Νέα μελέτη του ILO καταγράφει ότι οι γυναίκες είναι σαφώς πιο εκτεθειμένες στην αυτοματοποίηση και στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο κίνδυνος απώλειας θέσεων εργασίας συνδέεται με τον έμφυλο επαγγελματικό διαχωρισμό και τις ενσωματωμένες προκαταλήψεις στα ίδια τα συστήματα AI.
Η ταχεία διείσδυση της Γενετικής Τεχνητής Νοημοσύνης (GenAI) στην αγορά εργασίας δεν κατανέμει ισότιμα τις ευκαιρίες και τους κινδύνους. Νέα μελέτη του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ILO), με τίτλο «Gen AI, occupational segregation and gender equality in the world of work», καταγράφει ότι οι γυναίκες παγκοσμίως είναι σημαντικά πιο εκτεθειμένες στον κίνδυνο αυτοματοποίησης των καθηκόντων τους σε σχέση με τους άνδρες.
Έμφυλος επαγγελματικός διαχωρισμός και ρίσκο αυτοματοποίησης
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι γυναίκες συγκεντρώνονται σε επαγγέλματα και κλάδους όπου οι εργασίες είναι σε μεγάλο βαθμό τυποποιημένες, επαναλαμβανόμενες και άρα εύκολα κωδικοποιήσιμες. Γραμματείς, ρεσεψιονίστ, υπάλληλοι μισθοδοσίας, βοηθοί λογιστών και γενικότερα διοικητικό και υποστηρικτικό προσωπικό αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα. Αυτά τα επαγγέλματα, στα οποία κυριαρχούν οι γυναίκες, είναι κατά 29% πιο πιθανό να εκτεθούν στη GenAI σε σύγκριση με τα ανδροκρατούμενα επαγγέλματα.
Η ανισορροπία γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν εξετάζεται η πιθανότητα πλήρους ή μερικής αυτοματοποίησης. Το 16% των γυναικοκρατούμενων επαγγελμάτων ανήκει στις κατηγορίες με τη μεγαλύτερη έκθεση στην αυτοματοποίηση, ενώ στα ανδροκρατούμενα το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 3%. Αντιθέτως, οι άνδρες υπερεκπροσωπούνται σε κλάδους όπως οι κατασκευές, η μεταποίηση και τα χειρωνακτικά επαγγέλματα, όπου η φυσική παρουσία και η μη τυποποιημένη εργασία δυσκολεύουν την πλήρη αντικατάσταση από αλγορίθμους.
Παγκόσμια εικόνα και ανισότητες ευκαιριών
Στο περίπου 88% των χωρών που εξετάστηκαν, οι γυναίκες είναι περισσότερο εκτεθειμένες στην AI από τους άνδρες. Σε οικονομίες όπως η Ελβετία, το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και σε χώρες της Καραϊβικής, του Ειρηνικού και στις Φιλιππίνες, πάνω από το 40% της γυναικείας απασχόλησης βρίσκεται σε ζώνες υψηλής έκθεσης στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, συνολικά το 41% των θέσεων εργασίας απειλείται από την επέλαση της AI, έναντι μόλις 11% στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, όπου η εργασία συχνά παραμένει λιγότερο τυποποιημένη και περισσότερο άτυπη.
Την ίδια στιγμή, οι γυναίκες παραμένουν υποεκπροσωπημένες στους τομείς STEM (επιστήμη, τεχνολογία, μηχανική, μαθηματικά) και σε θέσεις που σχετίζονται άμεσα με τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την εφαρμογή συστημάτων AI. Όπως σημειώνει ο ILO, «οι γυναίκες αντιμετωπίζουν υψηλότερους κινδύνους αλλά λιγότερες ευκαιρίες από αυτή την τεχνολογική μετάβαση».
Η AI ως πολλαπλασιαστής έμφυλων προκαταλήψεων
Κομβικό εύρημα της μελέτης είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αναπτύσσεται σε κενό, αλλά μέσα σε ήδη άνισες κοινωνικές και οικονομικές δομές. Η υποεκπροσώπηση των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων και στις ομάδες που σχεδιάζουν και εκπαιδεύουν συστήματα AI αυξάνει τον κίνδυνο ενσωμάτωσης και αναπαραγωγής έμφυλων προκαταλήψεων.
Συστήματα που εκπαιδεύονται σε ελλιπή ή μεροληπτικά δεδομένα μπορούν να θέσουν τις γυναίκες σε μειονεκτική θέση σε κρίσιμες διαδικασίες: από την επιλογή προσωπικού και τις αποφάσεις για μισθούς, έως την αξιολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας. Χωρίς αυστηρά πλαίσια διαφάνειας, ελέγχου και διόρθωσης προκαταλήψεων, η AI κινδυνεύει να λειτουργήσει ως «πολλαπλασιαστής» υπαρχουσών ανισοτήτων σε μεγάλη κλίμακα.
Πολιτικές για δίκαιη μετάβαση
Το κρίσιμο ερώτημα, όπως το θέτει ο ILO, είναι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα παγιώσει τις ήδη υπάρχουσες έμφυλες ανισορροπίες ή αν μπορεί να μετατραπεί σε μοχλό μεγαλύτερης εργασιακής ισότητας. Η απάντηση, σύμφωνα με τον Οργανισμό, εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο κυβερνήσεις, εργοδότες και εργαζόμενοι θα διαμορφώσουν το ρυθμιστικό πλαίσιο, τις πολιτικές κατάρτισης και επανειδίκευσης, αλλά και τα πρότυπα ηθικής χρήσης της AI στην εργασία.
Με στοχευμένες παρεμβάσεις για την ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας σε STEM, την προστασία από διακρίσεις στους αλγοριθμικούς μηχανισμούς πρόσληψης και αξιολόγησης, καθώς και με κοινωνικό διάλογο για τον τρόπο ενσωμάτωσης της AI στους χώρους εργασίας, η τεχνολογική αλλαγή μπορεί – κατά τον ILO – να στηρίξει την αξιοπρεπή απασχόληση και να οδηγήσει σε ένα πιο συμπεριληπτικό επαγγελματικό μέλλον.
Σχόλιο 
: Η μελέτη του ILO φωτίζει ότι το ζήτημα της AI δεν είναι μόνο τεχνολογικό, αλλά βαθιά θεσμικό και κοινωνικό: αν δεν υπάρξουν έγκαιρες πολιτικές για τις δεξιότητες, τη ρύθμιση των αλγορίθμων και την εκπροσώπηση των γυναικών στα κέντρα σχεδιασμού, η Τεχνητή Νοημοσύνη κινδυνεύει να παγιώσει – αντί να μειώσει – το έμφυλο χάσμα στην αγορά εργασίας.
#ΤεχνητήΝοημοσύνη #Γυναίκες #Εργασία #ILO #GenAI
