Μια viral ομιλία Ιρλανδού βουλευτή άνοιξε ξανά τη συζήτηση για τις ομοιότητες ανάμεσα στα ιρλανδικά και τα καραϊβικά αγγλικά. Πίσω από τις προφορές, όμως, κρύβεται ένα βαθύτερο αποικιακό παρελθόν.
Μια φαινομενικά συνηθισμένη τοποθέτηση του Τόμας Γκουλντ, βουλευτή του Σιν Φέιν, στο ιρλανδικό κοινοβούλιο εξελίχθηκε σε διαδικτυακό φαινόμενο, όταν χρήστες στα κοινωνικά δίκτυα σχολίασαν ότι «ακούγεται σαν Τζαμαϊκανός». Η αντίδραση ήταν ιδιαίτερα έντονη στις κοινότητες τζαμαϊκανής διασποράς, τροφοδοτώντας μια παλιά συζήτηση: πόσο βαθιές είναι οι γλωσσικές συγγένειες ανάμεσα στην Ιρλανδία και την Καραϊβική;
Οι πραγματικές ρίζες των ομοιοτήτων
Ο Χιούμπερτ Ντεβόνις, ομότιμος καθηγητής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο των Δυτικών Ινδιών, προειδοποιεί ότι ο δημοφιλής μύθος περί άμεσης ιρλανδικής επιρροής στα τζαμαϊκανά αγγλικά είναι υπεραπλουστευτικός. Υπενθυμίζει ότι η γένεση της τζαμαϊκανής αγγλικής επηρεάστηκε κυρίως από τέσσερις πηγές αγγλικών της Βρετανικής νήσου: την ομιλία συμβολαίων υπηρετών στην Αγία Χριστίνα και τα Μπαρμπέιντος πριν από την κατάκτηση της Τζαμάικα το 1655, τους εργάτες από τη νοτιοδυτική Αγγλία και το Μόνμουθσαϊρ τον 17ο αιώνα και, αργότερα, τους Σκωτσέζους επιστάτες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπάρχουν επαρκείς ιστορικές ενδείξεις για μαζική παρουσία Ιρλανδών στην Τζαμάικα στις κρίσιμες πρώιμες περιόδους. Αντιθέτως, η γλωσσική ανάλυση δείχνει συγκέντρωση χαρακτηριστικών από το Σόμερσετ, την Ανατολική Αγγλία και το Μόνμουθσαϊρ. Ακόμη και στο Μονσεράτ, αποικία που συχνά περιγράφεται ως «ιρλανδική», έρευνα του καθηγητή Τζον Σ. Γουέλς δεν εντόπισε ανιχνεύσιμη επίδραση ιρλανδικών αγγλικών στο τοπικό κρεολικό ιδίωμα.
Πολλοί Ιρλανδοί που εκτοπίστηκαν τον 17ο αιώνα μιλούσαν κυρίως γαελική ιρλανδική, όχι αγγλικά, περιορίζοντας περαιτέρω τη δυνητική τους γλωσσική επιρροή. Παρ’ όλα αυτά, ο Ντεβόνις αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ακουστές ομοιότητες: συγκεκριμένα φωνήεντα – όπως αυτά στις λέξεις «cake» και «cut» – και η μελωδία της πρότασης, όπου η κατάληξη δεν έχει την τυπική πτωτική χροιά της τυποποιημένης βρετανικής αγγλικής.
Μύθοι ταυτότητας και κληρονομιά της αποικιοκρατίας
Το ενδιαφέρον, τονίζει ο Ντεβόνις, δεν είναι μόνο γλωσσολογικό αλλά βαθιά πολιτικό και ιστορικό. Στην τζαμαϊκανή δημόσια σφαίρα, η ιδέα του «out of many, one» καλλιεργεί μια έντονη επιθυμία σύνδεσης με το ευρωπαϊκό τμήμα της κληρονομιάς. Οι Ιρλανδοί, ως μια «μη τυπική» αλλά ευρωπαϊκή ταυτότητα, λειτουργούν ως πιο «αποδεκτό» σημείο αναφοράς για τις ιδιαιτερότητες της τζαμαϊκανής προφοράς, σε σύγκριση με την αφρικανική ρίζα, η οποία συχνά υποτιμάται στο λαϊκό φαντασιακό.
