Ο πόλεμος ανάμεσα στο Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Για την Τουρκία είναι ένα στρατηγικό δίλημμα που συνδυάζει ασφάλεια, γεωπολιτική και οικονομικά συμφέροντα.
Η Άγκυρα βρίσκεται σε μια λεπτή ισορροπία. Από τη μία πλευρά δεν θέλει την πλήρη κατάρρευση του ιρανικού κράτους. Από την άλλη όμως δεν θέλει να βγει από τον πόλεμο ένα ισχυρότερο Ιράν.
Με απλά λόγια, η Τουρκία επιδιώκει ένα αποτέλεσμα που θα αποδυναμώσει το Ιράν χωρίς να το διαλύσει.
Ο μεγαλύτερος φόβος της Άγκυρας: χάος στα σύνορα
Η Τουρκία έχει μακρά χερσαία σύνορα με το Ιράν και οποιαδήποτε αποσταθεροποίηση θα είχε άμεσες συνέπειες.
Ένα σενάριο κατάρρευσης του ιρανικού κράτους θα μπορούσε να προκαλέσει:
-
μαζικά κύματα προσφύγων προς την Τουρκία
-
αύξηση της δραστηριότητας ένοπλων οργανώσεων
-
διάχυση της αστάθειας σε ολόκληρη την περιοχή
Η Άγκυρα έχει ήδη βιώσει ανάλογες εξελίξεις μετά τον πόλεμο στη Συρία. Για τον λόγο αυτό η τουρκική στρατηγική αποφεύγει οποιοδήποτε σενάριο πλήρους διάλυσης του Ιράν.
Αλλά ούτε και ένα ισχυρό Ιράν
Από την άλλη πλευρά, μια καθαρή νίκη της Τεχεράνης στον πόλεμο θα δημιουργούσε ένα διαφορετικό πρόβλημα.
Ένα ενισχυμένο Ιράν θα μπορούσε:
-
να επιταχύνει το πυρηνικό του πρόγραμμα
-
να αυξήσει την επιρροή του σε Συρία, Ιράκ και Λίβανο
-
να επεκτείνει τη στρατιωτική του παρουσία στη Μέση Ανατολή
Αυτό θα ανέτρεπε τις ισορροπίες ισχύος στην περιοχή και θα περιόριζε τον ρόλο της Τουρκίας ως περιφερειακής δύναμης.
Για την Άγκυρα, ένα πυρηνικά εξοπλισμένο Ιράν θα αποτελούσε σοβαρή στρατηγική απειλή.
Το ιδανικό σενάριο της Τουρκίας
Η στρατηγική που φαίνεται να προτιμά η Άγκυρα είναι μια ελεγχόμενη αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος.
Με άλλα λόγια:
-
το Ιράν να χάσει μέρος της στρατιωτικής και γεωπολιτικής του ισχύος
-
αλλά το κράτος να παραμείνει λειτουργικό και σταθερό
Σε αυτό το πλαίσιο, ορισμένοι αναλυτές αναφέρουν το παράδειγμα της Βενεζουέλας. Εκεί δεν επιβλήθηκε πλήρης αλλαγή καθεστώτος αλλά μια σταδιακή μετάβαση μέσα από το ίδιο το σύστημα εξουσίας.
Μια παρόμοια διαδικασία στο Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια νέα ηγεσία που θα διαπραγματευτεί περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα και στην περιφερειακή πολιτική της χώρας.
Ο ρόλος της τουρκικής διπλωματίας
Πριν ξεσπάσει ο πόλεμος, η Τουρκία είχε προσπαθήσει να παίξει ρόλο διαμεσολαβητή ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν.
Η Άγκυρα επιδίωκε μια διπλωματική λύση που θα απέτρεπε τη στρατιωτική σύγκρουση.
Μετά την έναρξη των επιθέσεων, η τουρκική διπλωματία φαίνεται να επικεντρώνεται στην προσπάθεια ταχείας αποκλιμάκωσης πριν η κατάσταση οδηγηθεί σε πλήρη κατάρρευση του ιρανικού κράτους.
Παράλληλα, η Τουρκία παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στο εσωτερικό του Ιράν, αναζητώντας πιθανά πολιτικά πρόσωπα που θα μπορούσαν να παίξουν ρόλο σε μια μελλοντική πολιτική μετάβαση.
Η μεγάλη γεωπολιτική σκακιέρα
Η κρίση στο Ιράν αποτελεί μέρος μιας μεγαλύτερης αναδιάταξης ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Η Τουρκία, το Ιράν, το Ισραήλ και οι αραβικές χώρες ανταγωνίζονται για επιρροή σε μια περιοχή που παραμένει κρίσιμη για την ενέργεια, το εμπόριο και τη γεωπολιτική ισορροπία.
Για την Άγκυρα, το ζητούμενο δεν είναι απλώς ποιος θα κερδίσει τον πόλεμο.
Το ζητούμενο είναι ποια θα είναι η νέα ισορροπία ισχύος που θα προκύψει μετά από αυτόν.
Και σε αυτή την εξίσωση, η Τουρκία θέλει ένα Ιράν αρκετά αδύναμο ώστε να μην κυριαρχεί στην περιοχή – αλλά αρκετά σταθερό ώστε να μην καταρρεύσει.
