολίτες σπάνια είχαν πλήρη εικόνα για την υγεία των ηγετών τους την ώρα της κρίσης.
Οικογενειακά διλήμματα και πολιτική ευθύνη
Η αρθρογράφος παρομοιάζει το πρόβλημα με το βαθιά ανθρώπινο δίλημμα των παιδιών ηλικιωμένων γονιών: πότε αφαιρείς τα κλειδιά του αυτοκινήτου από κάποιον που ίσως δεν είναι πια ασφαλής στο τιμόνι; Η αγωνία να μην παρέμβεις πρόωρα, προκαλώντας οργή και άρνηση, συγκρούεται με τον φόβο ότι κάθε καθυστέρηση αυξάνει τον κίνδυνο ενός μοιραίου ατυχήματος.
Στο πολιτικό επίπεδο, οι ίδιες συναισθηματικές δυνάμεις –φόβος, αφοσίωση, πίστη στον ηγέτη– κάνουν ακόμη δυσκολότερη την ενεργοποίηση των θεσμικών φρένων. Συνεργάτες που έχουν επενδύσει καριέρες και ταυτότητα στην επιτυχία ενός προέδρου διστάζουν να τον εκθέσουν, ακόμη και όταν τα διακυβεύματα είναι παγκόσμια: από τον κίνδυνο γενικευμένου πολέμου μέχρι την επισιτιστική ασφάλεια δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων που εξαρτώνται από τις ενεργειακές ροές στον Περσικό Κόλπο.
Χωρίς διαφανείς διαδικασίες ελέγχου της υγείας και της γνωστικής κατάστασης των ηγετών, αλλά και χωρίς πολιτική κουλτούρα που να επιτρέπει την έγκαιρη παρέμβαση, οι κοινωνίες κινδυνεύουν να βρεθούν, όπως γράφεται χαρακτηριστικά, σαν επιβάτες σε ένα φορτηγό που τρέχει ανεξέλεγκτα, με οδηγό έναν ηγέτη που ίσως δεν έχει πια τον έλεγχο – και κανείς δεν τολμά να του πάρει το τιμόνι.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Τραμπ αναδεικνύει το πιο σκοτεινό κενό της προεδρικής δημοκρατίας: δεν αρκεί η κάλπη για να διασφαλίσει την ικανότητα του ηγέτη, όταν η βιολογική φθορά και η συγκέντρωση εξουσίας συναντώνται. Χωρίς θεσμικά υποχρεωτικές, ανεξάρτητες αξιολογήσεις υγείας και πραγματικά εφαρμόσιμες διαδικασίες απομάκρυνσης, η παγκόσμια ασφάλεια μένει όμηρος της σιωπής και της αυλής κάθε προέδρου.
#ΗΠΑ #Trump #Προεδρία #25ηΤροπολογία #Γεωπολιτική
