Ο πρόεδρος Καρόλ Ναβρότσκι ασκεί βέτο στο πολωνικό σκέλος του προγράμματος SAFE, παγώνοντας πρόσβαση σε 43,7 δισ. ευρώ. Η σύγκρουση με την κυβέρνηση Τούσκ βαθαίνει ενόψει των εκλογών του 2027.
Σε μια κίνηση με βαριές πολιτικές και γεωστρατηγικές συνέπειες, ο πρόεδρος της Πολωνίας Καρόλ Ναβρότσκι ανακοίνωσε ότι θα ασκήσει βέτο στη νομοθεσία που καθόριζε τον τρόπο αξιοποίησης των 43,7 δισ. ευρώ που αναλογούν στη χώρα από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα δανείων για εξοπλισμούς SAFE (Security Action for Europe). Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τούσκ δεν διαθέτει την απαιτούμενη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο για να υπερκεράσει το βέτο, με αποτέλεσμα η σύγκρουση προέδρου – πρωθυπουργού να εισέρχεται σε νέα, οξύτερη φάση.
Η ουσία του προγράμματος SAFE και τα πολωνικά διακυβεύματα
Το SAFE προβλέπει χαμηλότοκα, μακροπρόθεσμα δάνεια με δεκαετή περίοδο χάριτος στο κεφάλαιο, τα οποία αντλούνται από τις αγορές μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Για χώρες με τεράστιες ανάγκες εξοπλισμών, όπως η Πολωνία που φέτος σχεδιάζει να δαπανήσει 4,8% του ΑΕΠ στην άμυνα, το κόστος δανεισμού μέσω Βρυξελλών είναι αισθητά χαμηλότερο από τον εθνικό δανεισμό.
Η Βαρσοβία είναι η μόνη πρωτεύουσα όπου το SAFE έχει μετατραπεί σε μείζον πολιτικό πεδίο αντιπαράθεσης. Σύμφωνα με την Κομισιόν, σχεδόν όλο το συνολικό πακέτο των 150 δισ. ευρώ έχει ήδη δεσμευθεί από τα κράτη-μέλη, τα οποία ζητούν επιπλέον πόρους. Η πολωνική κυβέρνηση είχε σχεδιάσει να αξιοποιήσει τα δάνεια όχι μόνο για καθαρά στρατιωτικές προμήθειες, αλλά και για ενίσχυση της Συνοριοφυλακής, της αστυνομίας και για αναβάθμιση κρίσιμων υποδομών.
Μετά το βέτο, η κατανομή των 43,7 δισ. ευρώ προς την Πολωνία τυπικά παραμένει διασφαλισμένη, ωστόσο χωρίς το εθνικό νομοθετικό πλαίσιο οι όροι αξιοποίησης των πόρων θα είναι σαφώς πιο άκαμπτοι, περιορίζοντας την ευελιξία της κυβέρνησης Τούσκ.
Επιχειρήματα Ναβρότσκι και η πρόταση για χρυσό της κεντρικής τράπεζας
Ο Ναβρότσκι, ευθυγραμμισμένος με το εθνικολαϊκιστικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) που τον στηρίζει, κατήγγειλε το SAFE ως «μαζικό ξένο δάνειο» διάρκειας 45 ετών σε ξένο νόμισμα, με πιθανό κόστος τόκων έως 180 δισ. ζλότι (περίπου 42 δισ. ευρώ). Υποστήριξε ότι η Πολωνία κινδυνεύει να καταβάλει σε τόκους ποσό αντίστοιχο της ονομαστικής αξίας του δανείου, προς όφελος δυτικών τραπεζών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
Παράλληλα προειδοποίησε ότι, μέσω της αρχής της αιρεσιμότητας, οι Βρυξέλλες θα μπορούσαν να παγώσουν μονομερώς τη χρηματοδότηση, ενώ η Πολωνία θα συνέχιζε να αποπληρώνει το χρέος: «Η ασφάλεια υπό όρους δεν είναι ασφάλεια. Η ασφάλεια της Πολωνίας δεν μπορεί να εξαρτάται από αποφάσεις που λαμβάνονται αλλού», τόνισε, δηλώνοντας ότι δεν θα υπογράψει ποτέ νόμο που, κατά την άποψή του, πλήττει «κυριαρχία, ανεξαρτησία και οικονομική και στρατιωτική ασφάλεια».
