Η σκληρή καταδίκη των αμερικανοϊσραηλινών πληγμάτων στο Ιράν από τη Μαδρίτη και η απαγόρευση χρήσης ισπανικών βάσεων από τις ΗΠΑ προκαλούν πρωτοφανή ένταση στις διμερείς σχέσεις. Οι απειλές Τραμπ για διακοπή εμπορίου ανοίγουν νέο μέτωπο ρήξης στις διατλαντικές ισορροπίες.
Η πολεμική σύγκρουση στο Ιράν μετατρέπεται σε μείζονα διπλωματική κρίση ανάμεσα σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ισπανία, αποκαλύπτοντας βαθιές διαφορές για το διεθνές δίκαιο, τον ρόλο του ΝΑΤΟ και τα όρια της διατλαντικής αλληλεγγύης. Οι ιδιαίτερα αιχμηρές δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ και η σκληρή απάντηση της Μαδρίτης δημιουργούν ένα επικίνδυνο προηγούμενο μέσα στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Η κλιμάκωση Τραμπ και η ρήξη με τη Μαδρίτη
Κατά τη συνάντησή του στον Λευκό Οίκο με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ο Αμερικανός πρόεδρος εξαπέλυσε πρωτοφανή επίθεση κατά της Ισπανίας, δηλώνοντας ότι «η Ισπανία ήταν απαράδεκτη» και απειλώντας ότι «θα διακόψουμε κάθε εμπόριο» με τη χώρα. Αφορμή στάθηκε η ξεκάθαρη αντίθεση της Μαδρίτης στα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα στο Ιράν, την οποία εξέφρασε εντονότερα από κάθε άλλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα.
Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε τις επιθέσεις «μαζική παραβίαση του διεθνούς δικαίου» και προχώρησε σε ένα βαρύτατο πολιτικό βήμα: απαγόρευσε τη χρήση των δύο κοινών αμερικανοϊσπανικών βάσεων στην Ανδαλουσία για επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Σε βιντεομήνυμά του, επανέλαβε ότι «λέμε όχι στην παραβίαση του διεθνούς δικαίου, που προστατεύει όλους μας, ιδίως τους αμάχους», κατηγορώντας έμμεσα την Ουάσιγκτον ότι παίζει «ρώσικη ρουλέτα με τη μοίρα εκατομμυρίων ανθρώπων».
Η στάση αυτή, αν και ριψοκίνδυνη διπλωματικά, φαίνεται να βρίσκει στήριξη στην ισπανική κοινωνία. Πολίτες που μίλησαν σε διεθνή μέσα υπογράμμισαν ότι η κυβέρνηση απλώς είναι συνεπής στη γραμμή της μη αυτόματης υποταγής στις αμερικανικές επιλογές και στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου, εκφράζοντας παράλληλα απογοήτευση για τον ρόλο της Γερμανίας.
Ευρωπαϊκές ισορροπίες, ΝΑΤΟ και όρια των αμερικανικών απειλών
Ιδιαίτερα επικριτική υπήρξε η Μαδρίτη και για τη στάση του Φρίντριχ Μερτς στην Ουάσιγκτον. Ο Γερμανός καγκελάριος, αντί να υπερασπιστεί δημόσια την Ισπανία, περιορίστηκε να χαρακτηρίσει τα πλήγματα στο Ιράν «νομικό δίλημμα» και διαβεβαίωσε τον Τραμπ ότι η Ισπανία θα πιεστεί να αυξήσει τη συνεισφορά της στο ΝΑΤΟ. Μόνο εκ των υστέρων προειδοποίησε ότι η ΕΕ θα αντιδράσει σε τυχόν αμερικανικά τιμωρητικά μέτρα.
Ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Άλμπαρες συνέκρινε επικριτικά τον Μερτς με τις προκατόχους του, Άνγκελα Μέρκελ και Όλαφ Σολτς, σημειώνοντας ότι επί των προηγούμενων κυβερνήσεων υπήρχε «σαφώς πιο φιλοευρωπαϊκό πνεύμα». Η δήλωση αυτή δείχνει ότι η κρίση δεν είναι διμερής, αλλά αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της ευρωπαϊκής συνοχής απέναντι στις ΗΠΑ.
Παρά την ένταση της ρητορικής, Ισπανοί αναλυτές θεωρούν ότι ένα πραγματικό εμπορικό διαζύγιο ΗΠΑ–Ισπανίας είναι απίθανο. Η εμπορική πολιτική αποτελεί αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι των εθνικών κυβερνήσεων, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε αμερικανική κύρωση κατά της Ισπανίας θα πυροδοτούσε αυτομάτως ευρωπαϊκά αντίμετρα. Έτσι, οι απειλές Τραμπ εκλαμβάνονται περισσότερο ως «σοβαρή προειδοποίηση» και μέσο πίεσης, παρά ως ρεαλιστικό σχέδιο πλήρους ρήξης.
Ωστόσο, η υπόθεση αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα: η σύγκρουση στο Ιράν λειτουργεί ως επιταχυντής υπαρχουσών ρωγμών μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, αλλά και στο εσωτερικό της ίδιας της ΕΕ, ανάμεσα σε χώρες που προτάσσουν την ατλαντική συμμαχία και σε εκείνες που επενδύουν περισσότερο στην αυτονομία και την αυστηρή προσήλωση στο διεθνές δίκαιο.
Σχόλιο 
: Η κόντρα Τραμπ–Σάντσεθ δείχνει ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν αναδιαμορφώνει μόνο τη Μέση Ανατολή, αλλά και τον χάρτη των διατλαντικών σχέσεων. Η Ισπανία δοκιμάζει τα όρια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, ενώ η Ουάσιγκτον χρησιμοποιεί το εμπόριο και το ΝΑΤΟ ως εργαλεία πολιτικής πίεσης. Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν η ΕΕ θα μπορέσει να διατηρήσει ενιαία φωνή ή αν θα διολισθήσει σε μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων απέναντι στις αμερικανικές στρατιωτικές επιλογές.
#ΗΠΑ #Ισπανία #Ιράν #Trump #Sanchez #ΕΕ #ΝΑΤΟ #διεθνεςδικαιο
