Η σύγκρουση Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν δεν είναι μόνο γεωπολιτική. Είναι και ενεργειακή. Σε έναν κόσμο όπου το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο καθορίζουν τις ισορροπίες ισχύος, η Ευρώπη βρίσκεται ξανά στη θέση του πιο εκτεθειμένου παίκτη.
Ο πόλεμος ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν έχει παρουσιαστεί από πολλούς ως μια σύγκρουση ιδεολογίας, θρησκείας και γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Στην πραγματικότητα όμως, πίσω από τα συνθήματα και τη ρητορική, υπάρχει μια πιο παλιά και πιο απλή ιστορία. Η ιστορία της ενέργειας.
Οι αγορές δεν λειτουργούν με ιδεολογικά σύμβολα. Λειτουργούν με τιμές. Και αυτές τις ημέρες οι τιμές της ενέργειας ανεβαίνουν.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια έχουν μετατραπεί σε μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές δυνάμεις του πλανήτη. Η επανάσταση του σχιστολιθικού φυσικού αερίου εκτόξευσε την παραγωγή και μετέτρεψε τη χώρα από καθαρό εισαγωγέα ενέργειας σε έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Το LNG που φεύγει από τα αμερικανικά λιμάνια κατευθύνεται πλέον προς την Ευρώπη, την Ασία και κάθε αγορά που χρειάζεται ενεργειακές προμήθειες. Σε έναν κόσμο γεμάτο γεωπολιτική ένταση, αυτά τα φορτία αποκτούν όλο και μεγαλύτερη αξία.
Το Ιράν βρίσκεται δίπλα σε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά σημεία του πλανήτη: το Στενό του Ορμούζ. Από αυτό το θαλάσσιο πέρασμα μεταφέρεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.
Όταν η περιοχή βυθίζεται σε σύγκρουση, οι αγορές αντιδρούν ακαριαία. Οι τιμές πετρελαίου ανεβαίνουν, τα ασφάλιστρα των πλοίων αυξάνονται και η αβεβαιότητα μετατρέπεται σε οικονομικό κόστος.
Σε αυτή την εξίσωση όμως υπάρχει ένας παίκτης που βρίσκεται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση: η Ευρώπη.
Η ευρωπαϊκή οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενη ενέργεια. Σχεδόν όλο το πετρέλαιο που καταναλώνει προέρχεται από το εξωτερικό, ενώ μεγάλο μέρος του φυσικού αερίου φτάνει στην ήπειρο με τη μορφή υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Όταν η Μέση Ανατολή μπαίνει σε τροχιά σύγκρουσης, η Ευρώπη αναγκάζεται να πληρώσει υψηλότερες τιμές για την ενέργεια που χρειάζεται. Αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερο κόστος για τη βιομηχανία, υψηλότερους λογαριασμούς για τα νοικοκυριά και αυξημένες πληθωριστικές πιέσεις.
Το πραγματικό ερώτημα για τις αγορές βρίσκεται αλλού. Τι θα συμβεί αν η κρίση επηρεάσει σοβαρά τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ;
Από εκεί περνά περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Ένα σοβαρό μπλοκάρισμα θα μπορούσε να προκαλέσει ενεργειακό σοκ αντίστοιχο με εκείνο των πετρελαϊκών κρίσεων της δεκαετίας του 1970.
Ήδη ασφαλιστικές εταιρείες εξετάζουν περιορισμούς για πλοία που διασχίζουν την περιοχή, γεγονός που αυξάνει ακόμη περισσότερο το κόστος μεταφοράς.
Σε έναν κόσμο όπου η ενέργεια είναι βασικό εργαλείο ισχύος, κάθε γεωπολιτική κρίση μετακινεί τεράστιες ποσότητες πλούτου από τη μία οικονομία στην άλλη.
Και σε αυτή τη συγκυρία, η Ευρώπη μοιάζει να βρίσκεται στη δυσκολότερη θέση. Εξαρτημένη από εισαγωγές ενέργειας και ευάλωτη στις διακυμάνσεις των αγορών.
Η πραγματική λύση βρίσκεται στην ενεργειακή αυτονομία και στη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας. Αλλά αυτή είναι μια μετάβαση που χρειάζεται χρόνο.
Μέχρι τότε, κάθε φορά που η Μέση Ανατολή φλέγεται, ο ενεργειακός λογαριασμός της Ευρώπης θα συνεχίζει να μεγαλώνει.
