Η Αζάρ Ναφισί περιγράφει έναν λαό παγιδευμένο ανάμεσα σε ξένους βομβαρδισμούς και εγχώρια καταστολή, που ωστόσο δεν παραιτείται. Η ιρανική πολιτιστική ταυτότητα λειτουργεί ως αντίβαρο στη βαρβαρότητα του πολέμου και του καθεστώτος.
Το Ιράν βιώνει, σύμφωνα με την Ιρανοαμερικανίδα συγγραφέα Αζάρ Ναφισί, τη σκληρότερη περίοδο των τελευταίων 47 ετών. Χιλιάδες νεκροί, καταστροφικοί βομβαρδισμοί στην Τεχεράνη, φόβος για «όξινη βροχή» και ένα καθεστώς που συνεχίζει να τρομοκρατεί τους πολίτες του, συνθέτουν ένα τοπίο διπλής βίας: από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν και από την ίδια την Ισλαμική Δημοκρατία.
Λαός ανάμεσα σε ξένο πόλεμο και εσωτερική καταστολή
Η Ναφισί περιγράφει μια κοινωνία που όχι μόνο βομβαρδίζεται, αλλά και παραμένει υπό συνεχή εσωτερική πολιορκία. Οι Φρουροί της Επανάστασης εξακολουθούν να περιπολούν στους δρόμους, να συλλαμβάνουν, να ξυλοκοπούν και να σκοτώνουν διαδηλωτές. Μόλις έναν μήνα πριν, χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους της Τεχεράνης διαμαρτυρόμενοι κατά των Φρουρών, γνωρίζοντας ότι διακινδυνεύουν τη ζωή τους.
Οι εικόνες αυτών των διαδηλώσεων –γυναίκες που πετούν τα υποχρεωτικά μαντίλια, τραγούδι και χορός κάτω από τις σφαίρες– συμπυκνώνουν, κατά τη συγγραφέα, το σύνθημα «Γυναίκα, ζωή, ελευθερία». Η ίδια το θεωρεί την πιο καθαρή έκφραση του ιρανικού πνεύματος, ενός πνεύματος που επιμένει στην αξιοπρέπεια ακόμη και μέσα στην πιο ωμή βία.
Μετά το ξέσπασμα του πολέμου, οι Ιρανοί βρίσκονται σε σχεδόν πλήρη απομόνωση: περιορισμένη πρόσβαση στο διαδίκτυο, σημεία ελέγχου σε όλη την πρωτεύουσα, φυλακές υπερπλήρεις, με ανεπαρκή σίτιση, και οικογένειες κρατουμένων σε πλήρη «μαύρη τρύπα» πληροφόρησης. Η Ναφισί μιλά για έναν υπαρξιακό αγώνα για ελευθερία, που δεν είναι απλώς πολιτικό αίτημα αλλά ζήτημα επιβίωσης.
Η μνήμη, ο πολιτισμός και η διεθνής ευθύνη
Παρά το σκοτάδι, η συγγραφέας αρνείται να εγκαταλείψει την ελπίδα. Θυμίζει ότι από την αρχή της Ισλαμικής Επανάστασης, όταν ο Αγιατολάχ Χομεϊνί επέβαλε τη μαντίλα, χιλιάδες γυναίκες κατέβηκαν στους δρόμους με το σύνθημα: «Η ελευθερία δεν είναι ούτε ανατολική ούτε δυτική. Η ελευθερία είναι οικουμενική». Για τη Ναφισί, αν δεχθούμε αυτή την αρχή, τότε η δημοκρατική μετεξέλιξη του Ιράν δεν είναι εσωτερική υπόθεση, αλλά παγκόσμιο στοίχημα που αφορά από το Λονδίνο μέχρι το Σουδάν.
Η ίδια προειδοποιεί, επικαλούμενη τον Σολ Μπέλοου, ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις δημοκρατίες είναι η «ύπνωση της συνείδησης» και η ατροφία της ευαισθησίας. Ο πόλεμος στο Ιράν λειτουργεί έτσι ως καθρέφτης για τη Δύση: υπενθυμίζει ότι η ελευθερία δεν ταυτίζεται με άνεση και ασφάλεια, αλλά προϋποθέτει διαρκή εγρήγορση.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή την αφήγηση έχει ο ιρανικός πολιτισμός. Ο πατέρας της Ναφισί τής έλεγε πως το Ιράν, αρχαία χώρα που έχει πολλές φορές κατακτηθεί και ισοπεδωθεί, επιβιώνει χάρη στην ποίηση, τη λογοτεχνία και την πολιτιστική κληρονομιά του. Από τα ποιήματα του Χαφέζ και του Σααντί μέχρι τον Φερντοουσί, η καθημερινή παρουσία της ποίησης –ακόμη και σε αυτοκόλλητα φορτηγών– συγκροτεί μια άυλη αλλά πανίσχυρη συνέχεια, που ούτε το καθεστώς ούτε οι βόμβες μπορούν να καταστρέψουν.
Η Ναφισί καταλήγει με μια προσωπική μνήμη: τη φοιτήτριά της Ραζιέ, μια νεαρή μουσουλμάνα που δεν είχε φύγει ποτέ από το Ιράν, αλλά «ερωτεύτηκε» τη λογοτεχνία του Χένρι Τζέιμς και τις ανεξάρτητες γυναίκες ηρωίδες του. Η Ραζιέ φυλακίστηκε και εκτελέστηκε από το καθεστώς. Για τη συγγραφέα, η ιστορία της συμβολίζει το τίμημα της ελευθερίας στο Ιράν και υπενθυμίζει σε όσους ζουν σε δημοκρατίες ότι η ζωή είναι συχνά «ενοχλητική» – αλλά ακόμη και τότε, μπορεί να γεννήσει ελπίδα.
Σχόλιο 
: Το κείμενο της Ναφισί λειτουργεί ως προειδοποίηση προς τη Δύση: η συρρίκνωση της ευαισθησίας απέναντι στην ιρανική τραγωδία δεν είναι απλώς ηθικό έλλειμμα, αλλά πολιτικός κίνδυνος. Η επιμονή της ιρανικής κοινωνίας στην ελευθερία, παρά τον πόλεμο και την καταστολή, δείχνει ότι η πραγματική ισχύς των καθεστώτων είναι περιορισμένη μπροστά στη μακρά διάρκεια της μνήμης και του πολιτισμού. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η ιρανική υπόθεση δεν είναι μακρινή: είναι τεστ για το αν οι δημοκρατίες θα υπερασπιστούν στην πράξη τις αξίες που επικαλούνται.
#Ιράν #ΜέσηΑνατολή #ΑνθρώπιναΔικαιώματα #Πόλεμος
