Η Σερβία αναδεικνύεται μακράν ο μεγαλύτερος εισαγωγέας οπλικών συστημάτων στα Δυτικά Βαλκάνια. Τα στοιχεία του SIPRI αναζωπυρώνουν συζητήσεις για περιφερειακή κούρσα εξοπλισμών.
Τα τελευταία στοιχεία του Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) καταδεικνύουν ότι η Σερβία έχει εξελιχθεί στον μακράν μεγαλύτερο εισαγωγέα κύριων οπλικών συστημάτων στα Δυτικά Βαλκάνια την τελευταία πενταετία, ξεπερνώντας όχι μόνο τους γείτονές της, αλλά και ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ στην περιοχή.
Εκρηκτική άνοδος δαπανών και πολιτική εργαλειοποίηση
Η Σερβία καταλαμβάνει την 37η θέση παγκοσμίως στις εισαγωγές μεγάλων οπλικών συστημάτων, μπροστά από χώρες όπως η Κροατία και η Βουλγαρία. Σύμφωνα με τη SIPRI, η αύξηση των αμυντικών δαπανών είναι «η πιο ορατή και διαρκής» στη Σερβία, όπου η πολιτική ηγεσία επενδύει συστηματικά στην αντικατάσταση οπλικών συστημάτων που κληρονομήθηκαν από τον Γιουγκοσλαβικό Λαϊκό Στρατό.
Οι εντάσεις με το Κοσσυφοπέδιο λειτουργούν ως βασικός επιταχυντής. Η SIPRI επισημαίνει ότι στο Βελιγράδι έχει εδραιωθεί η αντίληψη πως ένα ισχυρότερο οπλοστάσιο μπορεί να αποτελέσει διαπραγματευτικό χαρτί έναντι διεθνών παραγόντων. Ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς έχει εξαγγείλει μάλιστα ότι η Σερβία σχεδιάζει να «διπλασιάσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες» μέσα στους επόμενους 18 μήνες, επιβεβαιώνοντας ότι η κούρσα εξοπλισμών δεν είναι συγκυριακή, αλλά στρατηγική επιλογή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, ο προϋπολογισμός άμυνας της Σερβίας είναι ο μεγαλύτερος στα Δυτικά Βαλκάνια· σε πραγματικούς όρους, την περίοδο 2020-2024 ήταν περίπου εξαπλάσιος εκείνου της Αλβανίας, που ακολουθεί ως δεύτερη σε δαπάνες χώρα της περιοχής.
Διάσπαρτοι προμηθευτές και γεωπολιτικές ισορροπίες
Η Σερβία έχει προμηθευτεί κύρια οπλικά συστήματα από 13 διαφορετικές χώρες τα τελευταία πέντε χρόνια, επιλέγοντας μια στρατηγική «πολυπληθών προμηθευτών». Η Κίνα αναδεικνύεται σε μεγαλύτερο προμηθευτή, κυρίως μέσω συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας μέσου βεληνεκούς, ενώ οι μεγαλύτερες δωρεές οπλισμού προέρχονται από Ρωσία και Λευκορωσία.
Παράλληλα, το Βελιγράδι έχει ήδη υπογράψει συμβάσεις με τη Γαλλία και το Ισραήλ, οι οποίες, εφόσον υλοποιηθούν πλήρως, μπορούν να μεταβάλουν ριζικά το μίγμα προμηθευτών τα επόμενα χρόνια. Αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτή η γεωγραφική διασπορά προμηθευτών δείχνει αφενός ότι η Σερβία δεν διαθέτει έναν αποκλειστικό στρατιωτικό σύμμαχο, αφετέρου ότι έχει τη βούληση και την πιστοληπτική ικανότητα να αναλαμβάνει δανεισμό για την αγορά ακριβών συστημάτων, καθιστώντας την ελκυστικό πελάτη για εξαγωγείς όπλων.
Υπόλοιπα Δυτικά Βαλκάνια: χαμηλοί όγκοι, υψηλή ρητορική
Οι υπόλοιπες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων εμφανίζουν πολύ χαμηλότερους όγκους εισαγωγών. Η Αλβανία έρχεται δεύτερη στην περιοχή, αλλά κατατάσσεται μόλις 103η παγκοσμίως, με εισαγωγές περίπου έξι φορές μικρότερες από της Σερβίας. Το Κοσσυφοπέδιο, η Βόρεια Μακεδονία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το Μαυροβούνιο βρίσκονται ακόμη χαμηλότερα στην παγκόσμια κατάταξη.
Για τα περισσότερα κράτη της περιοχής, οι ΗΠΑ και η Τουρκία παραμένουν οι βασικοί προμηθευτές και δωρητές στρατιωτικού εξοπλισμού, ενισχύοντας έτσι και τους πολιτικούς δεσμούς με το ΝΑΤΟ. Παράλληλα, η Γαλλία αναδύεται ως νέος σημαντικός παίκτης, καθώς αρκετές χώρες αναμένουν παραδόσεις σύγχρονων οπλικών συστημάτων, ενώ η Ιταλία παρέχει στην Αλβανία περιπολικά σκάφη και ελαφρά τεθωρακισμένα, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Κίνδυνος αντιλήψεων περί «κούρσας εξοπλισμών»
Παρά τις αυξημένες παραγγελίες, οι ειδικοί τονίζουν ότι ο συνολικός όγκος εξοπλισμών στα Δυτικά Βαλκάνια παραμένει σχετικά περιορισμένος σε παγκόσμια κλίμακα. Ωστόσο, η μετάβαση από «μηδενικές» προμήθειες σε μερικά νέα συστήματα μπορεί να φαίνεται εντυπωσιακή σε ποσοστιαία βάση. Σε συνδυασμό με επιθετική πολιτική ρητορική και υπερβολικούς τίτλους στα ΜΜΕ, δημιουργείται κλίμα ανασφάλειας, το οποίο συχνά αξιοποιείται ως πρόσχημα για νέες αγορές όπλων.
Νέες διμερείς συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας –όπως εκείνες μεταξύ Σερβίας και Ουγγαρίας ή μεταξύ Κροατίας, Αλβανίας και Κοσσυφοπεδίου– παρουσιάζονται συχνά ως «νέες συμμαχίες», αν και στην πράξη εστιάζουν κυρίως σε εκπαίδευση, κοινές ασκήσεις και συντονισμό εντός του πλαισίου του ΝΑΤΟ.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Συμμαχία παραμένει ο βασικός αποτρεπτικός παράγοντας στην περιοχή, αν και ο μελλοντικός της ρόλος θα εξαρτηθεί από τις ευρύτερες ενδοσυμμαχικές ισορροπίες και την πορεία των σχέσεων με τη Σερβία.
Σχόλιο 
: Η επιθετική εξοπλιστική στρατηγική της Σερβίας δημιουργεί ασύμμετρη ισορροπία ισχύος στα Δυτικά Βαλκάνια, αυξάνοντας τον κίνδυνο παρερμηνειών και κλιμάκωσης σε μια εύθραυστη περιοχή. Για την ΕΕ και το ΝΑΤΟ, η πρόκληση είναι διπλή: να αποτρέψουν μια πραγματική κούρσα εξοπλισμών, διατηρώντας παράλληλα ανοιχτούς διαύλους με το Βελιγράδι, ώστε οι εξοπλισμοί να μην μετατραπούν από εργαλείο διαπραγμάτευσης σε εργαλείο αποσταθεροποίησης.
#Σερβία #ΔυτικάΒαλκάνια #Εξοπλισμοί #NATO