Ως εναλλακτική, ο πρόεδρος επανέφερε την πρόταση να χρηματοδοτηθούν οι εξοπλισμοί μέσω των τεράστιων αποθεμάτων χρυσού της κεντρικής τράπεζας (NBP), η οποία διαθέτει 550 τόνους και καταγράφει, σύμφωνα με τον διοικητή Άνταμ Γκλαπίνσκι, περί τα 197 δισ. ζλότι σε «ανέ realised κέρδη» από την άνοδο της αξίας του χρυσού. Τα κέρδη αυτά θα διοχετεύονταν σε έναν ειδικό «Ταμείο Επενδύσεων για την Άμυνα», εν μέρει μέσω μείωσης της συμμετοχής του χρυσού στο χαρτοφυλάκιο της NBP.
Οξεία πολιτική αντιπαράθεση ενόψει εκλογών
Η κυβέρνηση Τούσκ αντιμετωπίζει την κίνηση ως μείζονα υπονόμευση της εθνικής ασφάλειας. Ο πρωθυπουργός αντέδρασε σκληρά, δηλώνοντας ότι ο πρόεδρος «έχασε την ευκαιρία να φερθεί ως πατριώτης» και προανήγγειλε έκτακτη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου για την απάντηση της κυβέρνησης. Υπουργοί μίλησαν ακόμη και για «εθνική προδοσία», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι είχε προειδοποιήσει δημοσίως ότι, αν προχωρήσει το βέτο, κάθε όπλο που θα αγοραζόταν με SAFE θα έπρεπε να φέρει την ένδειξη «ο πρόεδρος Ναβρότσκι δεν ήθελε να σου το δώσει».
Απέναντι στον πρόεδρο τάσσεται και η στρατιωτική ηγεσία: ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ Βίεσλαβ Κουκούλα είχε χαρακτηρίσει το SAFE «game changer» για τον πολωνικό στρατό. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι σχεδόν όλα τα κονδύλια θα κατευθύνονταν σε εγχώριες αμυντικές βιομηχανίες, δημιουργώντας θέσεις εργασίας και τόνωση της ανάπτυξης.
Η αντιπαράθεση εξελίσσεται στο φόντο των εκλογών του 2027, όπου το PiS ελπίζει να ανακτήσει την εξουσία, πιθανόν μέσω συμμαχίας με την ακροδεξιά Συνομοσπονδία και ακόμη πιο ακραίους εταίρους. Το βέτο στο SAFE αναδεικνύεται έτσι όχι μόνο σε διαφωνία για τον τρόπο χρηματοδότησης της άμυνας, αλλά σε σύγκρουση για τον ίδιο τον στρατηγικό προσανατολισμό της Πολωνίας εντός της ΕΕ.
Σχόλιο 
: Το βέτο Ναβρότσκι λειτουργεί ως stress test για την ικανότητα της ΕΕ να διαμορφώσει κοινή αμυντική πολιτική: αποκαλύπτει πώς οι εθνικές πολιτικές συγκρούσεις μπορούν να ακυρώσουν εργαλεία φθηνής χρηματοδότησης, να αποδυναμώσουν την αποτρεπτική ισχύ της Ένωσης και να καταστήσουν τα κράτη-μέλη πιο εκτεθειμένα σε δημοσιονομικούς και γεωπολιτικούς κινδύνους.
#Πολωνία #ΕΕ #Άμυνα #SAFE #Τούσκ #Ναβρότσκι
