Ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν έχει προκαλέσει βαθιά, υλική διαταραχή στις αγορές ενέργειας. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη και μια γρήγορη παύση των εχθροπραξιών δεν αρκεί για να επαναφέρει άμεσα τις τιμές πετρελαίου και καυσίμων.
Παρά τις διαβεβαιώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι ο πόλεμος με το Ιράν θα λήξει γρήγορα και ότι οι αυξημένες τιμές καυσίμων είναι «προσωρινές», η πραγματικότητα των διεθνών αγορών δείχνει το αντίθετο. Η διακοπή των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ, οι στοχευμένες επιθέσεις σε υποδομές και η γεωπολιτική αβεβαιότητα δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί να διατηρήσει τις τιμές του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα για μήνες.
Υλικές ζημιές, μπλοκαρισμένα τάνκερ και εύθραυστη προσφορά
Η κρίση στον Περσικό Κόλπο έχει πλέον μετατραπεί από συγκυριακό σοκ σε δομική διαταραχή της προσφοράς. Τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου, είναι ουσιαστικά κλειστά για πάνω από μία εβδομάδα, δημιουργώντας συσσώρευση δεκάδων τάνκερ και στις δύο πλευρές. Αναλυτές υπολογίζουν ότι μόνο για να εκκαθαριστεί αυτό το «μποτιλιάρισμα» θα χρειαστούν τουλάχιστον δύο εβδομάδες, ακόμη και αν οι ροές επανεκκινούσαν άμεσα.
Παράλληλα, η παραγωγή έχει διακοπεί ή περιοριστεί σε χώρες όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Ιράκ και η Σαουδική Αραβία, καθώς οι αποθηκευτικοί χώροι έχουν γεμίσει και οι εξαγωγές δεν μπορούν να φύγουν διά θαλάσσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στις εγκαταστάσεις LNG του Κατάρ, οι ζημιές από ιρανικές επιθέσεις χαρακτηρίζονται δύσκολα επισκευάσιμες, κάτι που σημαίνει ότι η πλήρης αποκατάσταση της παραγωγής θα απαιτήσει πολύ χρόνο.
Γεωπολιτική κλιμάκωση και κίνδυνος βαθιάς ύφεσης
Η Τεχεράνη δηλώνει ανοιχτά ότι «εκείνη θα καθορίσει πότε τελειώνει ο πόλεμος», αξιοποιώντας την άνοδο των τιμών ως μοχλό πίεσης προς την Ουάσιγκτον. Η ρητορική Ιρανών αξιωματούχων, που υπενθυμίζουν ότι οι τιμές πετρελαίου έχουν ήδη διπλασιαστεί λίγες ημέρες μετά την έναρξη της επιχείρησης «Epic Mistake», δείχνει πρόθεση παρατεταμένης αντιπαράθεσης. Η πιθανή ναρκοθέτηση των Στενών του Ορμούζ, για την οποία υπάρχουν ήδη ενδείξεις, θα καταστήσει την επανεκκίνηση των ροών ακόμη πιο αργή και επικίνδυνη.
Πρώην αξιωματούχοι της αμερικανικής Υπηρεσίας Ενεργειακής Πληροφόρησης προειδοποιούν ότι η παρατεταμένη διακοπή σημαντικού μέρους της προσφοράς για μερικές ακόμη εβδομάδες μπορεί να οδηγήσει σε «βαθιά παγκόσμια ύφεση», με χαρακτηρισμούς για πιθανό «χειρότερο σοκ μετά τη δεκαετία του 1930». Το σενάριο αυτό δεν περιορίζεται μόνο στην ενέργεια: η εκτόξευση του κόστους καυσίμων συμπαρασύρει τις τιμές μεταφορών, τροφίμων και πρώτων υλών, εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς.
Πολλαπλοί δρώντες, ασύμμετρες απειλές και πολιτικό ρίσκο
Η κρίση δεν αφορά μόνο το επίσημο ιρανικό κράτος. Μετά τη δολοφονία του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δίκτυα σιιτικών και λοιπών φιλοϊρανικών ομάδων σε Υεμένη, Ιράκ, Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ, Πακιστάν και Αφγανιστάν εμφανίζονται έτοιμα να στοχοποιήσουν πετρελαϊκές υποδομές και τάνκερ. Η διάδοση φθηνών drones και άλλων ασύμμετρων μέσων επιτρέπει, όπως σημειώνουν αναλυτές, «ζημιά εκατομμυρίων δολαρίων με μερικές εκατοντάδες δολάρια».
Ήδη, η επίθεση και καταστροφή σημαντικής μονάδας αποθήκευσης πετρελαίου στο Ομάν και το πλήγμα σε τρία πλοία κοντά στα Στενά επιβεβαιώνουν ότι το ρίσκο δεν περιορίζεται σε ένα μόνο μέτωπο. Την ίδια στιγμή, η παραδοχή Αμερικανών γερουσιαστών ότι η κυβέρνηση δεν έχει σαφές επιχειρησιακό σχέδιο για την ασφαλή επαναλειτουργία των Στενών, υπονομεύει την αξιοπιστία των καθησυχαστικών δηλώσεων περί «προσωρινής» ανόδου τιμών.
Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η επιμονή των υψηλών τιμών πετρελαίου μεταφράζεται σε αυξημένο ενεργειακό κόστος, πίεση στην ανταγωνιστικότητα και αναζωπύρωση του πληθωρισμού, την ώρα που οι οικονομίες προσπαθούν να σταθεροποιηθούν. Οι αγορές έχουν ήδη προεξοφλήσει ότι η κρίση δεν θα λήξει άμεσα· ακόμη και μια γρήγορη εκεχειρία δεν αναιρεί το γεγονός ότι ο φυσικός, γεωπολιτικός και ψυχολογικός αντίκτυπος στο πετρέλαιο έχει πλέον παγιωθεί.
Σχόλιο 
: Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να παρουσιάσει τον πόλεμο με το Ιράν ως περιορισμένο επεισόδιο, όμως η αγορά ενέργειας στέλνει το αντίθετο μήνυμα: το σοκ είναι δομικό, όχι συγκυριακό. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η κρίση υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα της Μέσης Ανατολής παραμένει στρατηγικό τρωτό σημείο. Όσο τα Στενά του Ορμούζ είναι ευάλωτα σε κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες, καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να υπόσχεται φθηνή βενζίνη με πολιτικές δηλώσεις. Χρειάζεται επιτάχυνση της διαφοροποίησης πηγών και της ενεργειακής μετάβασης, αλλιώς κάθε γεωπολιτική σπίθα στον Κόλπο θα μεταφράζεται σε πληθωρισμό, κοινωνική δυσαρέσκεια και πολιτικό κόστος στις δυτικές δημοκρατίες.
#πετρέλαιο #Ιράν #ΗΠΑ #ενέργεια #ΜέσηΑνατολή
