Η Αθήνα ζητά ενιαίο ευρωπαϊκό σχεδιασμό για τα ενεργειακά δίκτυα, ενώ η Στοκχόλμη υψώνει «τείχος» απέναντι σε νέες διασυνδέσεις. Η αντιπαράθεση φωτίζει το βαθύ ρήγμα Βορρά-Νότου για την αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς.
Η ενεργειακή κρίση και η εκτόξευση των τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο επαναφέρουν με οξύ τρόπο το ερώτημα αν η Ευρώπη μπορεί να διαμορφώσει κοινή απάντηση. Στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας στις Βρυξέλλες, η συζήτηση για τα δίκτυα και τις διασυνδέσεις ανέδειξε εκ νέου τις βαθιές αποκλίσεις μεταξύ κρατών-μελών, με επίκεντρο μια ανοιχτή αντιπαράθεση Ελλάδας-Σουηδίας.
Το «όχι» της Σουηδίας στις νέες διασυνδέσεις
Η υπουργός Ενέργειας της Σουηδίας, Ebba Busch, εξέφρασε κατηγορηματική αντίθεση στο σχέδιο της Κομισιόν για ενίσχυση των διασυνοριακών ενεργειακών υποδομών και πιο κεντρικό ευρωπαϊκό σχεδιασμό. Επικαλέστηκε την εμπειρία των σκανδιναβικών χωρών, όπου κάθε αύξηση της ζήτησης από τη Γερμανία οδηγεί σε απορρόφηση μεγάλων ποσοτήτων ενέργειας από Σουηδία και Νορβηγία, με αποτέλεσμα την εκτίναξη των τιμών ρεύματος στα εγχώρια χρηματιστήρια ενέργειας.
Η Σουηδία υποστήριξε ότι οι επενδύσεις σε δίκτυα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές ιδιαιτερότητες και άφησε σαφείς αιχμές πως η διασυνδεδεμένη αγορά δεν ωφελεί ισότιμα όλα τα μέλη, φωτογραφίζοντας τη Γερμανία ως βασικό ωφελημένο. Ζήτησε ουσιαστικά μορατόριουμ στις νέες διευρωπαϊκές διασυνδέσεις, εάν δεν υπάρξει πολύ μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν προτίθεται να συμμετάσχει σε νέες πρωτοβουλίες υπό το σημερινό πλαίσιο.
Η ελληνική γραμμή για κοινή αγορά και άρση των ανισοτήτων
Απέναντι σε αυτή τη στάση, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου υπερασπίστηκε με έντονο τρόπο την ανάγκη ενός κοινού ευρωπαϊκού σχεδίου. Με αναφορά στο παρελθόν «τείχος τιμών» που χώριζε την Κεντρική Ευρώπη από τα Βαλκάνια, υπογράμμισε ότι η περιορισμένη αξιοποίηση των ροών ενέργειας οδήγησε σε διπλάσιες χονδρικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη πριν δύο χρόνια.
«Τα τελεσίγραφα δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να λειτουργούμε αυτή τη στιγμή», σημείωσε, απαντώντας στη σουηδική απειλή για μπλοκάρισμα νέων έργων. Τόνισε ότι, παρότι η Ελλάδα σήμερα συγκαταλέγεται στις χώρες με τις χαμηλότερες χονδρικές τιμές –λόγω υψηλής διείσδυσης ΑΠΕ και υδροηλεκτρικών– οι ανισορροπίες στην ευρωπαϊκή αγορά παραμένουν και απαιτούν κοινή αντιμετώπιση.
Ο Παπασταύρου μίλησε για τον «ελέφαντα στο δωμάτιο»: τις ανισότητες στις τιμές χονδρεμπορικής, οι οποίες, όπως είπε, δεν είναι απλώς τεχνικό ή οικονομικό ζήτημα αλλά πλήγμα στη συνοχή και την αλληλεγγύη του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Υπογράμμισε ότι μια κοινή στρατηγική δεν θα επιβληθεί από την Επιτροπή, αλλά πρέπει να συνδιαμορφωθεί από όλα τα κράτη-μέλη, με ευελιξία αλλά και σαφή κατεύθυνση προς την ενοποίηση της αγοράς.
Κομισιόν, Σύνοδος Κορυφής και ο λογαριασμός της κρίσης
Ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν παρομοίασε την απουσία κοινής στρατηγικής με το να προσπαθεί κανείς «να φτιάξει ένα παζλ χωρίς να κοιτάζει την εικόνα στο κουτί», επιμένοντας στην ανάγκη ενιαίου σχεδιασμού για δίκτυα και υποδομές. Η ένταση Ελλάδας-Σουηδίας λειτουργεί ως προοίμιο των δύσκολων διαπραγματεύσεων στη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης, όπου οι ηγέτες θα κληθούν να μοιράσουν τον λογαριασμό της ενεργειακής κρίσης, που η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει εκτιμήσει σε 3 δισ. ευρώ μόνο για τις πρώτες δέκα ημέρες πολέμου.
Στο τραπέζι βρίσκονται παρεμβάσεις από φόρους και τέλη δικτύου μέχρι το κόστος CO2, αλλά και η πιθανή επαναφορά πλαφόν στο φυσικό αέριο, όπως εκείνο των 180 ευρώ/MWh της κρίσης 2022-2023 που δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ. Παράλληλα, σε κλειστή συνεδρίαση για την «αμοιβαία ενεργειακή ασφάλεια» με τη συμμετοχή Ουκρανίας και Μολδαβίας, ο Έλληνας υπουργός ανέδειξε τον ρόλο του Κάθετου Διαδρόμου ως εργαλείου απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο, ζητώντας σαφές ρυθμιστικό σήμα στήριξης προς τις αγορές.
Η σύγκρουση Βορρά-Νότου γύρω από τις διασυνδέσεις δείχνει ότι, αν η ΕΕ δυσκολεύεται να συμφωνήσει ακόμη και στα «εύκολα» –τα δίκτυα–, τα πραγματικά σκληρά ζητήματα, όπως η οριακή τιμολόγηση της ηλεκτρικής ενέργειας, θα απαιτήσουν ακόμη μεγαλύτερο πολιτικό κεφάλαιο.
Σχόλιο 
: Η στάση της Σουηδίας αποκαλύπτει τον πειρασμό ενεργειακού προστατευτισμού στον Βορρά, την ώρα που ο Νότος ζητά βαθύτερη ενοποίηση για να μειωθούν οι ανισότητες. Η Ελλάδα αξιοποιεί τη σημερινή συγκυρία χαμηλών τιμών για να τοποθετηθεί ως υπέρμαχος της ενιαίας αγοράς και των διασυνδέσεων, αλλά το αν θα υπάρξει πραγματική ευρωπαϊκή σύγκλιση θα κριθεί στο αν οι χώρες με ισχυρά δίκτυα δεχθούν να μοιραστούν μέρος των πλεονεκτημάτων τους, με αντάλλαγμα μεγαλύτερη συνολική ανθεκτικότητα της Ένωσης.
#Ενέργεια #ΕΕ #ΗλεκτρικάΔίκτυα #ΕνεργειακήΚρίση