Χαρακτηριστικό είναι ότι ο ενθουσιασμός για την ομοιότητα των προφορών προήλθε κυρίως από Τζαμαϊκανούς και τη διασπορά τους, όχι από την Ιρλανδία. Η δυναμική των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μετέτρεψε αυτή τη συζήτηση σε θέμα στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, λειτουργώντας ως καθρέφτης των αποικιακών μύθων που εξακολουθούν να διαμορφώνουν την αυτοαντίληψη πρώην αποικιών.
Η ερευνήτρια Τάριν Χέρλι Χολ, που μελετά τη γλωσσική ποικιλότητα στα Μπαρμπέιντος, εντοπίζει παρόμοια μοτίβα στις συγκρίσεις ανάμεσα σε ουαλική και μπαρμπαντιανή προφορά. Η ιστορική εγκατάσταση πληθυσμών από τη νότια Αγγλία, με συμμετοχή Ιρλανδών και Ουαλών, εξηγεί κοινά φωνητικά χαρακτηριστικά, όπως η προφορά των φωνηέντων σε λέξεις τύπου «right», «nice» ή η σύντομη «a» σε «class» και «laugh». Επισημαίνει επίσης ότι τόσο τα ιρλανδικά όσο και τα τζαμαϊκανά αγγλικά τείνουν να προφέρουν το «th» σε «three» και «though» σχεδόν ως «tree» και «dough».
Πέρα από τις τεχνικές λεπτομέρειες, η υπόθεση Γκουλντ φωτίζει την κληρονομιά της βρετανικής αυτοκρατορίας. Η Ιρλανδία, υπό βρετανική κυριαρχία έως το 1922, και η Τζαμάικα, αποικία φυτείας από το 1655, βρέθηκαν στο ίδιο αποικιακό τροχιά, τροφοδοτούμενες από μετακινήσεις πληθυσμών της νοτιοδυτικής και δυτικής Αγγλίας. Η τζαμαϊκανή ομιλία αναδύθηκε από αυτό το βίαιο χωνευτήρι δουλείας, καταναγκαστικής εργασίας και γλωσσικής δημιουργικότητας των υποδουλωμένων Αφρικανών.
Η γοητεία που ασκεί σήμερα μια «περίεργα οικεία» προφορά δείχνει ότι οι μνήμες της αυτοκρατορίας επιβιώνουν όχι μόνο στα αρχεία αλλά και στον ήχο της φωνής – και ότι οι ευρωπαϊκές ρίζες εξακολουθούν συχνά να προβάλλονται σε βάρος των αφρικανικών. Στην εποχή των social media, οι προφορές κουβαλούν ισχύ, μύθο και ταυτότητα, ενώ η ανάγκη ερμηνείας τους γίνεται η ίδια πολιτική πράξη.
Σχόλιο 
: Η ιστορία της ομιλίας Γκουλντ υπενθυμίζει ότι η αποικιοκρατία δεν αφήνει μόνο οικονομικά και θεσμικά αποτυπώματα, αλλά και ηχητικά. Οι σημερινές πολιτικές συζητήσεις γύρω από τη φυλή, την ταυτότητα και τη μνήμη της αυτοκρατορίας κωδικοποιούνται ακόμη και στις πιο λεπτές αποχρώσεις της προφοράς, αναδεικνύοντας πόσο επίκαιρη παραμένει η κριτική ματιά στην αποικιακή κληρονομιά.
#Ιρλανδία #Τζαμάικα #Αποικιοκρατία #Γλώσσα #Καραϊβική
